آیین رونمایی از مجموعه گرانسنگ «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی ناصر مکارم‌شیرازی» چهارشنبه 30 اردیبهشت، با پیام تصویری حضرت آیت‌الله سبحانی و سخنرانی جمعی از اساتید حوزوی، در سالن جلسات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم برگزار شد. این مجموعه شامل دسته‌بندی موضوعی معظم‌له در موضوعات اعتقادی، فقه، اخلاق و تفسیر است که توسط پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تدوین و منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری حوزه، حضرت آیت‌الله‌ سبحانی در پیام تصویری به آیین رونمایی از مجموعه «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی»، با اشاره به اهمیت بزرگداشت عالمان دینی، اظهار کردند: تجلیل از علما سبب می‌شود، نسل جوان به علم و دانش علاقه‌مند شوند و جایگاه علم در جامعه ارتقا یابد.
معظم‌له با استناد به آیه‌ای از قرآن کریم مبنی بر رفعت مقام اهل ایمان و دانش، افزودند: حتی توصیه قرآن به گشودن جا برای عالمان در مجالس نیز بیانگر عظمت جایگاه علم و عالم است و این رفتارها، موجب تقویت منزلت علم در جامعه می‌شود.
این مرجع تقلید در ادامه با اشاره به زندگی علمی حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی بیان کردند: ایشان متولد سال ۱۳۰۵ شمسی در شیراز است و پس از گذراندن دوران تحصیل در این شهر، در جوانی به حوزه علمیه قم وارد شدند و از محضر استادانی همچون حضرت آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله داماد(قد) بهره بردند. مدتی نیز در نجف اشرف حضور داشتند و از درس آیات عظام حکیم و خویی(قد) استفاده کردند و پس از بازگشت به قم، تحصیلات فقه و اصول خود را ادامه دادند.
حضرت آیت‌الله سبحانی همچنین به بهره‌گیری حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی از محضر علامه طباطبایی(ره) در حوزه فلسفه و کلام اشاره کردند و افزودند: ایشان حدود پنج‌سال در درس‌های علامه شرکت داشتند و حتی جلد نخست تفسیر المیزان را به دستور ایشان به فارسی ترجمه کردند.
معظم‌له با بیان اینکه «نوآوری» از مهم‌ترین ویژگی‌های علمی حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی است، خاطرنشان کردند: نگارش مجموعه‌ای از مباحث اعتقادی به زبان فارسی و متناسب با نیاز نسل جدید، از جمله ابتکارات ایشان بود؛ زیرا بسیاری از متون موجود یا به زبان عربی بود یا با ادبیات قدیمی نوشته شده بود و برای نسل امروز قابل استفاده نبود.
ایشان همچنین تألیف «تفسیر نمونه» را از دیگر اقدامات برجسته حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی دانستند و افزودند: این تفسیر در زمانی تدوین شد که جامعه به تفسیری روان و فارسی برای پاسخگویی به مسائل و نیازهای روز جوانان نیاز داشت و امروز نیز به زبان عربی ترجمه شده و مورد مراجعه پژوهشگران قرار گرفته ‌است.
این مرجع تقلید همچنین به خدمات حوزوی حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی از جمله تأسیس مدارس علمیه و نقش‌آفرینی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی اشاره کردند و ادامه دادند: این اقدامات، نشان‌دهنده نگاه آینده‌نگر و خدمات ماندگار ایشان در عرصه‌های علمی و اجتماعی است.
حضرت آیت‌الله سبحانی، با اشاره به فعالیت‌های علمی حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی اظهار کردند: آثار فراوان علمی ایشان نشان می‌دهد که به‌ازای هر سال از عمرشان، اثری علمی از خود برجای گذاشته‌اند و این توفیقی الهی است.
معظم‌له در پایان، از خداوند متعال برای مراجع عظام تقلید و بزرگان حوزه علمیه آرزوی توفیق و سلامت کردند.

