به گزارش خبرگراری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمد عالمزاده نوری 8 تیر در مراسم رونمایی از کتاب «حماسه طلبگی» به قلم خود وی، که در سالن جلسات مرکز رسانه و فضای مجازیهای علمیه برگزار شد، با اشاره به جایگاه والای رسالت پیامبران الهی، اظهار کرد: ارزش و عظمت مأموریتی که پیامبران الهی در جوامع بشری بر عهده داشتند، برای ما بهطور کامل قابل درک نیست و بهسختی میتوان ابعاد و ارزش آن مسئولیت عظیم را تبیین کرد.
عالمان، وارثان مسیر پیامبران الهی
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه، با استناد به روایت مشهور «العلماء ورثةالأنبیاء» افزود: بر اساس آموزههای دینی، عالمان دین وارثان همان مسیر نورانی هستند که پیامبران الهی(ع) پیمودهاند؛ از اینرو، مسئولیتی که عالمان و روحانیان در ادامه مسیر انبیا بر عهده دارند نیز از همان عظمت و اهمیت برخوردار است.
وی با بیان اینکه امروز با دو مسئله کلان مواجه هستیم که نخستین آن، مسئله «هویت» و دومین آن، مسئله «منزلت» است، به بحث منزلت پرداخت و اظهار کرد: در نگاه بخشی از جامعه، کارآمدی، اثرگذاری و نقشآفرینی نهاد روحانیت بهدرستی تبیین نشده و جایگاه واقعی این نهاد برای افکار عمومی بهصورت شایسته معرفی نشده است.
وی با بیان اینکه مسئله هویت در درون طلبه شکل میگیرد و مسئله منزلت به نگاه مردم مربوط میشود، تصریح کرد: البته از میان این دو مسئله، هویت اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اگر طلبه حقیقت رسالت خود، ارزش مسئولیتی که بر دوش دارد و عظمت مأموریت الهی خویش را بهدرستی بشناسد، دیگر رفتار و قضاوت دیگران نمیتواند او را از مسیر خود بازدارد.
طلبه باید به رسالت خود افتخار کند
این استاد حوزه علمیه، دومین مسئله را ارزشمند دانستن عالم طلبگی عنوان کرد و گفت: ممکن است فرد هویت طلبگی را بشناسد؛ اما نسبت به آن احساس عظمت، افتخار و سربلندی نداشته باشد؛ درحالیکه طلبه باید میان خود و مأموریت الهیاش، پیوندی عمیق برقرار کند و ارزش و بهای واقعی رسالت خویش را بشناسد.
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه، سومین مسئله را آموختن شیوه صحیح طلبگی دانست و اظهار کرد: طلبه باید بیاموزد که چگونه طلبگی کند و در این مسیر، از گرفتار شدن در تعارضهای موهومی که گاهی مطرح میشود، مصون بماند.
ضرورت تبیین صحیح هویت طلبگی
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری، با تأکید بر ضرورت تبیین صحیح هویت طلبگی، اظهار کرد: طلبگی یک مفهوم ایستا و محدود نیست؛ بلکه حقیقتی دارای مراتب است که از پایینترین سطح آغاز میشود و در مسیر تکامل تا عالیترین مراتب معنوی امتداد مییابد؛ مراتبی که به جایگاه پیامبران عظیمالشأن الهی(ع) نزدیک میشود.
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه تصریح کرد: هر طلبهای، در هر مرحله و مرتبهای که قرار دارد، باید نسبت به افقهای بالاتر تأمل کند و خود را در مسیر رشد و تعالی قرار دهد؛ از اینرو، مشارکت در گفتوگو درباره هویت طلبگی، ضرورتی دائمی برای همه طلاب و فضلا است.
