نامآورانِ هدایت
هفدهم ماه ربیعالاول بنا بر قول مشهور شیعه، روز ولادت نبی مکرم اسلام(ص) است. شیخ مفید(ره) متوفی ٤١٣، شیخ طوسی(ره) متوفی ٤٦٠ و علامه مجلسی(ره) متوفای ۱۱۱۰، همین قول را اختیار کردند. کلینی(ره) متوفی ۳۲۹ تاریخ ولادت آن حضرت را ۱۲ ربیعالاول ذکر کرده که خلاف مشهور است. از عقاید مسلم شیعه ۱۲ امامی این است که ائمه اطهار(ع) بعد از رسولخدا(ص) ۱۲ نفر هستند. این اعتقاد ریشه در سخنان رسولخدا(ص) و روایات متواتر دارد. برخی از صحابه رسولخدا که به این واقعیت اشاره کردهاند، عبارتند از جابربن عبدالله انصاری، ابوذر غفاری، ابوسعید خدری، حذيفةبن يمان، سهلبن سعد ساعدی، جابربن سمره ابوهریره، انسبن مالک، عبداللهبن عمر، سلمان فارسی، عماربن یاسر شهید صفین، عایشه دختر ابوبکر، عثمانبن عفان، عمربن خطاب، عبداللهبن مسعود، عبداللهبن عباس، زیدبن ثابت، امسلمه و فاطمه زهرا(س).
روایت اولشیخ صدوق(ره) متوفی ۳۸۱، در کمالالدین صفحه ۲۹۱ باب ٢٤، با سند خود از امام جعفرصادق(ع) از پدرش از جدش از رسولخدا(ص) روایت کرده که امامان پس از من ۱۲ نفرند اول آنها علیبن ابیطالب و آخر آنها قائم(عج) است. آنها جانشینان و اوصیا و اولیای من هستند و آنها حجتهای خدا بعد از من، بر امت هستند. کسی که به آنها اقرار کند، مؤمن است و هرکس آنها را انکار کند، کافر است.
روایت دومشیخ صدوق(ره) با سندی از شهید سعیدبن جبیر از عبداللهبن عباس از رسولخدا(ص) روایت کرده که «همانا خداوند تبارک و تعالی یکبار بر زمین نظر افکند؛ پس مرا از میان آن برگزید و پیامبر قرار داد. سپس بار دوم نظر افکند و علی[علیهالسلام] را از میان آن برگزید و امام گردانید. آنگاه به من فرمان داد که او را برادر، ولی، وصی، جانشین و وزیر خود قرار دهم؛ پس علی از من است و من از علی هستم و او همسر دختر من و پدر دو نوادهام حسن و حسین[علیهماالسلام] است. آگاه باشید که خداوند تبارک و تعالی مرا و آنان را حجتهایی بر بندگان خود قرار داد و از نسل حسن و حسین امامانی پدید آورد که به فرمان من قیام میکنند و وصیت مرا حفظ مینمایند. نهمین آنان قائم اهلبیت من و مهدی امت من است که در سیما و گفتار و کردار از همه مردم به من شبیهتر است. او پس از غیبتی طولانی و حیرتی آشکار ظهور میکند؛ پس امر خدا را اعلام میدارد و دین خداوند عزوجل را آشکار میسازد و بهیاری خدا تأیید میشود و فرشتگان خدا او را یاری میکنند؛ پس زمین را همانگونه که از جور و ستم پر شده است، از قسط و عدل پر میسازد.»
