دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی
ضرورت تحول در علوم انسانی با رویکرد «فقه نظام»
حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی، ضمن حضور در دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در نشستی مشترک که با حضور حجتالاسلام والمسلمین فرزانه، دبیر شورایعالی حوزه علمیه خراسان و نیز ریاست و برخی مسئولان دانشگاه علوم اسلامی رضوی برگزار شد، به موضوع نیاز به تحول و بهروزرسانی فعالیتها متناسب با مسائل روز پرداخت.
به گزارش خبرگزاری رسا، حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، در این نشست گفت: فقه رایج که ساختارمند و پیرامون مسائل ابواب فقه نظیر صوم و صلات و حج و زکات مطرح میشود، همان است که بزرگانی نظیر علامه حلی تا صاحب جواهر(ره) مطرح کردند که بسیار مهم است؛ اما اکنون ما فقه نظام میخواهیم؛ فقه خانواده، تربیت، فرهنگ، سیاست و غیره. فقه نظام، فقه مطلوب را بیان میکند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، با اشاره به اهمیت فقه حکمرانی بیان کرد: این فقه میگوید چگونه از فقه رایج به فقه مطلوب برسیم. کسی که میخواهد در این زمینه ورود کند، باید یک دور جواهر را بخواند و بر کل مباحث فقهی اشراف پیدا کند. اگر این تسلط را نداشته باشد، نمیتواند به فقه نظام بپردازد.
وی در باب تدوین بنیانهای نظری فقه خانواده از طریق فقه نظام گفت: کلام، فلسفه و عرفان، ظرفیت آن را دارند که در زمینه حکمت خانواده کمک کنند. گروههای فلسفه، حقوق و علوم قرآن نباید بهشکل جزیرههای جدا باشند؛ بلکه باید روی چند موضوع مثلاً سیاست، خانواده و فرهنگ متمرکز شده و بنیانهای نظری این موضوعات را بررسی کنند. از دل این سیاستی بیرون میآید که شورایعالی انقلاب فرهنگی از آن استفاده میکند.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: ممکن است این مدل کار تا به نتیجه برسد، چندسال طول بکشد. طبیعی است زمان میبرد؛ مثلاً از اسفار ملاصدرا بنیانهای خانواده درآوردن کار سختی است.
وی با توجه به انتساب دانشگاه رضوی به آستان قدس رضوی گفت: زیارت روح آستان است؛ بنابراین بحثهای مربوط به فرهنگ زیارت، جامعهشناسی زیارت، روانشناسی زیارت و علومی که زیارت را بهروزرسانی کند، زمینه کار دانشگاه است. دانشگاه رضوی باید پشتیبان علمی امور زیارت باشد. یک چارچوب نظری در نظر بگیرید و در این زمینه فعالیت علمی پژوهشی داشته باشید.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: سیاستگذاری و تنظیمگری کار متخصص حقوق است که دانشگاه دارد. پس از آنکه بنیانهای فلسفه پایه را گروه فلسفه انجام میدهد، فقه نظام که تأمین شد، تبدیل به سیاست کنید و تنظیمگری را هم انجام بدهید.
وی افزود: البته فلسفه را کافی برای کل بنیانهای حکمی نمیدانم. باید از مباحث قرآنی هم استفاده کنیم. سوره مائده و بعد توبه در زمینه حکمرانی است؛ هرچند از کل قرآن میشود با رویکرد حکمرانی استفاده کرد؛ اما بسته به حکمت نظامات اجتماعی فرق میکند. نظامات اجتماعی را باید حوزه با ظرفیت دانشگاه دنبال کند. اینجا یک حکمرانی علمی میخواهد که شبکه ایجاد کرده و همه را به هم وصل کند.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه دانشگاه رضوی دانشگاه موفقی بوده است و در زمینه تربیت نیروی انسانی، نیروی باسواد متشرع انقلابی تربیت کرده است، افزود: نیاز به تحول داریم و نظرسنجی در این زمینه از افراد مختلف، کار حکیمانهای بود. انتطار معقول این است که برای پارهای از مسائل جدید روز و نیز تأمین نیازها تحول ایجاد کند. ما در تأسیس دانشگاه اسلامی موفق بودیم. اگر آن سالها پیشنهاد تأسیس دانشگاه رضوی نمیدادند و شورا تصویب نمیکرد، بههمین اندازه از علوم اسلامی انسانی عقب بودیم.
