در دومین نشست بررسی ابعاد بینالمللی پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» عنوان شد
روح حاکم بر منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» جهانی و تمدنی است
دومین نشست «ابعاد بینالمللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد»، عصر سهشنبه ۲۹ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ به همت قرارگاه «حوزه پیشرو و سرآمد» در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه برگزار شد.
سند جهانی و تمدنساز برای مقابله با نظام سلطه
به گزارش خبرگزاری حوزه، در آغاز این نشست، حجتالاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری معاون بینالملل حوزههای علمیه، با اشاره به نخستین سالگرد صدور پیام تاریخی رهبر شهید انقلاب اسلامی با عنوان «حوزه پیشرو و سرآمد»، اظهار کرد: این منشور یک سند تاریخی برای حوزههای علمیه است و لازم است در سالگرد صدور آن، بازخوانی و بازبینی جدی نسبت به ابعاد مختلفش صورت گیرد. به همین دلیل نشستهای متعددی با رویکردهای آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و راهبردی در حال برگزاری است و معاونت بینالملل حوزه نیز وظیفه خود دانست که از منظر بینالمللی به این پیام بپردازد.
وی تأکید کرد: منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» صرفاً دارای یک «بعد بینالمللی» در کنار سایر ابعاد نیست، بلکه اساساً روح حاکم بر این سند، روح جهانی و تمدنی است. این پیام را باید «منشور جهانی حوزه» دانست؛ سندی که از ابتدا تا انتها، نگاه امتساز و تمدنی در آن موج میزند.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به بخشی از پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره عناصر هویتساز حوزه، خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب در پنجمین عنصر هویتساز حوزه، از «شکلدهی به تمدن نوین اسلامی در راستای پیام جهانی اسلام» سخن میگویند و آن را برجستهترین انتظاری میدانند که از حوزههای علمیه وجود دارد. همچنین ایشان تصریح میکنند که برترین هدف دنیایی انقلاب اسلامی نیز ساخت تمدن نوین اسلامی است؛ بنابراین نمیتوان این پیام را صرفاً در چارچوب مسائل داخلی حوزه تحلیل کرد.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با دعوت از طلاب و فضلای جوان برای مطالعه چندباره این پیام از منظر تمدنی و بینالمللی، گفت: این سند هم دارای متن و ظاهر است و هم فرامتن و عقبه فکری دارد. باید بررسی شود که چه منظومه فکری و چه نگاه راهبردی در ذهن رهبر شهید انقلاب وجود داشته که چنین متنی از دل آن بیرون آمده است.
وی با اشاره به بررسیهای انجامشده پیرامون متن پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» گفت: در این پیام، دهها و بلکه صدها واژه و تعبیر وجود دارد که مستقیماً ناظر به عرصه بینالملل است و این نشان میدهد که نگاه جهانی در سراسر این سند جاری است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه در ادامه به برخی از «نکات فرامتنی» این پیام پرداخت و تصریح کرد: یکی از مهمترین نکات این است که رهبر شهید انقلاب چه تلقیای از نهاد حوزه علمیه دارند. امروزه در مطالعات مربوط به نهادهای علمی، دانشگاهها را به نسلهای مختلف تقسیم میکنند؛ نسل اول را نهاد صرفاً آموزشی میدانند، نسلهای بعدی را پژوهشمحور، مسئلهمحور و سپس دارای نقش اجتماعی و حاکمیتی معرفی میکنند، اما رهبر شهید انقلاب درباره حوزه علمیه نگاهی فراتر از همه این تقسیمبندیها دارند.
وی افزود: در این پیام، حوزه علمیه نهادی معرفی میشود که هم آموزشی است، هم معرفتی و نظریهپرداز، هم مسئله حلکن، هم دارای امتداد اجتماعی، هم دارای نقش حاکمیتی و نظامساز و در نهایت نهادی با مأموریت تمدنی. رهبر شهید انقلاب حوزه را محدود به یک جغرافیا یا یک کشور نمیدانند، بلکه برای آن هویتی فراتاریخی و فرامکانی قائلاند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری تصریح کرد: در این نگاه، حوزه علمیه میراثدار تاریخی است که از مدینه و مکه تا نجف، حله، اصفهان، مشهد و قم امتداد یافته و هیچگاه موانع سیاسی و جغرافیایی نتوانسته مانع پویایی آن شود.
