پارادوکس «نص و انتخاب» بازخوانی کلامی جریانشناسی امامت در مذاهب عامه
مسئله «جانشینی پیامبراکرم(ص)» همواره بهعنوان اصلیترین نقطه عزیمت اختلافات کلامی در تاریخ اسلام شناخته شده است. تصور رایج در فضای علمی و عمومی آن است که مرز فارق میان شیعه و اهلسنت در دوقطبی «نص و انتصاب» در برابر «شورا و انتخاب» خلاصه میشود؛ بدین معنا که شیعه قائل به انتصابیبودن مقام امامت است و اهلسنت بهطور یکپارچه از انتخابیبودن آن دفاع میکنند. با اینحال، واکاوی دقیق لایههای پنهان آرای مذاهب چهارگانه کلامی اهلسنت (اصحاب حدیث، معتزله، اشاعره و ماتریدیه) تصویری متفاوت و تا حدی غافلگیرکننده را پیش روی پژوهشگر قرار میدهد. در این نشست علمی، حجتالاسلام والمسلمین محمدمحسن مروجی طبسی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و نویسنده آثاری چون «بازخوانی نظریات پیدایش شیعه»، «نقد عدالت صحابه»، «بازخوانی یک ریزش: سعدبن ابیوقاص»، «اولین یار پیامبر کیست؟»، «امام رضا(ع) به روایت اهلسنت» و «حدیث سلسلةالذهب از دیدگاه اهلسنت»، با تکیه بر استقرای تام در منابع دستاول کلامی، بهویژه آثار ابنحزم اندلسی، به کالبدشکافی این انگاره میپردازد. وی با ارائه شواهد حدیثی از معتبرترین منابع عامه، از جمله «صحیح بخاری»، نشان میدهد که بدنه اصلی و پرنفوذ جهان اهلسنت ـ بهویژه جریان اصحاب حدیث ـ نهتنها منکر اصل «نص» نیست؛ بلکه در نوعی چرخش آشکار کلامی بر لزوم انتصاب خلیفه از سوی پیامبر اکرم(ص) تأکید میورزد. بر این اساس، نزاع تاریخی میان تشیع و جریان اصیل عامه، نه بر سر «اصل لزوم انتصاب» (کُبری)، بلکه صرفاً در «تعیین مصداق و شخص منصوب» (صُغری) بازتعریف میشود. این نوشتار گزارشی است از تبیین این دیدگاه راهبردی و نقد متون روایی مرتبط با آن.
