به گزارش خبرگزاری حوزه، آیت‌الله محمود رجبی در مراسم رونمایی از کتاب‌های مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی که در سالن همایش‌های مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(قد) برگزار شد، با تبیین جایگاه دین در عرصه حیات اجتماعی و تمدنی، گفت: دین مبین اسلام بنا بر تصریح قرآن کریم، رسالتی جهانی دارد و آمده است تا بر جهان حاکم شود.
جمهوری اسلامی بستر حاکمیت دین را فراهم کرده است
عضو مجلس خبرگان رهبری، با اشاره به الزامات تحقق این حاکمیت افزود: بخشی از تحقق حاکمیت دینی، نیازمند فراهم‌بودن زیرساخت‌ها، امکانات و به‌تعبیر امروزی، سخت‌افزارهای لازم است که به‌برکت پیروزی انقلاب اسلامی، این بستر در قالب نظام جمهوری اسلامی ایران فراهم شده است.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تصریح کرد: نظام جمهوری اسلامی در مسیر تحقق آرمان‌های اسلامی و مکتب اهل‌بیت(ع) گام برمی‌دارد و با وجود بحران‌ها و چالش‌هایی که از سوی دشمنان طراحی و تحمیل می‌شود، با اقتدار و صلابت بیش از گذشته به حرکت خود ادامه می‌دهد.
آیت‌الله رجبی، نظام جمهوری اسلامی و رهبری معظم انقلاب را از نعمت‌های بزرگ الهی برشمرد و خاطرنشان کرد: در سایه این نظام، زمینه اجرای آموزه‌های دینی و تحقق آرمان‌های مقدس اسلامی بیش از هر زمان دیگری فراهم شده است.
علوم عقلی اسلامی، نرم‌افزار شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه، در ادامه با تأکید بر بُعد دیگر تحقق تمدن اسلامی بیان کرد: برای آنکه سیطره دین در عرصه‌های مختلف زندگی بشر تثبیت شود و تمدن اسلامی به‌معنای واقعی شکل گیرد، افزون بر زیرساخت‌های عینی، نیازمند «نرم‌افزار» فکری و تولید اندیشه هستیم.
رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(قد)، با اشاره به نقش علوم عقلی اسلامی در این عرصه گفت: مهم‌ترین و بنیادی‌ترین بخش این نرم‌افزار تمدنی، در حوزه علوم عقلی اسلامی متجلی می‌شود و تقویت، توسعه و تدوین این علوم، نقش اساسی در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی ایفا می‌کند.
نقش راهبردی دایرةالمعارف در تبیین مبانی نظری تمدن اسلامی
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، با تبیین جایگاه علمی و تمدنی فعالیت‌های دایرةالمعارفی، اقدامات انجام‌شده در این حوزه را تأمین‌کننده محتوای نظری تمدن اسلامی دانست و بر اهمیت راهبردی آن در تقویت بنیان‌های فکری و معرفتی جهان اسلام تأکید کرد.
وی در تشریح مفهوم تمدن اظهار کرد: تمدن دارای دو بخش اساسی است؛ بخشی ظاهری و دنیوی که در نمودهای عینی و ساختارهای اجتماعی جلوه می‌یابد و بخشی محتوایی و بنیادی که ناظر به مبانی فکری، نظری و ارزشی آن است. تمایز اصلی تمدن‌ها نیز در همین ساحت محتوایی و نظری شکل می‌گیرد و هر تمدنی بر اساس منظومه فکری و معرفتی خود هویت می‌یابد.
آیت‌الله رجبی با اشاره به نقش دایرةالمعارف در تحقق این بخش بنیادین تمدن اسلامی، تصریح کرد: فعالیت‌های علمی انجام‌شده در این مجموعه، در حقیقت زیرساخت نظری تمدن اسلامی را سامان می‌دهد و بستری را برای تبیین و نظام‌مندسازی معارف اسلامی فراهم می‌آورد.
حفظ میراث عقلی اسلام از مسیر فعالیت‌های نظام‌مند علمی
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه با تأکید بر اهمیت صیانت از میراث فکری و عقلی اسلام، خاطرنشان کرد: چنین فعالیت‌های علمی، زمینه حفظ و بازتولید میراث معرفتی اسلام را فراهم می‌کند و از طریق پژوهش‌های روشمند، این سرمایه عظیم را به نسل‌های آینده منتقل می‌سازد.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، یکی دیگر از دستاوردهای مهم این حرکت علمی را تربیت کادرهای متخصص در حوزه علوم عقلی دانست و تصریح کرد: پرورش محققان توانمند در این عرصه، به‌منزله تولید سرمایه انسانی برای حوزه‌های علمیه است و می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت بنیه علمی و نظری این نهاد ایفا کند.