وی با اشاره به مفهوم هجرت در سنت حوزوی، تأکید کرد: حوزه همواره توانسته در مواجهه با فشارها و محدودیتها، مسیر تاریخی خود را ادامه دهد.
حجتالاسلام والمسلمین کوهساری سپس به الزامات راهبردی پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» اشاره کرد و گفت: اگر حوزه بخواهد در تراز این منشور حرکت کند، باید به مرجعیت علمی جهانی دست یابد، در مرزهای دانش حرکت کند، با دانشهای نوین تعامل سازنده داشته باشد و نظریهپردازیهای امتساز ارائه دهد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه همچنین با اشاره به رسالت تبلیغی حوزه، تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب حوزه را نهادی برونگرا میدانند که وظیفه هدایت انسانها و جوامع بشری را برعهده دارد و این هدایت نیز در تراز جهانی تعریف شده است.
وی مهمترین راهبرد این پیام را دارای دو بخش «نفی» و «اثبات» دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب از یکسو حوزه را در خط مقدم مقابله با نظام سلطه، استعمار و استکبار جهانی قرار میدهند و از سوی دیگر، بر اقامه تمدن نوین اسلامی، توحید، عدالت، اخلاق و رفاه انسانی تأکید میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین کوهساری افزود: در این منشور، «نه به نظام سلطه» و «آری به تمدن نوین اسلامی» در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. از یک سو مخالفت با نظام تکقطبی، رژیم صهیونیستی و سلطه جهانی مطرح میشود و از سوی دیگر، ساخت تمدنی مبتنی بر عدالت، اخلاق، رفاه و صلح حقیقی مورد تأکید قرار میگیرد.
وی با اشاره به تحولات منطقهای و جهانی، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب نهتنها مسیر را ترسیم کردهاند، بلکه با ایثار و مجاهدت، امت اسلامی را از پیچهای تاریخی عبور دادهاند و امروز بسیاری از مؤلفههای تمدنی که در این پیام مطرح شده، در عرصه مقاومت و بیداری امت اسلامی در حال تحقق است.
محور اصلی پیام؛ «مطالبه خیزش تمدنی»
در ادامه این نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا برته قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه، پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» را «پیامی احیاگر» توصیف کرد و گفت: ادیان اساساً از جنس پیاماند و این پیام رهبر شهید انقلاب نیز حوزه را با حقیقتی جدید مواجه کرده است؛ حقیقتی که اگر به درستی فهم شود، احساس مسئولیت و حرکت جدیدی را در حوزه ایجاد خواهد کرد.
وی با بیان اینکه این منشور همانند «نسخه رسیدن به گنج» است، تصریح کرد: وقتی حکیمی نسخه رسیدن به گنج را در اختیار انسان قرار میدهد، دیگر نباید به دنبال نسخههای دیگر رفت. حوزه علمیه نیز این پیام را جدی تلقی کرده و بلافاصله پس از صدور آن، جلسات سیاستگذاری مبتنی بر این منشور آغاز شده است.
حجتالاسلام والمسلمین برته محور اصلی این پیام را «مطالبه خیزش تمدنی» دانست و گفت: تمدن از یک روستا یا قریه آغاز نمیشود، بلکه از امت شکل میگیرد. تمدن زمانی متولد میشود که ملتها در قالب یک حرکت بزرگ اجتماعی و تاریخی به هم پیوند بخورند.
