حوزه علمیه کارآمد از دیدگاه شهید امام خامنهای(قد)
بیتردید، حوزههای علمیه و علمای متعهد، در طول تاریخ اسلام و تشیع، مهمترین پایگاه اسلام در برابر انحرافات بودهاند؛ از اینرو، حوزه و روحانیت، بهعنوان اصلیترین پایگاه مبارزاتی علیه حکومتهای ظلم و طاغوت در کنار نشر معارف، به مبارزه مشغول بودهاند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مانعی بزرگ از سر راه حوزهها و نشر عقاید اسلامی برداشته شد. معالوصف به نظر میرسد، بهدلایل مختلف، حوزههای علمیه توفیق کاملی در نیل به اهداف مبارک خود کسب ننمودهاند. واکاوی این علل و تلاش برای رفع موانع آن، بسیار حیاتی و ضروری است. نویسنده، در این پژوهش تلاش دارد برخی عوامل اصلی عدم موفقیت کامل حوزه علمیه در پیادهسازی آرمانهای اسلامی را از نگاه رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای(رض) برشمرده و به راهکار حل این مشکل بپردازد. در این اثر تلاش شده، بیشتر، مشکلات ریشهای و اساسی حوزه مورد توجه قرار گیرد. نگارنده معتقد است تعامل سازنده حوزه علمیه با نظام اسلامی و حضور عالمانه، مؤثر و جهادی حوزه در میدان عمل و مبارزه است که منجر به تربیت عالمان و فقیهان و مجتهدان مورد پسند امام زمان(عج) و نهایتاً موفقیت حوزه و نظام در زمینهسازی ظهور و برخورداری از حیات طیبه خواهد شد. در این اثر سعی شده بر اساس دیدگاه رهبر شهید انقلاب(قد)، مشکلات و راهکارهای حل آن مورد بررسی قرار گیرد.
حکایتهای عبرتآموز از دوران طلبگی شهید امام خامنهای(قد)
مقدمه: زندگی پربار رهبر معظم انقلاب، آیتاللهالعظمی شهید امام خامنهای(قد)، گنجینهای از معرفت و درسهای الهامبخش است. در میان روایتهای تاریخ شفاهی این حکیم فرزانه، خاطرات دوران طلبگی ایشان -که با مجاهدتهای علمی، شوق تبلیغ و عشق به تدریس آمیخته بود- جایگاهی ویژه دارد. این یادمانها، نه فقط بازگویی رخدادهای گذشته که پنجرهای به سوی سبک زندگی متعالی و منش انقلابی ایشان است. آنچه پیش رو دارید، مروری بر برشی از آن حیات پرشور است؛ روایاتی از انس با کتاب در مسیرها، ذوق ادبی و پایبندی عمیق به رسالت طلبگی که در عین سادگی، عمق استراتژیک و بینش والای ایشان را در تربیت نسلها و هدایت امت اسلامی نمایان میسازد. در این میان، بخشهایی از کتاب «حضرت یار»، زوایای نابی از انس ایشان با فرهنگ مطالعه را روشن میسازد.
مطالبات اخلاقی شهید امام خامنهای(رض) از حوزههای علمیه
تهذیب نفس و تربیت اخلاقی، جانمایه حیات علمی و معنوی در حوزههای علمیه است. شهید امام خامنهای(رض) بهعنوان دیدهبانی بصیر و رهبری الهی، همواره بر این حقیقت تأکید ورزیدهاند که تعلیم بدون تهذیب، پیکری بیروح است. ایشان در پیام تاریخی خود بهمناسبت یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه علمیه قم، با نگاهی راهبردی تصریح کردند: «تهذیب بهمعنی منزویپروری نیست؛ بخش عمدهای از گستره فعّالیّت مجاهد فرهنگی، دعوت به تهذیب نفْس و اخلاق اسلامی است و این بدون برخورداری دعوتکننده از آنچه بدان دعوت میکند، کاری بیاثر و بیبرکت است.» این کلام نورانی، نشاندهنده حساسیت ویژه آن شهید گرانقدر نسبت به معنویت و خودسازی حوزویان برای تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی است. نوشتار پیشرو، بازخوانی و تأملی است بر برشی از مطالبات اخلاقی و رفتاری آن رهبر فرزانه که نقشه راهی برای پویایی، کمال معنوی و اثرگذاری حوزههای علمیه بهشمار میآید.