 تبلیغ در منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی مکارم پیوند جدی با تعلیم و تربیت دارد
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در این آیین رونمایی، بیان کرد: این اثر فاخر برخلاف تصور برخی افراد، یک مجموعه مقاله نیست، زیرا در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، منظومه‌ها به‌صورت نظام‌مند طراحی می‌شوند و صرفاً گردآوری چند مقاله مستقل نیستند.
وی افزود: برای تدوین این اثر ارزشمند، یک سال کامل تمام آثار معرفتی، فقهی، اصولی، اخلاقی، تفسیری و سیاسی آیت‌الله‌العظمی مکارم‌شیرازی مطالعه شد تا بتوانیم پرونده علمی دقیقی تشکیل دهیم و ساختار اثر را طراحی کنیم.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: پس از مطالعه کامل آثار و تألیفات این مرجع عالی‌قدر، مدخل‌ها مشخص شد و حتی برای هر مدخل نیز ساختار دقیق مباحث طراحی شد و شورای علمی به صورت مستمر بر روند کار نظارت داشتند.
بخش اول کتاب؛ شخصیت علمی، سلوکی و اجتماعی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: بخش نخست این کتاب به شخصیت علمی، سلوکی و اجتماعی این مرجع تقلید اختصاص دارد که در سه فصل تنظیم شده و زیست‌نامه علمی، خدمات فرهنگی و اجتماعی و همچنین منش سیاسی ایشان را بررسی می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه خاطرنشان کرد: در بخش اول این اثر در حقیقت الگویی چگونه طی کردن مسیر علمی تا مرجعیت این مرجع عالیقدر را در اختیار طلاب و عموم مردم قرار می‌دهد و فعالیت‌های علمی، فرهنگی و سیاسی ایشان پیش و پس از انقلاب اسلامی، از جمله نقش‌آفرینی ایشان در تدوین قانون اساسی را تبیین می‌کند.
بخش دوم کتاب «منطق اسلام‌شناسی» است
این استاد حوزه علمیه اضافه کرد: در بخش دوم این کتاب «منطق اسلام‌شناسی» شامل مباحث معرفت‌شناسی، روش‌شناسی اجتهادی، و مباحث تفسیر، کلام و تاریخ است.
روش‌شناسی اجتهادی
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه بیان کرد: یکی دیگر از مهم‌ترین بخش‌های این اثر فاخر، روش‌شناسی اجتهادی آیت‌الله‌العظمی مکارم‌شیرازی است که حدود صد صفحه از کتاب را به خود اختصاص داده و در آن «الگوریتم اجتهاد» این مرجع تقلید به‌ صورت گام‌به‌گام تبیین شده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: جلد اول شامل سه بخش و ۲۰ فصل است و مباحثی همچون خداشناسی، دین‌شناسی، قرآن‌شناسی، حدیث‌شناسی، انسان‌شناسی، نبوت، امامت و مهدویت، دنیاشناسی و آخرت‌شناسی را در بر می‌گیرد.
 اهتمام به تبلیغ دین
وی افزود: این مرجع تقلید حتی در دوران مرجعیت نیز تبلیغ را رها نکردند و در شهرهای مختلف برای جوانان جلسات پرسش و پاسخ و مباحث اعتقادی برگزار کردند که تأثیر عمیقی بر نسل جوان می‌گذاشت. به طور مثال کتاب تفسیر نمونه ایشان نقش مهمی در رفع شبهات و جهت‌دهی فکری جوانان داشت.
تبلیغ در منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی مکارم پیوندی جدی با تعلیم و تربیت دارد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در این مجموعه عمداً عنوان «نظام تعلیم و تربیت و تبلیغ اسلامی» انتخاب شد، زیرا تبلیغ در منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی پیوندی جدی با تعلیم و تربیت دارد و این عناوین با دقت طراحی شده‌اند.
وی در ادامه گفت: بخش پنجم کتاب مربوط به «نظام‌های اجتماعی اسلام» است. در این بخش، نظام خانواده، نظام فرهنگی، نظام مدیریتی، نظام سیاسی، نظام اقتصادی، نظام حقوقی، نظام سلامت، نظام قضایی و نظام امنیتی و دفاعی اسلام بر اساس دیدگاه‌های فقهی آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی تبیین شده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه خاطرنشان کرد: مدخل «نظام خانواده اسلامی» به‌تنهایی ظرفیت یک کتاب مستقل را دارد و با حساسیت ویژه‌ای تدوین شده است. در بخش «نظام سلامت» نیز به ابعاد مختلف سلامت جسمی، روحی، معنوی و حتی جنسی پرداخته شده است.