وی با اشاره به اینکه هیچ تمدنی بدون «صراع تمدنی» شکل نگرفته است، افزود: تمدنهای مسلط هیچگاه داوطلبانه کنار نمیروند، بلکه تمدن جدید باید به اندازهای قدرتمند شود که بتواند جایگزین تمدن پیشین گردد.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه با تأکید بر اینکه تمدنها همانند انسانها حیات و مرگ دارند، اظهار کرد: تمدنها متولد میشوند، رشد میکنند و میمیرند و امروز نیز تمدن غربی در معرض چالش و افول قرار گرفته است.
وی با طرح این پرسش که آیا حوزه موجود با ساختار فعلی میتواند بار این رسالت تمدنی را به دوش بکشد، تصریح کرد: بعید است که رهبر شهید انقلاب انتظار داشته باشند همین حوزه، بدون تحول، نوزایی و بازسازی، بتواند همه مسئولیتهای این منشور را تحقق بخشد.
حجتالاسلام والمسلمین برته با اشاره به تفاوت تمدن اسلامی مورد نظر رهبر شهید انقلاب با تمدنهای مادی غربی، خاطرنشان کرد: انبیا تمدنهایی ساختند که مبتنی بر احیای انسانها بود، نه مبتنی بر سلطه و کشتار جمعی. تمدنهای انبیا انسانها را شادتر، آزادتر و معنویتر میکردند و مبتنی بر زور و خشونت نبودند.
وی ادامه داد: تمدن نوین اسلامی نیز قرار نیست نسخهای جدید از سلطه و استعمار باشد، بلکه تمدنی است که بر توحید، کرامت انسان، عدالت و آزادی استوار است.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به تعبیر رهبر شهید انقلاب مبنی بر اینکه تمدن نوین اسلامی «مبتنی بر توحید» و «متکی بر عدالت و آزادی» است، گفت: این واژهها بسیار دقیق انتخاب شدهاند؛ یعنی همه اجزای این تمدن باید رنگ توحید داشته باشند و هیچ بخشی از آن نباید بر تحقیر انسانها بنا شود.
وی تأکید کرد: تمدن نوین اسلامی رقیب ادیان نیست، بلکه حامی ادیان و بستر رشد تمدنهاست و تنها چیزی که در این تمدن جایی ندارد، الحاد و نفی توحید است.
حجتالاسلام والمسلمین برته در ادامه به مسئولیتهای حوزه در این مسیر اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب از حوزه میخواهند خطوط اصلی و فرعی تمدن اسلامی را تبیین کند؛ یعنی حوزه باید در همه عرصهها، از اقتصاد و تعلیم و تربیت تا هنر، روانشناسی، سیاست و مدیریت اجتماعی، نظریه و الگو ارائه دهد.
وی افزود: در این منشور، فلسفه اسلامی موظف به یافتن «امتداد اجتماعی» و فقه موظف به «گسترش میدان دید» و «نوآوری در استنباط» شده است و این نشان میدهد که رهبر شهید انقلاب از حوزه انتظار تحول جدی دارند.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه تأکید کرد: رهبر شهید انقلاب هرچند بر فقه سنتی و جواهری پای میفشارند، اما هرگز ایستایی و رکود در روشهای استنباط را تجویز نمیکنند.
حجتالاسلام والمسلمین برته تصریح کرد: «حوزه پیشرو و سرآمد» نمیتواند حوزهای منزوی، بسته و هراسناک از اندیشههای رقیب باشد؛ بلکه باید به پناهگاه اندیشههای نو تبدیل شود و فضایی فراهم کند که اندیشمندان جهان بتوانند آزادانه در آن گفتوگو کنند.
وی تأکید کرد: مجاهد فرهنگی به معنای «مقاتل فرهنگی» نیست؛ حوزه قرار نیست فرهنگها را نابود کند، بلکه باید آنها را ارتقا دهد و در فضایی آزاد، عقلانی و معنوی با دیگران گفتوگو کند.