وی با انتقاد از کمبینیها در این زمینه گفت: ما خیلی خودزنی میکنیم. خیلی کارها شده که باید دیده شود. الآن استادهای این دانشگاه مطالبی را که در زمینه علوم انسانی ارائه میدهند، استادتمامها که دنبال حرف و سخن جدید هستند، گوش میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در پایان گفت: زمانی اندونزی و بعد کشوری دیگر در زمینه علوم انسانی اسلامی جلودار بودند؛ اما اکنون ایران حرف اول را میزند و این بهبرکت دانشگاههایی مثل دانشگاه رضوی، مؤسسه امام خمینی(قد)، باقرالعلوم(ع) و امثالهم است که به اینجا رسیدیم.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، با اشاره به اهمیت فقه حکمرانی بیان کرد: این فقه میگوید چگونه از فقه رایج به فقه مطلوب برسیم. کسی که میخواهد در این زمینه ورود کند، باید یک دور جواهر را بخواند و بر کل مباحث فقهی اشراف پیدا کند. اگر این تسلط را نداشته باشد، نمیتواند به فقه نظام بپردازد.
وی در باب تدوین بنیانهای نظری فقه خانواده از طریق فقه نظام گفت: کلام، فلسفه و عرفان، ظرفیت آن را دارند که در زمینه حکمت خانواده کمک کنند. گروههای فلسفه، حقوق و علوم قرآن نباید بهشکل جزیرههای جدا باشند؛ بلکه باید روی چند موضوع مثلاً سیاست، خانواده و فرهنگ متمرکز شده و بنیانهای نظری این موضوعات را بررسی کنند. از دل این سیاستی بیرون میآید که شورایعالی انقلاب فرهنگی از آن استفاده میکند.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: ممکن است این مدل کار تا به نتیجه برسد، چندسال طول بکشد. طبیعی است زمان میبرد؛ مثلاً از اسفار ملاصدرا بنیانهای خانواده درآوردن کار سختی است.
وی با توجه به انتساب دانشگاه رضوی به آستان قدس رضوی گفت: زیارت روح آستان است؛ بنابراین بحثهای مربوط به فرهنگ زیارت، جامعهشناسی زیارت، روانشناسی زیارت و علومی که زیارت را بهروزرسانی کند، زمینه کار دانشگاه است. دانشگاه رضوی باید پشتیبان علمی امور زیارت باشد. یک چارچوب نظری در نظر بگیرید و در این زمینه فعالیت علمی پژوهشی داشته باشید.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی بیان کرد: سیاستگذاری و تنظیمگری کار متخصص حقوق است که دانشگاه دارد. پس از آنکه بنیانهای فلسفه پایه را گروه فلسفه انجام میدهد، فقه نظام که تأمین شد، تبدیل به سیاست کنید و تنظیمگری را هم انجام بدهید.
وی افزود: البته فلسفه را کافی برای کل بنیانهای حکمی نمیدانم. باید از مباحث قرآنی هم استفاده کنیم. سوره مائده و بعد توبه در زمینه حکمرانی است؛ هرچند از کل قرآن میشود با رویکرد حکمرانی استفاده کرد؛ اما بسته به حکمت نظامات اجتماعی فرق میکند. نظامات اجتماعی را باید حوزه با ظرفیت دانشگاه دنبال کند. اینجا یک حکمرانی علمی میخواهد که شبکه ایجاد کرده و همه را به هم وصل کند.
دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه دانشگاه رضوی دانشگاه موفقی بوده است و در زمینه تربیت نیروی انسانی، نیروی باسواد متشرع انقلابی تربیت کرده است، افزود: نیاز به تحول داریم و نظرسنجی در این زمینه از افراد مختلف، کار حکیمانهای بود. انتطار معقول این است که برای پارهای از مسائل جدید روز و نیز تأمین نیازها تحول ایجاد کند. ما در تأسیس دانشگاه اسلامی موفق بودیم. اگر آن سالها پیشنهاد تأسیس دانشگاه رضوی نمیدادند و شورا تصویب نمیکرد، بههمین اندازه از علوم اسلامی انسانی عقب بودیم.
وی با انتقاد از کمبینیها در این زمینه گفت: ما خیلی خودزنی میکنیم. خیلی کارها شده که باید دیده شود. الآن استادهای این دانشگاه مطالبی را که در زمینه علوم انسانی ارائه میدهند، استادتمامها که دنبال حرف و سخن جدید هستند، گوش میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه در پایان گفت: زمانی اندونزی و بعد کشوری دیگر در زمینه علوم انسانی اسلامی جلودار بودند؛ اما اکنون ایران حرف اول را میزند و این بهبرکت دانشگاههایی مثل دانشگاه رضوی، مؤسسه امام خمینی(قد)، باقرالعلوم(ع) و امثالهم است که به اینجا رسیدیم.