بخش ششم کتاب، نظام غایی اسلام
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: آخرین بخش کتاب با عنوان «نظام غایی اسلام» به مباحثی همچون رفاه اجتماعی، عدالت، پیشرفت، تمدن اسلامی، حیات طیبه، کمال و قرب الهی می‌پردازد.

 آیت‌الله‌العظمی مکارم یک «اندیشه کهکشانی» در آسمان حوزه علمیه هستند
استاد علی‌اکبر رشاد نیز در این آیین رونمایی، با اشاره به تدوین کتاب «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی مکارم‌شیرازی» خاطرنشان کرد: درگذشته درباره منظومه فکری امام‌خمینی(قد) و امام خامنه‌ای(قد) کار و آثار آن عزیزان در چند نوبت تجدید چاپ و به زبان‌های مختلف ترجمه شد.
کتاب منظومه فکری حضرت آیت‌الله سبحانی در دستور است
وی ادامه داد: اکنون نیز منظومه فکری مرجع عالیقدر حضرت آیت‌الله‌ حاج شیخ جعفر سبحانی در دستور کار قرار دارد و در آینده در خصوص شخصیت‌های بزرگ حوزه‌های علمیه این کار انجام خواهد شد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: خداوند متعال نعمتی بزرگ به حوزه‌های علمیه، جامعه اسلامی و ملت با بصیرت ایران عنایت کرده و آن وجود شخصیت‌های عظیمی همچون آیات‌ عظام مکارم‌شیرازی و سبحانی است و امیدواریم همچنان سایه‌ با برکتشان بر سر حوزه و جامعه اسلامی مستدام باشد.
مسئولیت‌پذیری و عافیت‌گریزی معظم‌له
این استاد حوزه علمیه، «حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی» را مرجعی مجاهد دانست و گفت: ایشان در تمام صحنه‌های انقلاب اسلامی حضور فعال داشته و در وقایع و حوادث مختلف، بی‌هیچ ملاحظه‌ای وارد میدان شده‌اند؛ حتی اگر هزینه آن تحمل توهین و هجمه باشد. این روحیه مسئولیت‌پذیری و عافیت‌گریزی، از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیتی ایشان است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی شخصیتی جامع‌الاطراف دارد؛ ایشان در فقه، اصول، فلسفه، کلام، تفسیر و اخلاق به صورت جامع و کامل ورود کرده و در همه‌ عرصه‌ها اثرگذار بوده است و حقیقتاً یک «اندیشه کهکشانی» در آسمان حوزه علمیه هستند.
استاد رشاد با اشاره به سابقه آشنایی خود با آثار حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی گفت: از دهه ۴۰ و ۵۰ آثار ایشان را مطالعه می‌کردیم. این مرجع عالی‌قدر دارای قلمی روان، خوش‌ذوق و جوان‌پسند است و در زمانی که هنوز مباحثی چون «فلسفه دین» در حوزه‌های علمیه رایج نبود، درباره نیاز به دین، قلمرو دین و مسائل نوپدید سخن می‌گفتند و می‌نوشتند.
نگارش آثار متناسب با زبان و ذهن جوانان
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دیگر ویژگی‌های ممتاز حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی، گفت: آثار این مرجع عالی‌قدر متناسب با زبان و ذهن جوانان نگاشته می‌شد و همین مسئله موجب استقبال گسترده جوانان از کتاب‌های ایشان شد.
این استاد حوزه علمیه «مدیریت» را از دیگر ویژگی‌های برجسته حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی برشمرد و خاطرنشان کرد: ایشان مدیری توانمند هستند که در عرصه‌های علمی و نیز تأسیس حوزه‌های علمیه و مؤسسات آموزشی، روحیه مدیریتی ممتاز و کم‌نظیری دارند.