حوزه علمیه؛ موتور نخبگی و تمدنسازی
در بخش پایانی این نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا فلاح شیروانی استاد حوزه علمیه قم با اشاره به پیوند تاریخی حوزه علمیه و نخبگی در ایران اسلامی، گفت: تاریخ نخبگی در ایران در چهارده پانزده قرن اخیر، همزاد حوزههای علمیه بوده است و هرگاه حوزه شکوفا بوده، تمدن اسلامی نیز شکوفا شده و هرگاه حوزه دچار پژمردگی شده، جامعه اسلامی نیز دچار رکود و عقبماندگی گردیده است.
استاد حوزه علمیه قم افزود: حوزههای علمیه همواره از عقل، دین، تجربه و شهود به صورت همزمان بهره بردهاند و همین ویژگی باعث شده که در طول تاریخ، بزرگترین رویشهای تمدنی را رقم بزنند.
وی با اشاره به نقش استعمار در تضعیف حوزههای علمیه تصریح کرد: در 150 سال اخیر، استعمار با ایجاد نهادهای موازی و جدا کردن حیات اجتماعی ایران از عقلانیت حوزوی، زمینه انحطاط تمدنی را فراهم کرد.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با استناد به بیانات امام خمینی(ره) درباره «دسیسه بودن تحجر حوزه»، اظهار کرد: تحجر و رکود حوزهها امری طبیعی نبود، بلکه پروژهای طراحیشده از سوی جریانهای استعماری بود.
وی در ادامه به تحلیل پیام رهبر شهید انقلاب درباره نقش آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره) پرداخت و گفت: رهبر شهید انقلاب تأسیس دوباره حوزه قم را صرفاً یک اقدام آموزشی نمیدانند، بلکه آن را حرکتی تمدنی برای نجات ایران و جهان اسلام توصیف میکنند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: حوزهای که آیتالله حائری(ره) تأسیس کرد، حوزهای انقلابساز بود و توانست زمینهساز انقلاب اسلامی شود؛ انقلابی که به تعبیر شهید مطهری، تنها انقلاب حقیقی مردمی در دوره معاصر بود.
وی خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب در مرحله جدید، از حوزه انتظار دارند که وارد عرصه تمدنسازی شود؛ یعنی همانگونه که حوزه توانست انقلاب بسازد، اکنون باید تمدن نوین اسلامی را پایهگذاری کند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به پنج عنصر هویتساز حوزه در منشور رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب حوزه را مرکز علمی پرشور، مرکز تربیت نیروی مهذب و کارآمد، خط مقدم مقابله با تهدیدهای دشمن، کانون تولید نظامات اجتماعی و مرکز نوآوریهای تمدنی معرفی میکنند.
وی با بیان اینکه این نگاه ذاتاً نگاهی بینالمللی است، افزود: وقتی سخن از تمدن به میان میآید، دیگر نمیتوان در مرزهای جغرافیایی محدود ماند. تمدن اسلامی ذاتاً فرامرزی است و به همین دلیل، حوزه نیز باید وارد تعاملات گسترده جهانی شود.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت دیپلماسی علمی و معرفتی حوزه گفت: حوزه باید با مراکز علمی جهان ارتباط فعال برقرار کند، کرسیهای گفتوگوی علمی بینالمللی تشکیل دهد و به مرجعیت علمی جهانی بیندیشد.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب از حوزه میخواهند که در برابر اسلامهراسی، اسلام تکفیری و اسلام سکولار، چهره عقلانی، تمدنی و نظامساز اسلام را به جهان معرفی کند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی همچنین بر ضرورت تعامل فعال حوزه با کشورهای منطقه بهویژه عراق و یمن تأکید کرد و گفت: ظرفیتهای عظیمی در جهان اسلام وجود دارد که هنوز به درستی فعال نشداند. حوزه باید در سطح راهبری تمدنی، تعاملات علمی و معرفتی خود را با جهان اسلام گسترش دهد.
وی خاطرنشان کرد: اگر حوزه بخواهد وارد عرصه تمدنسازی شود، باید از الگوهای محدود مدیریتی عبور کرده و به سمت «راهبری تمدنی» حرکت کند؛ چرا که تمدنسازی با مدیریت اداری و بروکراتیک محقق نمیشود، بلکه نیازمند شبکهسازی، اعتماد به نیروهای مردمی و میدان دادن به ظرفیتهای گسترده حوزوی است.