هدف نهایی؛ تربیت عالم ربانی، مجاهد و راهبر
این استاد حوزه علمیه در ادامه اظهار کرد: غایت مسیر طلبگی آن است که انسان بهتدریج در فرآیند رشد علمی، معنوی و عملی، به «عالم ربانی، مجاهد و راهبر» تبدیل شود؛ شخصیتی که علاوه بر برخورداری از دانش دینی، توان هدایت جامعه، مجاهدت در راه خدا و ایفای نقش راهبری فکری و فرهنگی را نیز داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری با تأکید بر ضرورت بازتعریف الگوی طلبگی، گفت: الگویی که در سالهای گذشته برای طلاب مطرح میشد، برخورداری از دو بال «علم» و «تقوا» بود؛ اما به نظر میرسد میتوان تقریری متعالیتر و کاملتر از هویت طلبگی ارائه کرد. امروز طلبه تراز انقلاب اسلامی باید عالم ربانی، مجاهد و راهبر باشد.
وی اظهار کرد: ممکن است طلبهای از نظر علمی در مرتبه بالایی قرار داشته باشد؛ اما «ربانی» نباشد و این خود یک نقص جدی است. همچنین ممکن است فردی عالم و ربانی باشد؛ اما از ویژگی «مجاهدت» برخوردار نباشد؛ درحالیکه این وصف، یکی از ارکان مهم شخصیت طلبه تراز است.
مجاهدت؛ فراتر از تلاش معمول و همراه با مقابله با جریان باطل
معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه، با تبیین مفهوم مجاهدت افزود: در مفهوم «مجاهدت» دو عنصر معنایی اساسی نهفته است. نخست، «جهد» بهمعنای بهکارگیری توان و ظرفیت بیش از حد متعارف و معمول؛ یعنی انسان از جان، وقت و توان خود بیش از اندازه رایج مایه بگذارد و با تمام وجود در میدان انجام وظیفه حاضر باشد.
وی ادامه داد: عنصر دوم در مفهوم مجاهدت، مقابله با دشمن، جریان باطل و رقیب است؛ بنابراین ممکن است فردی عالم و ربانی باشد، اما در عرصه مواجهه با جریانهای انحرافی و باطل، نقش مجاهدانهای نداشته باشد. چنین فردی اگرچه ممکن است حداقلهای طلبگی را دارا باشد، اما به مرتبه عالی و کمالیافته طلبگی نرسیده است.
وی افزود: مرتبهای والاتر از طلبگی آن است که فرد علاوه بر برخورداری از علم، ربانیت و روحیه مجاهدت، از قدرت راهبری نیز بهرهمند باشد؛ یعنی بتواند انسانها را هدایت کند، ارادهها را به حرکت درآورد و جریانسازی و هدایت اجتماعی را بر عهده بگیرد.
لزوم ارائه الگوهای متعالیتر برای ارتقای طلاب
حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری در پایان تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند ارائه تقریرهای راقیتر از عالم طلبگی هستیم. باید برای هر مرتبه از عالمان و روحانیان، افق و مرتبهای بالاتر ترسیم شود تا زمینه رشد و تعالی آنان فراهم شود و هر صاحب این لباس و مسئولیت، همواره برای رسیدن به مراتب بالاتر علم، معنویت، مجاهدت و راهبری تلاش کند.
تبیین هویت طلبگی؛ پیشنیاز تربیت و هدایت جامعه
حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمد واحدی معاون تهذیب حوزه علمیه قم هم در این مراسم، با تجلیل از تلاشهای علمی حجتالاسلام والمسلمین عالمزاده نوری، اظهار کرد: کتاب «حماسه طلبگی» حاصل سالها پژوهش، تأمل و تلاش علمی ایشان در حوزه هویت طلبگی است که امروز بهعنوان اثری ارزشمند در اختیار جامعه علمی و حوزوی قرار گرفته است.
طلبه باید در مسیر تربیت انسانها و هدایت جامعه گام بردارد
وی با بیان اینکه طلبه وارث انبیا و اولیای الهی(ع) است، گفت: طلبگی تنها به صالحبودن فرد محدود نمیشود و حتی صرف مصلحبودن نیز کافی نیست؛ بلکه طلبه باید در مسیر انسانسازی و تربیت جامعه حرکت کند تا جامعه را به افق انسان کامل نزدیک سازد. طلبه مسئولیتی فراتر از اصلاح فردی بر عهده دارد و باید در مسیر تربیت انسانها و هدایت جامعه گام بردارد؛ از همینرو، هویت طلبگی مستقیماً با میزان اثرگذاری روحانیت در جامعه و جهان پیوند خورده است.