روایت سومشیخ صدوق(ره) با سندی از رسولخدا روایت کرده که فرمود: «جبرئیل از طرف خداوند به من گفت: هر کس میداند که خدایی جز من نیست و محمد بنده و رسول من است و علىبن ابيطالب خليفه من است و ائمه از فرزندان او حجتهای من هستند. در این هنگام جابربن عبدالله انصاری برخاست و پرسید: یا رسولالله، امامان از نسل و فرزند علی چه کسانی هستند؟ حضرت فرمود: حسن و حسین دو آقا و بزرگ جوانان اهل بهشت هستند؛ سپس سیدعابدین، در زمان خودش علیبن حسین(ع)، بعد باقر، محمدبن علی(ع) که تو ای جابر او را درک خواهی کرد؛ پس زمانی که به او رسیدی، سلام مرا به او ابلاغ کن. بعد صادق، جعفربن محمد(ع)، بعد كاظم، موسىبن جعفر(ع)، بعد رضا، علیبن موسى(ع)، بعد تقی، محمدبن علی(ع) سپس نقی، علیبن محمد(ع)، سپس زکی، حسنبن علی(ع)، سپس پسر او قائم به حق، مهدی امت من(عج) کسی که زمین را از عدل و داد پر میکند، پس از آنکه پر از ظلم و جور شده است. ای جابر، اینها خلفا و اوصيا و اولیا و عترت من هستند. هر کس از ایشان اطاعت کند، از من اطاعت کرده و هر کس از آنها عصیان کند، مرا عصیان کرده؛ هرکس آنها را انکار کند، مرا انکار کرده است. خداوند آسمان را بهبرکت وجود آنها با اذن خود از افتادن و سقوط حفظ میکند. خداوند بهسبب آنها زمین را از اینکه اهلش را نابود کند، حفظ میکند.» (کمال الدین صفحه ۲۸۹) در این روایت نبی مکرم اسلام(ص) از ائمه هم به جانشینی تعبیر فرموده و هم به فرزندان و عترت خود. موضوع اطاعت از آنها، از مطالب محوری این روایت است و این اطاعت، بیتردید مطلقه است؛ یعنی قید زمان و مکان ندارد و لذا عصمت همه آنها قطعی است.
روایت چهامصدوق با سند خود از سلیمبن قیس هلالی نقل کرده که میگوید: از سلمان فارسی شنیدم که میگفت: در بیماری پیامبر اکرم(ص) که در آن از دنیا رفت، نزد ایشان نشسته بودم. ناگاه فاطمه(س) وارد شد؛ چون ضعف و ناتوانی پدر را دید، چنان گریست که اشکهایش بر گونههایش جاری شد. رسولخدا(ص) به او فرمود: «چه تو را میگریاند ای فاطمه؟» عرض کرد: «ای رسول خدا بر خود و فرزندانم از گمگشتگی و سرگردانی پس از تو میترسم.» چشمان رسولخدا(ص) از اشک لبریز شد، سپس فرمود: «ای فاطمه، مگر ندانستهای که ما خاندانی هستیم که خداوند عزوجل آخرت را برای ما بر دنیا برگزیده است و همانا خداوند فنا و نابودی را بر همه آفریدگانش مقرر داشته است و خداوند تبارک و تعالی یکبار به زمین نظر افکند و مرا از میان آفریدگانش برگزید و پیامبر قرار داد. سپس بار دوم به زمین نظر افکند و همسر تو را از آن برگزید و به من وحی کرد که تو را به همسری او درآورم و او را ولی و وزیر خود گیرم و جانشین خود در امتم قرار دهم؛ پس پدر تو بهترین پیامبران و فرستادگان خداست و شوهر تو بهترین اوصیاست و تو نخستین کسی از خاندان من هستی که به من ملحق میشوی. سپس بار سوم به زمین نظر افکند و تو و دو فرزندت را برگزید. پس تو سرور زنان بهشتی هستی و دو پسرت حسن و حسین، سروران جوانان بهشتی هستند و پسران شوهر تو، اوصیای من تا روز قیامت هستند که همه هدایتگر و هدایتیافتهاند. نخستین وصی پس از من برادرم علی است؛ سپس حسن، سپس حسین و پس از آن نه تن از فرزندان حسین که در درجه و مقام من هستند و در بهشت درجهای نزدیکتر به خدا از درجه من و درجه پدرم ابراهیم نیست. دخترم، مگر نمیدانی که از کرامت خداوند به تو این است که شوهرت بهترین امت من و بهترین خاندان من است. پیشگامترین آنان در تسلیم و ایمان، بزرگترین آنان در بردباری و داناترین آنان در علم است؟ پس فاطمه(س) به آنچه رسول خدا(ص) به او فرمود، شادمان و خوشحال گشت.» (کمالالدين ٢٩٤)
روایت پنجمجناب خزاز قمی متوفی قرن چهارم در کتاب کفایةالاثر صفحه ۱۹۹ با سندش از سعیدبن المسيب از عمروبن عثمان نقل کرده که پدرم (عثمان) گفت: از رسولخدا(ص) شنیدم که فرمود: «امامان پس از من ۱۲ نفرند که ۹ نفرشان از نسل و صلب حسین هستند و مهدی این امت از ماست؛ کسی که بعد از من به آنها تمسک جوید، به تحقیق که به حبلالله تمسک جسته و کسی که از آنها رویگردان شود، از خداوند رویگردان شده است.» علامه مجلسی در بحارالانوار جلد ٣٦ صفحه ۳۱۷ حدیث ١٦٦ این حدیث را نقل کرده
روایت ششمخزاز قمی با سندی از عمربن خطاب نقل کرده که از رسولخدا(ص) شنیدم که فرمود: «ائمه بعد از من ۱۲ نفرند؛ سپس صدای خود را آرام کرد و شنیدم که گفت: همه آنها از قریش هستند.»