سند جهانی و تمدنساز برای مقابله با نظام سلطهبه گزارش خبرگزاری حوزه، در آغاز این نشست، حجتالاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری معاون بینالملل حوزههای علمیه، با اشاره به نخستین سالگرد صدور پیام تاریخی رهبر شهید انقلاب اسلامی با عنوان «حوزه پیشرو و سرآمد»، اظهار کرد: این منشور یک سند تاریخی برای حوزههای علمیه است و لازم است در سالگرد صدور آن، بازخوانی و بازبینی جدی نسبت به ابعاد مختلفش صورت گیرد. به همین دلیل نشستهای متعددی با رویکردهای آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و راهبردی در حال برگزاری است و معاونت بینالملل حوزه نیز وظیفه خود دانست که از منظر بینالمللی به این پیام بپردازد.
وی تأکید کرد: منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» صرفاً دارای یک «بعد بینالمللی» در کنار سایر ابعاد نیست، بلکه اساساً روح حاکم بر این سند، روح جهانی و تمدنی است. این پیام را باید «منشور جهانی حوزه» دانست؛ سندی که از ابتدا تا انتها، نگاه امتساز و تمدنی در آن موج میزند.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به بخشی از پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره عناصر هویتساز حوزه، خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب در پنجمین عنصر هویتساز حوزه، از «شکلدهی به تمدن نوین اسلامی در راستای پیام جهانی اسلام» سخن میگویند و آن را برجستهترین انتظاری میدانند که از حوزههای علمیه وجود دارد. همچنین ایشان تصریح میکنند که برترین هدف دنیایی انقلاب اسلامی نیز ساخت تمدن نوین اسلامی است؛ بنابراین نمیتوان این پیام را صرفاً در چارچوب مسائل داخلی حوزه تحلیل کرد.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با دعوت از طلاب و فضلای جوان برای مطالعه چندباره این پیام از منظر تمدنی و بینالمللی، گفت: این سند هم دارای متن و ظاهر است و هم فرامتن و عقبه فکری دارد. باید بررسی شود که چه منظومه فکری و چه نگاه راهبردی در ذهن رهبر شهید انقلاب وجود داشته که چنین متنی از دل آن بیرون آمده است.
وی با اشاره به بررسیهای انجامشده پیرامون متن پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» گفت: در این پیام، دهها و بلکه صدها واژه و تعبیر وجود دارد که مستقیماً ناظر به عرصه بینالملل است و این نشان میدهد که نگاه جهانی در سراسر این سند جاری است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه در ادامه به برخی از «نکات فرامتنی» این پیام پرداخت و تصریح کرد: یکی از مهمترین نکات این است که رهبر شهید انقلاب چه تلقیای از نهاد حوزه علمیه دارند. امروزه در مطالعات مربوط به نهادهای علمی، دانشگاهها را به نسلهای مختلف تقسیم میکنند؛ نسل اول را نهاد صرفاً آموزشی میدانند، نسلهای بعدی را پژوهشمحور، مسئلهمحور و سپس دارای نقش اجتماعی و حاکمیتی معرفی میکنند، اما رهبر شهید انقلاب درباره حوزه علمیه نگاهی فراتر از همه این تقسیمبندیها دارند.
وی افزود: در این پیام، حوزه علمیه نهادی معرفی میشود که هم آموزشی است، هم معرفتی و نظریهپرداز، هم مسئله حلکن، هم دارای امتداد اجتماعی، هم دارای نقش حاکمیتی و نظامساز و در نهایت نهادی با مأموریت تمدنی. رهبر شهید انقلاب حوزه را محدود به یک جغرافیا یا یک کشور نمیدانند، بلکه برای آن هویتی فراتاریخی و فرامکانی قائلاند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری تصریح کرد: در این نگاه، حوزه علمیه میراثدار تاریخی است که از مدینه و مکه تا نجف، حله، اصفهان، مشهد و قم امتداد یافته و هیچگاه موانع سیاسی و جغرافیایی نتوانسته مانع پویایی آن شود.