تبیین هویت طلبگی، مهمترین نیاز امروز حوزه و جامعه است
حجتالاسلام والمسلمین واحدی، با تأکید بر ضرورت تبیین هویت و کارکرد حوزههای علمیه و روحانیت، اظهار کرد: تا زمانی که جامعه نداند، این قشر چه کارآمدی، چه نقشی و چه رسالتی در نظام فکری، فرهنگی و اجتماعی دارد، طبیعتاً نمیتواند از ظرفیتهای آن بهدرستی بهرهمند شود.
وی با اشاره به وجود پرسشهای فراوان در جامعه درباره جایگاه و مأموریت روحانیت، افزود: متأسفانه بسیاری از این پرسشهای اساسی، تاکنون پاسخ شایسته و اقناعکنندهای دریافت نکردهاند. این سؤالات از ابعاد و زوایای گوناگون قابل بررسی است؛ اما در بسیاری از موارد، تبیین دقیق و جامعی درباره آنها صورت نگرفته است.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم ادامه داد: نتیجه این خلأ، آن است که مخاطب حوزه علمیه، از بهرهگیری صحیح از ظرفیتهای علمی، فرهنگی، تربیتی و معنوی روحانیت محروم میشود؛ درحالیکه این مسئله تقصیر مردم نیست؛ بلکه ما وظیفه داشتیم این قشر اثرگذار را بهدرستی معرفی کنیم و نقش واقعی آن را برای جامعه تبیین نماییم.
حجتالاسلام والمسلمین واحدی گفت: گاهی از حوزه علمیه مطالباتی مطرح میشود که اساساً در حیطه مأموریت و مسئولیت حوزه نیست. در چنین شرایطی این تصور ایجاد میشود که حوزه پاسخگو نیست؛ درحالیکه مشکل اصلی، تعریف نادرست از رسالت و کارکرد حوزههای علمیه است. تبیین صحیح هویت طلبگی هم برای خود طلاب ضروری است و هم برای مردمی که نیازمند بهرهمندی از آثار وجودی و نقشآفرینی روحانیت هستند. اگر ارکان اصلی هویت حوزه برای جامعه و طلاب بهدرستی تبیین شود، بسیاری از نیازها، انتظارات و مسئولیتها نیز بهصورت طبیعی روشن خواهد شد.
علم، معنویت و تمدنسازی؛ سه رکن اساسی هویت حوزه
معاون تهذیب حوزه علمیه قم، با اشاره به ارکان اصلی هویت حوزههای علمیه اظهار کرد: هرگاه از حوزه سخن گفته میشود، نخستین رکن آن «علم» و «عالمبودن طلبه» است؛ یعنی طلبه باید از دانش عمیق دینی برخوردار باشد و توانایی هدایت علمی جامعه را داشته باشد.
وی دومین رکن را معنویت دانست و گفت: حوزه، جایگاه ارتباط حقیقی انسان با خداوند و عالم غیب است. شخصیت یک طلبه باید بر پایه ایمان راسخ به غیب شکل بگیرد؛ بهگونهای که عقاید، اخلاق، رفتار، منش و کنش اجتماعی او همگی برخاسته از ایمان الهی باشد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: سومین رکن که به باور من نیازمند توجه و گفتوگوی گستردهتری است، مسئله تمدنسازی است. روحانیت وارث رسالت پیامبران الهی است و باید مشخص شود که برای ساختن جامعه چه برنامهای دارد. طلبه باید انسانی مهذب، عالم و تمدنساز باشد.