مطالبات اخلاقی شهید امام خامنهای(رض) از حوزههای علمیه
تهذیب نفس و تربیت اخلاقی، جانمایه حیات علمی و معنوی در حوزههای علمیه است. شهید امام خامنهای(رض) بهعنوان دیدهبانی بصیر و رهبری الهی، همواره بر این حقیقت تأکید ورزیدهاند که تعلیم بدون تهذیب، پیکری بیروح است. ایشان در پیام تاریخی خود بهمناسبت یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه علمیه قم، با نگاهی راهبردی تصریح کردند: «تهذیب بهمعنی منزویپروری نیست؛ بخش عمدهای از گستره فعّالیّت مجاهد فرهنگی، دعوت به تهذیب نفْس و اخلاق اسلامی است و این بدون برخورداری دعوتکننده از آنچه بدان دعوت میکند، کاری بیاثر و بیبرکت است.» این کلام نورانی، نشاندهنده حساسیت ویژه آن شهید گرانقدر نسبت به معنویت و خودسازی حوزویان برای تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی است. نوشتار پیشرو، بازخوانی و تأملی است بر برشی از مطالبات اخلاقی و رفتاری آن رهبر فرزانه که نقشه راهی برای پویایی، کمال معنوی و اثرگذاری حوزههای علمیه بهشمار میآید.
حوزه علمیه کارآمد از دیدگاه شهید امام خامنهای(قد)
بیتردید، حوزههای علمیه و علمای متعهد، در طول تاریخ اسلام و تشیع، مهمترین پایگاه اسلام در برابر انحرافات بودهاند؛ از اینرو، حوزه و روحانیت، بهعنوان اصلیترین پایگاه مبارزاتی علیه حکومتهای ظلم و طاغوت در کنار نشر معارف، به مبارزه مشغول بودهاند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مانعی بزرگ از سر راه حوزهها و نشر عقاید اسلامی برداشته شد. معالوصف به نظر میرسد، بهدلایل مختلف، حوزههای علمیه توفیق کاملی در نیل به اهداف مبارک خود کسب ننمودهاند. واکاوی این علل و تلاش برای رفع موانع آن، بسیار حیاتی و ضروری است. نویسنده، در این پژوهش تلاش دارد برخی عوامل اصلی عدم موفقیت کامل حوزه علمیه در پیادهسازی آرمانهای اسلامی را از نگاه رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای(رض) برشمرده و به راهکار حل این مشکل بپردازد. در این اثر تلاش شده، بیشتر، مشکلات ریشهای و اساسی حوزه مورد توجه قرار گیرد. نگارنده معتقد است تعامل سازنده حوزه علمیه با نظام اسلامی و حضور عالمانه، مؤثر و جهادی حوزه در میدان عمل و مبارزه است که منجر به تربیت عالمان و فقیهان و مجتهدان مورد پسند امام زمان(عج) و نهایتاً موفقیت حوزه و نظام در زمینهسازی ظهور و برخورداری از حیات طیبه خواهد شد. در این اثر سعی شده بر اساس دیدگاه رهبر شهید انقلاب(قد)، مشکلات و راهکارهای حل آن مورد بررسی قرار گیرد.
نقش حوزه علمیه در ساخت بعد معرفتی تمدن نوین اسلامی در گفتمان شهید امام خامنهای(قد)
امروز حوزههای علمیه، همزمان با رشد پرسشهای داخلی و بینالمللی در عرصه دینورزی، با نیازهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دستگاههای حاکمیتی، در میدان مطالبهگری معرفتی قرار گرفتهاند. از دیدگاه آیتاللهالعظمی شهید امام خامنهای(قد)، انجام این مسئولیت بدون شناخت موضوعی دقیق و بدون پشتوانه مطالعات و تحقیقات تخصصی، ثمربخش نخواهد بود. شهید امام خامنهای(قد) حوزه را خاستگاه تولید معرفت و تأمینکننده خوراک فکری انقلاب میدانند؛ بهگونهای که «تمدنسازی» بدون تحول درونی و آمادگی علمیِ حوزه امکان تحقق نمییابد. این مقاله که به قلم آقایان: علیرضا استادیان خانیو عیسی مولوی وردنجانی نگارش یافته و در شماره ۶ نشریه علمی علم و تمدن در اسلام چاپ شده است، با تمرکز بر اندیشه ایشان، تلاش میکند تصویر تمدن نوین اسلامی و جایگاه علم و معرفت در آن را صورتبندی کند و سپس، کارکردهای معرفتی حوزههای علمیه را بهعنوان زیربنای «نرمافزار تمدنی» استخراج و جمعبندی نماید؛ بنابراین در این پژوهش، ضمن بررسی پیوند معرفت و ساخت تمدن، صرفاً بعد معرفتی و نرمافزاریِ نقش حوزهها پیگیری میشود.