وی با اشاره به مفهوم هجرت در سنت حوزوی، تأکید کرد: حوزه همواره توانسته در مواجهه با فشارها و محدودیتها، مسیر تاریخی خود را ادامه دهد.
حجتالاسلام والمسلمین کوهساری سپس به الزامات راهبردی پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» اشاره کرد و گفت: اگر حوزه بخواهد در تراز این منشور حرکت کند، باید به مرجعیت علمی جهانی دست یابد، در مرزهای دانش حرکت کند، با دانشهای نوین تعامل سازنده داشته باشد و نظریهپردازیهای امتساز ارائه دهد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه همچنین با اشاره به رسالت تبلیغی حوزه، تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب حوزه را نهادی برونگرا میدانند که وظیفه هدایت انسانها و جوامع بشری را برعهده دارد و این هدایت نیز در تراز جهانی تعریف شده است.
وی مهمترین راهبرد این پیام را دارای دو بخش «نفی» و «اثبات» دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب از یکسو حوزه را در خط مقدم مقابله با نظام سلطه، استعمار و استکبار جهانی قرار میدهند و از سوی دیگر، بر اقامه تمدن نوین اسلامی، توحید، عدالت، اخلاق و رفاه انسانی تأکید میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین کوهساری افزود: در این منشور، «نه به نظام سلطه» و «آری به تمدن نوین اسلامی» در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. از یک سو مخالفت با نظام تکقطبی، رژیم صهیونیستی و سلطه جهانی مطرح میشود و از سوی دیگر، ساخت تمدنی مبتنی بر عدالت، اخلاق، رفاه و صلح حقیقی مورد تأکید قرار میگیرد.
وی با اشاره به تحولات منطقهای و جهانی، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب نهتنها مسیر را ترسیم کردهاند، بلکه با ایثار و مجاهدت، امت اسلامی را از پیچهای تاریخی عبور دادهاند و امروز بسیاری از مؤلفههای تمدنی که در این پیام مطرح شده، در عرصه مقاومت و بیداری امت اسلامی در حال تحقق است.
محور اصلی پیام؛ «مطالبه خیزش تمدنی»در ادامه این نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا برته قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه، پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» را «پیامی احیاگر» توصیف کرد و گفت: ادیان اساساً از جنس پیاماند و این پیام رهبر شهید انقلاب نیز حوزه را با حقیقتی جدید مواجه کرده است؛ حقیقتی که اگر به درستی فهم شود، احساس مسئولیت و حرکت جدیدی را در حوزه ایجاد خواهد کرد.
وی با بیان اینکه این منشور همانند «نسخه رسیدن به گنج» است، تصریح کرد: وقتی حکیمی نسخه رسیدن به گنج را در اختیار انسان قرار میدهد، دیگر نباید به دنبال نسخههای دیگر رفت. حوزه علمیه نیز این پیام را جدی تلقی کرده و بلافاصله پس از صدور آن، جلسات سیاستگذاری مبتنی بر این منشور آغاز شده است.
حجتالاسلام والمسلمین برته محور اصلی این پیام را «مطالبه خیزش تمدنی» دانست و گفت: تمدن از یک روستا یا قریه آغاز نمیشود، بلکه از امت شکل میگیرد. تمدن زمانی متولد میشود که ملتها در قالب یک حرکت بزرگ اجتماعی و تاریخی به هم پیوند بخورند.
وی با اشاره به اینکه هیچ تمدنی بدون «صراع تمدنی» شکل نگرفته است، افزود: تمدنهای مسلط هیچگاه داوطلبانه کنار نمیروند، بلکه تمدن جدید باید به اندازهای قدرتمند شود که بتواند جایگزین تمدن پیشین گردد.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه با تأکید بر اینکه تمدنها همانند انسانها حیات و مرگ دارند، اظهار کرد: تمدنها متولد میشوند، رشد میکنند و میمیرند و امروز نیز تمدن غربی در معرض چالش و افول قرار گرفته است.