حجتالاسلام والمسلمین واحدی در ادامه با طرح این پرسش که چه کسانی مسئول معرفی صحیح حوزه و روحانیت هستند، گفت: نخستین فردی که باید هویت طلبگی را در وجود خود مستقر کند، خود طلبه است. تا زمانی که طلبه حقیقت هویت، رسالت و ظرایف طلبگی را درک نکند، نمیتواند آن را به دیگران منتقل کند.
تعریف و نهادینهسازی هویت طلبگی
معاون تهذیب حوزه علمیه قم، با تأکید بر ضرورت توجه به هویت طلبگی، اظهار کرد: طلبه پیش از هر چیز باید برای خود و تعالی معنوی خویش در پی فهم دقیق هویت طلبگی باشد و تلاش کند این هویت را در جان و شخصیت خود نهادینه سازد.
وی افزود: اگر حوزههای علمیه بتوانند از طریق تولیدات علمی، فرهنگی و تربیتی خود و همچنین با فرهنگسازی صحیح، این باور را در میان طلاب ایجاد کنند که نخستین وظیفه آنان، شناخت هویت طلبگی و اهتمام به تحقق آن در وجود خویش است، گام بسیار بزرگی در مسیر تربیت صحیح طلاب برداشته خواهد شد.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: هر چند هر طلبه موظف است شخصاً برای شناخت هویت خود تلاش کند، اما سازمان حوزه و روحانیت نیز مسئولیتی ویژه در تعریف دقیق هویت طلبگی بر عهده دارد. این مسئولیت از مدیران عالی حوزه آغاز میشود و تا مدیران مدارس علمیه که مستقیماً با طلاب در ارتباط هستند، امتداد مییابد.
بسترهای تحقق هویت طلبگی
حجتالاسلام والمسلمین واحدی خاطرنشان کرد: سازمان حوزه باید هویت طلبگی را بهصورت دقیق، جامع و با در نظرگرفتن همه ابعاد آن تعریف کند. همچنین لازم است بسترها، اقتضائات و الزامات شکلگیری و نهادینهشدن این هویت در وجود طلاب بهدرستی شناسایی و فراهم شود تا بر اساس این تعریف، زمینه رشد و تعالی طلاب فراهم گردد.
معاون تهذیب حوزه علمیه قم افزود: اگر قرار بود در فرآیند تربیت اثرگذار باشیم، باید مشخص کنیم که چه تعریفی از طلبه جوان ارائه شود تا او بتواند به افقهای بلند علمی، اخلاقی و اجتماعی دست یابد. همچنین باید روشن میکردیم که چه تصویری از طلبه برای جامعه ترسیم شده است تا جامعه بتواند از ظرفیتهای این قشر اثرگذار بهرهمند شود.
وی در ادامه تأکید کرد: پاسخ به این پرسشها نیازمند پژوهشهای عمیق، مطالعات مستمر و آسیبشناسی دقیق است تا مشخص شود آیا هویت طلبگی در سطوح مختلف مدیریتی و ساختاری حوزه، از پایینترین تا عالیترین سطوح، بهصورت صحیح تعریف و پیگیری شده است یا خیر.
تعریف جامع هویت طلبگی
حجتالاسلام والمسلمین واحدی اظهار کرد: پس از دستیابی به یک تعریف جامع و مانع از هویت طلبگی، باید وظایف تمامی بخشهای سازمان حوزه در تحقق و استقرار این هویت بهصورت دقیق مشخص شود؛ زیرا تنها در اینصورت، میتوان مسئولیت هر بخش را بهدرستی تعیین کرد.
وی تصریح کرد: اگر هویت طلبگی بهشکل جامع تعریف شود، طبیعی است که قوانین، آییننامهها و سیاستها نیز متناسب با آن، نیازمند بازنگری خواهد بود. هر بار که مطالعات جدید، افق تازهای از هویت طلبگی را آشکار کند، لازم است قوانین و سازوکارهای حوزه نیز مورد بازبینی قرار گیرد.
گفتنی است، در پایان این مراسم از کتاب «حماسه طلبگی» بهقلم حجتالاسلام والمسلمین محمد عالمزاده نوری معاون تهذیب و تربیت حوزههای علمیه رونمایی شد.