مؤلفههای هویتی حوزههای علمیه در منظومه فکری شهید آیتاللهالعظمی امام خامنهای(قد)
روحانیت شیعه، برخلاف خیلی از مجامع روحانی عالم، یک مجموعه علمی است؛ اما در جاهای دیگر، اینطور نیست؛ در آنجاها حرفه روحانی یک حرفه مشخص است؛ اگر درسی هم میخوانند، برای این است که شیوههای این کار را بلد باشند؛ لیکن در شیعه، روحانیت بهمعنای یک حرفه خاص نیست؛ خیلیها در این مجموعه هستند که به مقامات عالی علمی هم میرسند؛ اما حرفه خودشان را درست بلد نیستند؛ مثلاً نمیتوانند یک منبر خوب بروند و یا پاسخگویی به مردم عادی را درست بلد نیستند؛ اما در عین حال عالم و عالمپرور هم هستند. مجموعه ما، یک مجموعه علمی است؛ یعنی برای رسیدن به یک سطح راقی علمی که وقتی کسی به آن سطح رسید، خیلی کارها را میتواند انجام بدهد، تلاش میکند؛ روحانیت، به این معناست.
رهبر شهید انقلاب(قد)، فقه را مبنای اداره همه ساحتهای جامعه میدانستند
آیتالله شبزندهدار
عضو فقهای شورای نگهبان، با تبیین منظومه فقهی رهبر شهید انقلاب، گفت: آیتاللهالعظمی امام خامنهای(قد)، فقه را مبنای اداره همه ساحتهای جامعه میدانستند و بر شمولیت احکام اسلامی، اهتمام به اجرای احکام اولیه، شناخت دقیق موضوعات و پایبندی به منابع اصیل فقه تأکید داشتند.
رهبر شهید انقلاب(قد)، فقه را مبنای اداره همه ساحتهای جامعه میدانستند
آیتالله شبزندهدار
عضو فقهای شورای نگهبان، با تبیین منظومه فقهی رهبر شهید انقلاب، گفت: آیتاللهالعظمی امام خامنهای(قد)، فقه را مبنای اداره همه ساحتهای جامعه میدانستند و بر شمولیت احکام اسلامی، اهتمام به اجرای احکام اولیه، شناخت دقیق موضوعات و پایبندی به منابع اصیل فقه تأکید داشتند.
کل کشور ۱۵ تیر و استان قم 16 تیر تعطیل اعلام شد
بهمناسبت مراسم بدرقه و تشییع پیکر مطهر قائد شهید امت(قد)
در جلسه ستاد مراسم وداع و تشییع قائد امت، شهید حضرت امام خامنهای(قد) اعلام شد: ۱۵ تیر کل کشور و ۱۶ تیر استان قم تعطیل خواهد بود.
اخلاقمداری در امر سياست و حکومت از نگاه امام خامنهای(قد)
در اندیشه و تفکر اسلامی، اخلاق و سیاست پیوند وثیقی وجود داشته و سیاست در راستای تعالی اخلاقی عمل مینماید. این رویکرد به وحدت و پیوند اخلاق و سیاست تأکید دارد و هر دو معطوف به تأمین سعادت انسانی بوده و بر آنها قانونمندی یکسانی حاکم است. مبنای چنین رویکردی، نگرش توحیدی به تمام ابعاد جهان هستی است؛ برای همین انسان هم در زندگی فردی خویش و هم در زندگی سیاسی خویش، هنجارهای اخلاقی را رعایت میکند. نمونه بارز چنین رویکردی را در سیره پیامبر گرامی اسلام(ص) مییابیم که خود مظهر و تجلّی تا عینیت اخلاق و سیاست بوده و بدین جهت است که بعثت آن حضرت، برای اتمام مکارم اخلاق میباشد؛ از اینروی همواره مورد توجه و اهتمام اندیشمندان دو حوزه اخلاق و سیاست بوده و میباشد. ما در اینباره بر آن هستیم تا نظرات و دیدگاههای امام شهیدمان حضرت آیتالله خامنهای(قد) را در محور مباحثمان قرار دهیم. در این خصوص سزاوار است ابتدا در باره دو مفهوم اخلاق و سیاست و نیز مناسبات آن دو توضیحاتی داده شود و سپس به موضوع و تبیین آن بپردازیم.