وی با طرح این پرسش که آیا حوزه موجود با ساختار فعلی میتواند بار این رسالت تمدنی را به دوش بکشد، تصریح کرد: بعید است که رهبر شهید انقلاب انتظار داشته باشند همین حوزه، بدون تحول، نوزایی و بازسازی، بتواند همه مسئولیتهای این منشور را تحقق بخشد.
حجتالاسلام والمسلمین برته با اشاره به تفاوت تمدن اسلامی مورد نظر رهبر شهید انقلاب با تمدنهای مادی غربی، خاطرنشان کرد: انبیا تمدنهایی ساختند که مبتنی بر احیای انسانها بود، نه مبتنی بر سلطه و کشتار جمعی. تمدنهای انبیا انسانها را شادتر، آزادتر و معنویتر میکردند و مبتنی بر زور و خشونت نبودند.
وی ادامه داد: تمدن نوین اسلامی نیز قرار نیست نسخهای جدید از سلطه و استعمار باشد، بلکه تمدنی است که بر توحید، کرامت انسان، عدالت و آزادی استوار است.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به تعبیر رهبر شهید انقلاب مبنی بر اینکه تمدن نوین اسلامی «مبتنی بر توحید» و «متکی بر عدالت و آزادی» است، گفت: این واژهها بسیار دقیق انتخاب شدهاند؛ یعنی همه اجزای این تمدن باید رنگ توحید داشته باشند و هیچ بخشی از آن نباید بر تحقیر انسانها بنا شود.
وی تأکید کرد: تمدن نوین اسلامی رقیب ادیان نیست، بلکه حامی ادیان و بستر رشد تمدنهاست و تنها چیزی که در این تمدن جایی ندارد، الحاد و نفی توحید است.
حجتالاسلام والمسلمین برته در ادامه به مسئولیتهای حوزه در این مسیر اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب از حوزه میخواهند خطوط اصلی و فرعی تمدن اسلامی را تبیین کند؛ یعنی حوزه باید در همه عرصهها، از اقتصاد و تعلیم و تربیت تا هنر، روانشناسی، سیاست و مدیریت اجتماعی، نظریه و الگو ارائه دهد.
وی افزود: در این منشور، فلسفه اسلامی موظف به یافتن «امتداد اجتماعی» و فقه موظف به «گسترش میدان دید» و «نوآوری در استنباط» شده است و این نشان میدهد که رهبر شهید انقلاب از حوزه انتظار تحول جدی دارند.
قائممقام معاون بینالملل حوزههای علمیه تأکید کرد: رهبر شهید انقلاب هرچند بر فقه سنتی و جواهری پای میفشارند، اما هرگز ایستایی و رکود در روشهای استنباط را تجویز نمیکنند.
حجتالاسلام والمسلمین برته تصریح کرد: «حوزه پیشرو و سرآمد» نمیتواند حوزهای منزوی، بسته و هراسناک از اندیشههای رقیب باشد؛ بلکه باید به پناهگاه اندیشههای نو تبدیل شود و فضایی فراهم کند که اندیشمندان جهان بتوانند آزادانه در آن گفتوگو کنند.
وی تأکید کرد: مجاهد فرهنگی به معنای «مقاتل فرهنگی» نیست؛ حوزه قرار نیست فرهنگها را نابود کند، بلکه باید آنها را ارتقا دهد و در فضایی آزاد، عقلانی و معنوی با دیگران گفتوگو کند.
حوزه علمیه؛ موتور نخبگی و تمدنسازیدر بخش پایانی این نشست، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا فلاح شیروانی استاد حوزه علمیه قم با اشاره به پیوند تاریخی حوزه علمیه و نخبگی در ایران اسلامی، گفت: تاریخ نخبگی در ایران در چهارده پانزده قرن اخیر، همزاد حوزههای علمیه بوده است و هرگاه حوزه شکوفا بوده، تمدن اسلامی نیز شکوفا شده و هرگاه حوزه دچار پژمردگی شده، جامعه اسلامی نیز دچار رکود و عقبماندگی گردیده است.
