اسلام دین ولایت و امامت است. اساس اسلام بر همین دو رکن بنا شده است. ولایت بنیان پذیریش اعتقادی فرد موحد است به نحوی که پذیریش ولایت الله اولین حلقه از نظام اعتقادات فرد را می‌سازد. امامت هم به اندازه‌ای مهم است که یکی از پنج رکن اصول دین قرار گرفته است. پس فردا مسلمان خود را در دوران بین پذیرش ولایت و امامت می‌بیند و گریزی از آن نیست چه در این صورت دین داریش ناقص خواهد بود.
آنچه مهم است توجه به این نکته است که ولایت یک مفهوم کلی است. به عبارت بهتر ولایت یک مصداق مشخص و معین نیست. از این رو لزوما باید خود را در یک مصداق معین کند. از همین زاویه ولایت کلیه الهیه قابل طرح است.   اساساً مکاتب توحیدی و به‌ویژه دین اسلام نظام عالم را دارای سلسله مراتبی می‌دانند که از بالا تا پایین همگی دارای ولایت هستند. روشن‌تر اینکه ولایت ذو‌ مراتب بوده و از حلقه اول نظام هستی تا آخرین حلقه‌ها که خانواده باشد جریان می‌یابد. ولایت حتی در بخش شرور عالم هم در جریان است. به‌عنوان مثال قرآن کریم اهل کفر را به ولایت طاغوت حواله می‌کند و منافقین را ولی یکدیگر می‌نامند. همانگونه که اشاره شد ولایت یک مفهوم کلی است که باید در هر مرتبه مصداق خود را بیابد و در مصداق تجلی کند. بالاترین مرتبه ولایت در نظام هستی متعلق به آفریدگار عالم است. پس مصداق ولی عالم می‌شود، الله. آنگونه که قرآن تصریح می‌کند، الله ولی مؤمنان است و در نقطه مقابل هم طاغوت ولی کفار.
در مرتبه زمینی نبی و امام معصوم(ع) می‌شوند ولی جامعه به دستور خاص خداوند. رسول گرامی اسلام(ص) که واجد هر دو صفت نبوت و امامت است و پس از ایشان امامان معصوم(ع) مصادیق مشخص و بدون ابهام ولایت هست. از این روست که ایشان را صاحب مقام ولایت می‌دانیم و یا آن بزرگواران را به واسطه پیشوایی جامعه ولی مسلمین می‌نامیم.
در برداشت غالب از نگاه شیعه پس از دوران غیبت هم مقام ولایت هرچند نه با صراحت اما با کسب شرایطی موجود است که البته باید مصداق خود را پیدا کند.
پیروزی انقلاب اسلامی، جایگاه ولایت را به نقطه محوری ساختار جمهوری اسلامی وارد ساخت. ولی فقیه به‌عنوان محور نظام سیاسی جمهوری اسلامی مطرح شد. ولی فقیه، مجتهد جامع شرایطی است که زعامت جامعه را بر عهده می‌گیرد. اکنون آن فقیهی که مقام ولایت را عهده‌دار می‌شود را چه بنامیم؟
بگوییم آیت‌الله؟ یا بگوییم رهبر یا بگوییم حضرت آقا؟
به نظر هیچ‌کدام از این عناوین هر چند در جای خود بسیار ارزشمند هستند؛ اما نمی‌توانند عنوان ولایت را نمایندگی کنند. کسی که بناست ولی جامعه باشد و جامعه مسلمانان را جلوداری کند کسی نیست جز امام جامعه. ولایت تنها در قامت امام تجلی پیدا می‌کند‌. بدیهی است که مقصود از امام اینجا امامی که جایگاه عصمت داشته و به صورت خاص مورد تأیید خداوند می‌باشد نیست؛ بلکه فردی است که دو رکن علم و عدالت را برای کسب جایگاه ولایت داشته و جامعه را به اهداف متعالی الهی هدایت می‌کند.
پس از ارتحال حضرت امام خمینی(ره)، مرحوم هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه اعلام کرد خبرگان رهبری تنها رهبر را برگزیده نه امام. غافل از اینکه هر کس در جایگاه ولایت قرار بگیرد امامت جامعه را هم بر عهده دارد. آیا امامت نمازی که عموماً در حدود پنجاه تا شصت نفر در آن شرکت می‌کنند مهمتر است یا پیشوایی عالم اسلام و به خصوص جهان تشیع؟ به کدام انگیزه به آیت‌الله خمینی(ره)، امام گفته می‌شد؟ دقیقا به همان دلایل، فقهای جانشین ایشان هم امام امت هستند. به‌خصوص اینکه قانون اساسی به صراحت از نظام سیاسی ایران به عنوان نظام امت و امامت تعبیر می‌کند.
بنابراین و در جمع بندی باید گفت و تأکید کرد که عنوان کردن ولی فقیه به‌عنوان امام نه از سر مبالغه و اغراق است نه از روی تملق و چاپلوسی و درست آن است که بگوییم امام سید مجتبی خامنه‌ای.