بررسی چیستی تحول حوزه آیا حوزه فعلی ما، یک حوزه پیشرو و سرآمد است؟
بهمناسبت فرارسیدن سالگرد صدور پیام تاریخی و راهگشای رهبر شهید، حضرت امام خامنهای(قد) در هفدهم اردیبهشتماه ۱۴۰۴، موضوع «تحول در حوزه علمیه» با رویکرد «حوزه پیشرو و سرآمد»، اهمیتی مضاعف یافته است. این پیام، با تکیه بر ماهیت عمیق و چندوجهی حوزه بهعنوان نهادی علمی، تربیتی و اثرگذار در ابعاد سیاسی و اجتماعی، ضرورت بازنگری اساسی در ساختار، محتوا و رویکردهای آن را گوشزد میکند. در این باره، خبرگزاری حوزه، گفتوگویی اختصاصی با حجتالاسلام والمسلمین سیدحسین میرمعزی، رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت، پیرامون چیستی و چگونگی تحقق این تحول بنیادین انجام داده است که تقدیم خوانندگان محترم افق حوزه میشود.
تحلیل مفهوم «ملت مبعوث» و نسبت آن با «توحید اجتماعی» در اندیشه سیاسی ایران
آیتاللهالعظمی شهید امام خامنهای(قد) در یکی از آخرین سخنرانیهایشان بر نقش مهم مردم در مواجهه با حوادث تأکید کرده و گفتند: «چنانچه اگر حادثهای برای کشور رخ دهد، خداوند این ملت را مبعوث میکند تا با حوادث مقابله کند و کار را خود مردم انجام دهند.» این عبارت «ملت مبعوث» و مشتقات آن مانند: «امت مبعوث» به یک مفهوم الهامبخش و تأملبرانگیز در اندیشه ایرانی تبدیل شده است. پس از اعلام شهادت رهبر انقلاب اسلامی، روابط عمیق میان امام و امت در خروشهای مردمی و حضور گسترده در خیابانها نمود یافت و توجهات به تحقق این مفهوم بیشتر شد. هر شب، در سراسر ایران، نشانههای تازهای از «بعثت» ملت و تداوم تاریخ پرافتخار این سرزمین دیده میشود. یکی از پیوندهای اصلی این مفهوم با «توحید اجتماعی» است؛ یعنی ملت خداشناس ایران در سایه پیروی از رهبران حنیف خود، با وحدت موحدانه، به نفی سلطه طاغوتها و فرعونهای زمان میپردازد. این اتحاد و ایمان، نماد قدرت و اراده ملت در مقابل ظلم و استبداد است و نشان از شکوه و عظمت جمعی آنها دارد. برای بسط و تبیین بیشتر این محور، خبرگزاری تسنیم با حجتالاسلام محمد عربصالحی، رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و مؤلف کتاب «توحید اجتماعی» در این زمینه همکلام شده است که مشروح این گفتوگو در ادامه میآید.
حقوق ملّت و آزادیهای مشروع در منظومه فکری آیتاللهالعظمی امام خامنهای(قد)
آیتالله مدرسییزدی بررسی کرد
آیتاللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی، عضو فقهای شورای نگهبان در همایش حقوق ملّت و آزادیهای مشروع در منظومه فکری حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای(قد)، به تبیین خاستگاهها و اندیشههای بلند رهبر شهید أعلیاللهمقامه پرداخته است. عنوان همایش همانطور که مشخّص است، «حقوق ملّت و آزادیهای مشروع» است؛ آنهم در اندیشه، بیان و رفتار رهبر عظیمالشأن انقلاب اسلامی. این بزرگمرد دهها سال است راهبری ملّت را به عهده دارد و در طوفانها، فرازونشیبها، گردابها و غرقابهایی که دشمنان و جنود شیاطین تدارک دیده بودند تا مردم ما راه را گم کنند و نتوانند حقوق خودشان و کشورشان و حقوق مسلمانان و تمام ملّتهای آزاده را بشناسند و مطالبه کنند. چراغ فروزان، مشعل هدایت و خضر راه بود که اگر نبود، در این ظلماتی که دنیای استکبار ضدّ حقّ و حقیقت تدارک دیده بود، خیلی چیزها گم میشد. این همایش و نظیر آن که برای شناخت اندیشههای رهبر عظیمالشأن انقلاب است، برای آن است که ما بفهمیم، این مشعل و راه هدایت، راه هدایتی است که باید فهم شود و پایدار باشد و درعینحال بدانیم که «ظلمات است، بترس از خطر گمراهی». بدون راهبری خضر و امثال این بزرگوار، نمیتوانیم مسیر صحیح سعادت دنیا و آخرت را طی کنیم.