استاد رشاد با اشاره به روحیه شجاعت و مسئولیت‌پذیری این مرجع تقلید گفت: برخی افراد در حوادث و مسائل حساس زمانه ملاحظاتی دارند و ترجیح می‌دهند وارد میدان نشوند، اما حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی همواره در صحنه‌های مختلف حضور داشته و از دین و انقلاب اسلامی دفاع کرده‌اند.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی همچنین خستگی‌ناپذیری را از دیگر ویژگی‌های این مرجع تقلید دانست و گفت: حجم آثار و تألیفات ایشان شگفت‌انگیز است و برخی از آثار ایشان، همچون کتاب تفسیر نمونه، حقیقتاً گنجینه‌ای ارزشمند برای جامعه اسلامی و شیعیان به‌شمار می‌آید.
حجت‌الاسلام والمسلمین رشاد در پایان با اشاره به بابرکت بودن عمر حضرت آیت‌الله‌ مکارم‌شیرازی، خاطرنشان کرد: این حجم از آثار، خدمات و برکات علمی و فرهنگی با محاسبات عادی قابل توجیه نیست و قطعاً نتیجه خلوص نیت و عنایت خاص الهی به ایشان است.

  شخصیت آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی فقط در آثار علمی خلاصه نمی‌شود
حجت‌الاسلام والمسلمین محی‌الدین مکارم شیرازی هم در این مراسم رونمایی، با اشاره به ابعاد شخصیتی این مرجع تقلید، اظهار داشت: شناخت عمیق مفاخر دینی معمولاً به نسل‌های بعدی واگذار می‌شود، چرا که معاصرت با یک شخصیت بزرگ و حتی روابط نزدیک خانوادگی گاه همچون حجابی، مانع درک همه زوایای عظمت او می‌گردد.
این استاد حوزه با بیان اینکه بسیاری از ابعاد شخصیت علمی، اخلاقی و اجتماعی آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی از زبان شاگردان و از طریق آثار و برکات حضور ایشان در جامعه فهمیده است، گفت: گاهی احساس می‌کنم خداوند این شخصیت‌ها را دقیق و حساب‌شده برای مقاطع خاص حفظ می‌کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش تعیین‌کننده این مرجع تقلید در برهه‌ای حساس از تاریخ انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: بعد از شهادت رهبر عزیز انقلاب اسلامی در روزهایی که جامعه در التهاب و نگرانی قرار داشت و همه می‌پرسیدند آینده چه خواهد شد، مواضع، بیانات و پیام‌های آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی آرامش ویژه‌ای به جامعه داد. حتی یک سخنرانی کوتاه چهار یا پنج دقیقه‌ای از ایشان در همان ایام توانست فضای ملتهب جامعه را فروکش کند.
شخصیت آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی فقط در آثار علمی خلاصه نمی‌شود
این استاد حوزه علمیه در ادامه با اشاره به ابعاد گسترده شخصیت معظم‌له، خاطرنشان کرد: مجموعه «منظومه فکری» منتشرشده، هرچند بخش علمی شخصیت ایشان را با نظم و ساختاری دقیق بررسی کرده، اما شخصیت این مرجع بزرگوار هرگز تنها در آثار علمی خلاصه نمی‌شود. سیره عملی و رفتاری ایشان نیز نیازمند تدوین و تبیین منظومه‌مند است.
حجت‌الاسلام والمسلمین مکارم شیرازی در ادامه به تبیین ابعاد شخصیتی و روش عملی آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی پرداخت و با اشاره به دو ویژگی محوری این مرجع جهان تشیع، اظهار داشت: شجاعت در اظهار حق و توجه عالمانه به نیازهای روز جامعه، از برجسته‌ترین مؤلفه‌های رفتاری ایشان به شمار می‌آید.