روایت هفتمخزاز نیز با سندی از ابوهریره نقل کرده که گفت: به پیغمبر(ص) عرض کردم: برای هر پیامبر جانشین و دو سبط وجود دارد؛ سبط شما کیست؟ ابوهریره میگوید: حضرت ساکت شد و جوابم نداد. از آنحضرت جدا شدم. وقت نماز ظهر فرا رسید. حضرت فرمود: «ای اباهریره بیا، نزد ایشان رفتم و با خود میگفتم: پناه به خدا از غضب خدا و غضب رسولخدا، آنحضرت فرمود: خداوند 4 هزار پیامبر مبعوث کرد و آنها دارای ۴ هزار وصی و ۸ هزار سبط هستند. سوگند به کسی که جانم در دست اوست، من بهترین انبیا هستم و جانشین من بهترین جانشینان است و دو سبط من بهترین اسباط هستند. حسن و حسین هر دو سبط این امت هستند و اسباط از فرزند یعقوب ۱۲ نفر بودند و امامان پس از من ۱۲ نفرند که همگی از اهلبیت من هستند. اول آنها علی و اوسط آنها محمد و آخر آنها محمد، مهدی امت است. او کسی است که عیسیبن مریم به او اقتدا خواهد نمود و هرکس پس از من به آنها تمسک کند، به ریسمان خدا تمسک کرده است و کسی که از ایشان جدا شود، از ریسمان خدا تخلف کرده است.» (كفايةالأثر صفحه ١٥٠)
روایت هشتمخزاز قمی با سندی از ابیسعید خدری نقل کرده که از رسولخدا(ص) شنیدم که به امام حسین(ع) فرمود: «تو امام و پسر امام و برادر امام هستی و ۹ نفر از صلب تو، ائمه نیکوکاران هستند و نهمین آنها قائم آنهاست.» (كفايةالأثر صفحه ٨٦) و نیز ابوسعید خدری میگوید: از رسولخدا شنیدم که فرمود: «اهلبیت من، مایه امنیت برای اهل زمین هستند؛ همانگونه که ستارگان، مایه امنیت برای اهل آسمان هستند.» گفته شد: آیا امامان پس از شما از اهلبیت شما هستند؟ فرمود: «آری امامان پس از من ۱۲ نفرند که ۹ نفرشان از نسل حسین(ع) است. آنها معصوم هستند و مهدی این امت، از ماست همه آنها اهلبیت من و از گوشت و خون من هستند؛ چرا برخی مرا درباره آنها آزار میدهند؟ خداوند هرگز شفاعت مرا نصیبشان نخواهد کرد.» (كفايةالاثر صفحه (۸۵)
چند موضوع از هشت روایتی که نقل شد، قابل استفاده است.1. امامان پس از رسولخدا(ص)، ۱۲ نفرند.
2. همه ائمه(ع) از عصمت برخوردارند.
3. کسانی که اهلبیت رسولخدا(ص) را آزار دهند، هرگز به شفاعت رسولالله(ص) نمیرسند؛ چه رسد به کسانی که آنها را به شهادت برسانند.
4. نه نفر از ائمه از نسل و صلب سیدالشهدا(ع) هستند.
5. همه ائمه حجتهای خدا در زمین هستند.
6. اقرارکننده به ائمه اطهار(ع) مؤمن است و انکارکننده آنها کافر است.
7. دوازدهمین از ائمه(ع)، حضرت مهدی(عج) است که پس از غیبت طولانی ظهور خواهد کرد و یاریدهنده دین خدا و شبیهترین مردم به رسولخدا(ص) است.
8. اطاعت و پیروی از ائمه(ع) واجب است.
۹. استقرار زمین و آسمان بهبرکت وجود ائمه(ع) است.
۱۰. همه ائمه از قریش هستند.
۱۱. حضرت عیسیبن مریم(ع) با ظهور امام زمان(عج) به ایشان اقتدا خواهد کرد.