ثمره آینده‌نگری و همت علمی آیت‌الله مصباح یزدی(ره)
آیت‌الله رجبی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به دشواری‌های دایرةالمعارف‌نویسی در حوزه علوم عقلی اظهار کرد: برخی از صاحب‌نظران و فعالان این عرصه معتقد بودند که تدوین دایرةالمعارف در علوم عقلی، به‌دلیل گستردگی موضوعات، نیاز به گروه‌های متعدد تخصصی و هماهنگی‌های پیچیده دارد و عملاً تحقق آن امکان‌پذیر نیست.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تأکید کرد: به‌برکت آینده‌نگری، عمق اندیشه راهبردی و همت والای علامه مصباح یزدی(ره)، این طرح بزرگ علمی نه‌تنها متوقف نشد، بلکه با برنامه‌ریزی منسجم و تلاش مستمر پژوهشگران، مسیر پیشرفت خود را طی کرد و به نتایج قابل توجهی دست یافت. قطعاً استمرار چنین حرکت‌هایی برای تقویت پشتوانه نظری تمدن اسلامی ضروری می‌باشد و لازم است، از پروژه‌های کلان علمی در حوزه علوم عقلی حمایت شود.
نقش دایرةالمعارف علوم عقلی
در تقویت مطالعات تطبیقی و تولید نظریه‌های نوین
آیت‌الله رجبی با اشاره به اهمیت راه‌اندازی پروژه دایرةالمعارف علوم عقلی، اظهار کرد: آغاز این طرح افزون بر صیانت از میراث گران‌سنگ علوم عقلی و اسلامی، جامعیتی کم‌نظیر پدید آورده است که امکان مشاهده و بررسی همه شاخه‌های علوم عقلی را در کنار یکدیگر فراهم می‌کند.
وی با یادآوری دیدگاه‌های علامه مصباح یزدی(ره) افزود: ایشان همواره بر ضرورت تخصص‌گرایی در حوزه‌های علمی تأکید داشتند؛ اما در عین حال نسبت به آسیب‌های ناشی از تقسیم‌بندی‌های افراطی و گسست میان حوزه‌های دانشی هشدار می‌دادند. تدوین چنین آثاری می‌تواند ضمن حفظ تخصص‌ها، از پراکندگی و انقطاع علوم جلوگیری کند.
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این دایرةالمعارف را فراهم‌سازی بستر مطالعات تطبیقی و مقایسه‌ای دانست و تصریح کرد: این مجموعه علمی امکان تطبیق آموزه‌های اسلام با دیگر مکاتب فکری و آرای اندیشمندان حوزه علوم عقلی را مهیا ساخته است. بخش قابل‌توجهی از اختلافات میان مکاتب علمی، از رهگذر همین مقایسه‌ها و تحلیل‌های روشمند قابل رفع است.
تسهیل دسترسی پژوهشگران به منابع معتبر علوم عقلی
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به دیدگاه‌های علامه مصباح یزدی(ره) خاطرنشان کرد: یکی از ریشه‌های اصلی اختلاف میان مکاتب و حتی ادیان، ابهام در تعاریف و اصطلاحات است. شفاف‌سازی مفاهیم و تبیین دقیق اصطلاحات تخصصی، می‌تواند بسیاری از سوء‌تفاهم‌ها و تعارض‌های ظاهری را برطرف سازد.
آیت‌الله رجبی همچنین تسهیل دسترسی پژوهشگران به منابع معتبر علوم عقلی را از دیگر ثمرات این دایرةالمعارف برشمرد و گفت: گردآوری نظام‌مند منابع ارزشمند، زمینه بهره‌مندی گسترده‌تر محققان و دانش‌پژوهان را فراهم کرده است.
رئیس مؤسسه امام‌ خمینی(قد) در ادامه، زمینه‌سازی برای تولید نظریه‌ها، ایده‌های نو و حتی شکل‌گیری رشته‌های علمی جدید را از دیگر مزایای این فعالیت علمی دانست و تأکید کرد: نگارش چنین دایرةالمعارف‌هایی می‌تواند لایه‌های مغفول و کمتر دیده‌شده علوم عقلی را آشکار کند، خلأهای پژوهشی را نشان دهد و مسیرهای تازه‌ای را پیش‌روی محققان بگشاید.