استاد حوزه علمیه قم افزود: حوزههای علمیه همواره از عقل، دین، تجربه و شهود به صورت همزمان بهره بردهاند و همین ویژگی باعث شده که در طول تاریخ، بزرگترین رویشهای تمدنی را رقم بزنند.
وی با اشاره به نقش استعمار در تضعیف حوزههای علمیه تصریح کرد: در 150 سال اخیر، استعمار با ایجاد نهادهای موازی و جدا کردن حیات اجتماعی ایران از عقلانیت حوزوی، زمینه انحطاط تمدنی را فراهم کرد.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با استناد به بیانات امام خمینی(ره) درباره «دسیسه بودن تحجر حوزه»، اظهار کرد: تحجر و رکود حوزهها امری طبیعی نبود، بلکه پروژهای طراحیشده از سوی جریانهای استعماری بود.
وی در ادامه به تحلیل پیام رهبر شهید انقلاب درباره نقش آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره) پرداخت و گفت: رهبر شهید انقلاب تأسیس دوباره حوزه قم را صرفاً یک اقدام آموزشی نمیدانند، بلکه آن را حرکتی تمدنی برای نجات ایران و جهان اسلام توصیف میکنند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: حوزهای که آیتالله حائری(ره) تأسیس کرد، حوزهای انقلابساز بود و توانست زمینهساز انقلاب اسلامی شود؛ انقلابی که به تعبیر شهید مطهری، تنها انقلاب حقیقی مردمی در دوره معاصر بود.
وی خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب در مرحله جدید، از حوزه انتظار دارند که وارد عرصه تمدنسازی شود؛ یعنی همانگونه که حوزه توانست انقلاب بسازد، اکنون باید تمدن نوین اسلامی را پایهگذاری کند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به پنج عنصر هویتساز حوزه در منشور رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب حوزه را مرکز علمی پرشور، مرکز تربیت نیروی مهذب و کارآمد، خط مقدم مقابله با تهدیدهای دشمن، کانون تولید نظامات اجتماعی و مرکز نوآوریهای تمدنی معرفی میکنند.
وی با بیان اینکه این نگاه ذاتاً نگاهی بینالمللی است، افزود: وقتی سخن از تمدن به میان میآید، دیگر نمیتوان در مرزهای جغرافیایی محدود ماند. تمدن اسلامی ذاتاً فرامرزی است و به همین دلیل، حوزه نیز باید وارد تعاملات گسترده جهانی شود.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت دیپلماسی علمی و معرفتی حوزه گفت: حوزه باید با مراکز علمی جهان ارتباط فعال برقرار کند، کرسیهای گفتوگوی علمی بینالمللی تشکیل دهد و به مرجعیت علمی جهانی بیندیشد.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب از حوزه میخواهند که در برابر اسلامهراسی، اسلام تکفیری و اسلام سکولار، چهره عقلانی، تمدنی و نظامساز اسلام را به جهان معرفی کند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی همچنین بر ضرورت تعامل فعال حوزه با کشورهای منطقه بهویژه عراق و یمن تأکید کرد و گفت: ظرفیتهای عظیمی در جهان اسلام وجود دارد که هنوز به درستی فعال نشداند. حوزه باید در سطح راهبری تمدنی، تعاملات علمی و معرفتی خود را با جهان اسلام گسترش دهد.
وی خاطرنشان کرد: اگر حوزه بخواهد وارد عرصه تمدنسازی شود، باید از الگوهای محدود مدیریتی عبور کرده و به سمت «راهبری تمدنی» حرکت کند؛ چرا که تمدنسازی با مدیریت اداری و بروکراتیک محقق نمیشود، بلکه نیازمند شبکهسازی، اعتماد به نیروهای مردمی و میدان دادن به ظرفیتهای گسترده حوزوی است.