وی در تبیین نخستین ویژگی یعنی شجاعت، خاطرنشان کرد: یکی از شاخصه‌های برجسته رفتاری آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی، شجاعت بی‌نظیر ایشان است. بسیاری از افراد ممکن است حقیقت را درک کنند و بدانند، اما توان و جرأت ابراز آن را در فضای عمومی و در مواجهه با هزینه‌ها نداشته باشند؛ در حالی که ایشان بارها در موضع‌گیری‌های حساس و هنگام بیان مسائل دشوار، صرفاً بر اساس «تکلیف الهی» عمل می‌کردند.
حجت‌الاسلام مکارم شیرازی افزود: ایشان همواره بر این باورند که عالم دینی وظیفه دارد در زمان لازم و مقتضی، سخن بگوید و سکوت به هنگام نیاز جامعه به بیان حقیقت، جایز نیست. این رویکرد، ریشه در نگاه مسئولیت‌محور ایشان به فقاهت و مرجعیت دارد.
توجه دقیق و مستمر به نیازهای عینی و عملی جامعه
این استاد حوزوی دومین ویژگی محوری این مرجع عالیقدر را توجه دقیق و مستمر به نیازهای عینی و عملی جامعه دانست و گفت: بسیاری از آثار ماندگار، کتاب‌های مرجع و نیز مؤسسات علمی و فرهنگی که به همت آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی شکل گرفت، همه بر پایه «تشخیص یک نیاز واقعی» در جامعه پایه‌ریزی شد؛ ایشان هرگز دست به تألیف یا تأسیس کاری نمی‌زدند مگر آن‌که خلأ و نیازی ملموس را در آن عرصه احساس می‌کردند.
حجت‌الاسلام والمسلمین مکارم شیرازی به نقلی از آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی اشاره کرد و گفت: ایشان نقل می‌فرمودند که اوایل پیروزی انقلاب اسلامی، جمعی از فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران نزد ایشان آمدند و درخواست کردند کتابی معتبر و جامع برای تدریس «مدیریت از دیدگاه اسلام» معرفی کند. ایشان پس از جست‌وجو و تحقیق گسترده، دریافتند که هیچ اثر جامع و منسجمی در این حوزه وجود ندارد. در نتیجه، به جای معرفی کتاب دیگران، خود شخصاً دست به تألیف کتاب «مدیریت در اسلام» زدند و این خلأ علمی و عملی را پر کردند.
وی افزود: به همین صورت، تألیف مجموعه ارزشمند و پرآوازه «تفسیر نمونه» نیز بر همین مبنا شکل گرفت، چرا که ایشان نیاز جامعه به تفسیری روان، مستند، به‌روز و متناسب با پرسش‌های معاصر را احساس کردند. تأکید آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی بر این بود که هرگاه خلأیی در جامعه احساس شود، عالم دینی نباید تنها نظاره‌گر بماند، بلکه موظف است وارد میدان شده و اقدام عملی انجام دهد. این روش، الگویی کارآمد برای حوزه‌های علمیه در مواجهه با مسائل مستحدثه و نیازهای نوپیدای اجتماعی به شمار می‌رود.
حجت‌الاسلام والمسلمین مکارم شیرازی با اشاره به نقش تاریخی مجله «مکتب اسلام» اظهار داشت: در آغاز راه‌اندازی این مجله، بسیاری از افراد ارزش و اهمیت آن حرکت را درک نمی‌کردند، اما امروز شاهدیم که این اقدام، چه شبکه گسترده و مؤثری از نیروهای فرهنگی و انقلابی را تربیت کرده است.
استاد حوزه علمیه افزود: بسیاری از کسانی که به دیدار ایشان می‌آیند، خود را از شاگردان مکتب اسلام معرفی می‌کنند و این نشان‌دهنده عمق تأثیرگذاری آن جریان فرهنگی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین مکارم شیرازی در ادامه با تأکید بر ضرورت تدوین سیره عملی و رفتاری این مرجع تقلید، خاطرنشان کرد: همان‌گونه که منظومه فکری و علمی ایشان تدوین شده، لازم است ابعاد اخلاقی، رفتاری و مدیریتی این شخصیت نیز با همت شاگردان و همراهان جمع‌آوری، تبیین و منتشر شود تا نسل‌های آینده بتوانند تصویری جامع و واقعی از این مرجع بزرگوار داشته باشند.