وی در ادامه تصریح کرد: شناسایی خلأها و آرای موجود، پژوهشگران را به پاسخ‌گویی به نیازهای علمی سوق می‌دهد و در نهایت به ارتقای اثرگذاری علمی در فضای علمی کشور منجر خواهد شد.
حضور فعال در عرصه بین‌المللی
شرط تحقق مرجعیت علمی در علوم عقلی است
آیت‌الله رجبی با اشاره به نقش بسترهای اطلاع‌رسانی در گسترش پیام علمی، اظهار کرد: یکی از برکات مهم وبگاه‌ها و ابزارهای نوین ارتباطی، امکان حضور در عرصه جهانی و بین‌المللی است. این ظرفیت می‌تواند زمینه معرفی توانمندی‌های علمی کشور، به‌ویژه در حوزه علوم عقلی را در سطحی فراتر از مرزهای جغرافیایی فراهم کند. ما در حوزه علوم عقلی از توانمندی بالایی برخورداریم و دارای نظریات عمیق و راه‌گشا هستیم که قابلیت ارائه و عرضه در مجامع علمی بین‌المللی را دارند؛ از این‌رو وظیفه داریم، این دستاوردها را به‌درستی معرفی و تبیین کنیم.
ضرورت اثرگذاری فراتر از تولید محتوا
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، با استناد به بیانات رهبر انقلاب اسلامی خاطرنشان کرد: رهبر معظم انقلاب تأکید کرده‌اند که یک محقق صرفاً با نگارش کتاب یا تولید اثر علمی، رسالت خود را به پایان نرسانده است؛ بلکه باید به‌گونه‌ای عمل کند که محتوای تولیدشده در قلب مخاطب نفوذ کند و اثرگذار باشد.
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه تصریح کرد: اگر داعیه حضور و نقش‌آفرینی جهانی داریم، باید معارف عقلی خود را در سطح بین‌المللی مطرح و به‌درستی تبیین کنیم تا بتواند بر دل مخاطبان بنشیند و جریان‌ساز شود.
تحقق «العلم سلطان» و تثبیت مرجعیت علمی
آیت‌الله رجبی با بیان اینکه در صورت تحقق این رویکرد، روایت «العلم سلطان» عینیت خواهد یافت، گفت: زمانی که دانش و معارف ما به‌صورت مؤثر در سطح جهانی عرضه شود، فرهنگ دینی نیز در گستره‌ای وسیع منتشر و تقویت خواهد شد.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ادامه داد: حضور فعال در جمع نخبگان بین‌المللی، می‌تواند به فرهنگ‌سازی بر پایه معارف دینی منجر شود و زمینه تثبیت مرجعیت علمی کشور را در عرصه جهانی فراهم آورد.
وی در ادامه گفت: معارف عقلی موجود از چنان استحکام و غنایی برخوردارند که در صورت عرضه صحیح و نظام‌مند، می‌توانند در سطح جهانی به مرجعیت علمی دست یابند و جایگاه علمی کشور را در میان مجامع بین‌المللی ارتقا دهند.
امکان تحقق مرجعیت جهانی در علوم عقلی
وی با تأکید بر ظرفیت‌های موجود در حوزه علوم عقلی کشور، تصریح کرد: عظمت و غنای این میراث علمی، قابلیت جهانی‌شدن را دارد و امروز نیز بسترهای لازم برای تحقق این امر فراهم است. وظیفه نخبگان و مراکز علمی آن است که این سرمایه ارزشمند را در عرصه بین‌المللی به جایگاه شایسته خود رسانده و آن را به مرجعیت علمی تبدیل کنند.
رئیس مؤسسه امام‌خمینی(قد) با اشاره به دقت و استحکام علمی آثار آیت‌الله مصباح یزدی(ره) خاطرنشان کرد: اتقان موجود در این آثار، به‌گونه‌ای است که می‌تواند سالیان متمادی در سطح جهانی محل رجوع و استناد قرار بگیرد.
شکل‌گیری گفتمان علمی مشترک در سطح بین‌المللی
عضو شورای‌عالی حوزه‌های علمیه در پایان تأکید کرد: این‌گونه فعالیت‌های علمی، زمینه تفاهم و گفت‌وگوی علمی میان اندیشمندان را فراهم می‌کند و می‌تواند به شکل‌گیری گفتمانی واحد در عرصه بین‌المللی بینجامد. توسعه و ارتقای دانش بشری و رشته‌های مختلف علمی در گروی چنین تعاملات و تلاش‌های منسجم علمی است.