یادداشت
ادبِ سؤال
همچنان که پاسخ‌دادن به سؤال، ادب و آدابی دارد، پرسیدن هم خالی از آداب نیست.
امام علی(ع) فرمودند: «سل تفقهاً ولا تسئل تغتاً، فان الجاهل المتعلم شبیهٌ بالعالم وانّ العالم المتعسّف شبیهٌ بالجاهل» (نهج‌البلاغه، حکمت 320) برای فهمیدن و آموختن بپرس، نه به قصد به زحمت‌انداختن دیگری؛ چراکه جاهلی که می‌خواهد بیاموزد، همچون داناست و دانایی که با برتری‌طلبی قدم در بیراهه می‌گذارد، شبیه جاهل است.
این سخن را حضرت امیر(ع) در پاسخ کسی فرمود که از آن‌حضرت مسئله دشواری را پرسید، نه به‌قصد یادگرفتن؛ بلکه به‌قصد آزمودن امام که آیا جواب را می‌داند یا نه؟
کلام مولا«ادب و آداب پرسیدن» را یاد می‌دهد.
گاهی برخی دچار غرور علمی می‌شوند و برای اینکه دانش خود را به رخ دیگران بکشند، از آنان سؤال می‌کنند. قصدشان این است که اگر پاسخ را بگویند، سطح فکر و دانش سؤال‌کننده مشخص شود و اگر از جواب‌دادن درمانند، جهل پاسخ‌دهنده روشن گردد و تحقیر شود.
در هر دو صورت این‌گونه سؤال‌کردن، به‌قصد فهمیدن و آموختن نیست و انگیزه جهل‌زدایی از خوش ندارد؛ بلکه به زحمت‌انداختن طرف و فراهم‌ساختن زمینه ملامت، نکوهش و خوارگشتن او در کار است و چنین کاری نه در شأن خردمند است و نه برخوردی درست با طرف مقابل.
حضرت امیر(ع) او را به جاهلان تشبیه می‌کند؛ چون که کارش جاهلانه است؛ اما آنکه از روی تفقّه و رسیدن به درک عمیق می‌پرسد و سؤالش با انگیزه شبهه‌زدایی از خویش و کاستن از بار جهل خود است، او چون در مسیر دانایی گام می‌زند، همچون داناست.
در گذشته و گاهی کسانی در روستاهایی بودند که پای منبرها، چیزهایی از مسائل تاریخی یا احکام شرعی آموخته بودند و گاهی طلبه تازه‌وارد به آنجا را با طرح سؤالاتی معمّاگونه، به دام می‌انداختند. هم می‌خواستند فضل‌فروشی کنند و هم اگر حسد داشتند، می‌خواستند او را بشکنند.
اکنون هم گاهی چنین سؤال‌کنندگان و چنین سؤال‌هایی دیده می‌شود.
این دور از ادب سؤال است.
حدیث یادشده را امام حسین(ع) همچنین نقل فرموده است که مردی شامی خدمت حضرت علی(ع) رسید و گفت: یا علی، چند سؤال دارم که می‌خواهم بپرسم (و قصد او فهم و یادگیری نبود؛ بلکه شاید بتواند امام را بشکند). حضرت فرمودند: از روی تفقّه بپرس، نه با انگیزه تعنّت!
و ... چنین پرسیدنی، یا به غرور سائل می‌انجامد، یا به تحقیر فرد مورد سؤال و هیچ‌کدام زیبنده نیست؛ چراکه پرسیدن، کلید فهمیدن است و چنین سؤالی هیچ قفل بسته‌ای را نمی‌گشاید!
امام علی(ع) فرمودند: «سل تفقهاً ولا تسئل تغتاً، فان الجاهل المتعلم شبیهٌ بالعالم وانّ العالم المتعسّف شبیهٌ بالجاهل» (نهج‌البلاغه، حکمت 320) برای فهمیدن و آموختن بپرس، نه به قصد به زحمت‌انداختن دیگری؛ چراکه جاهلی که می‌خواهد بیاموزد، همچون داناست و دانایی که با برتری‌طلبی قدم در بیراهه می‌گذارد، شبیه جاهل است.
این سخن را حضرت امیر(ع) در پاسخ کسی فرمود که از آن‌حضرت مسئله دشواری را پرسید، نه به‌قصد یادگرفتن؛ بلکه به‌قصد آزمودن امام که آیا جواب را می‌داند یا نه؟
کلام مولا«ادب و آداب پرسیدن» را یاد می‌دهد.
گاهی برخی دچار غرور علمی می‌شوند و برای اینکه دانش خود را به رخ دیگران بکشند، از آنان سؤال می‌کنند. قصدشان این است که اگر پاسخ را بگویند، سطح فکر و دانش سؤال‌کننده مشخص شود و اگر از جواب‌دادن درمانند، جهل پاسخ‌دهنده روشن گردد و تحقیر شود.
در هر دو صورت این‌گونه سؤال‌کردن، به‌قصد فهمیدن و آموختن نیست و انگیزه جهل‌زدایی از خوش ندارد؛ بلکه به زحمت‌انداختن طرف و فراهم‌ساختن زمینه ملامت، نکوهش و خوارگشتن او در کار است و چنین کاری نه در شأن خردمند است و نه برخوردی درست با طرف مقابل.
حضرت امیر(ع) او را به جاهلان تشبیه می‌کند؛ چون که کارش جاهلانه است؛ اما آنکه از روی تفقّه و رسیدن به درک عمیق می‌پرسد و سؤالش با انگیزه شبهه‌زدایی از خویش و کاستن از بار جهل خود است، او چون در مسیر دانایی گام می‌زند، همچون داناست.
در گذشته و گاهی کسانی در روستاهایی بودند که پای منبرها، چیزهایی از مسائل تاریخی یا احکام شرعی آموخته بودند و گاهی طلبه تازه‌وارد به آنجا را با طرح سؤالاتی معمّاگونه، به دام می‌انداختند. هم می‌خواستند فضل‌فروشی کنند و هم اگر حسد داشتند، می‌خواستند او را بشکنند.
اکنون هم گاهی چنین سؤال‌کنندگان و چنین سؤال‌هایی دیده می‌شود.
این دور از ادب سؤال است.
حدیث یادشده را امام حسین(ع) همچنین نقل فرموده است که مردی شامی خدمت حضرت علی(ع) رسید و گفت: یا علی، چند سؤال دارم که می‌خواهم بپرسم (و قصد او فهم و یادگیری نبود؛ بلکه شاید بتواند امام را بشکند). حضرت فرمودند: از روی تفقّه بپرس، نه با انگیزه تعنّت!
و ... چنین پرسیدنی، یا به غرور سائل می‌انجامد، یا به تحقیر فرد مورد سؤال و هیچ‌کدام زیبنده نیست؛ چراکه پرسیدن، کلید فهمیدن است و چنین سؤالی هیچ قفل بسته‌ای را نمی‌گشاید!