بررسی تاریخی نصرت الهی از صدر اسلام تا امروز
عضو خبرگان رهبری، با اشاره به مفهوم «سنتهای الهی» در قرآن کریم، این سنتها را قوانین حتمی و تغییرناپذیر الهی دانست و با بیان نمونههای متعدد تاریخی از صدر اسلام تا دوران امیرالمؤمنین(ع) و حتی نمونههای معاصر، تأکید کرد: هر زمان مسلمانان در مسیر نصرت الهی ثابتقدم بودهاند، پیروزی حاصل شده و هرجا پایداری کاهش یافته، شکست رقم خورده است.
حجتالاسلام والمسلمین عسگر دیرباز در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، گفت: در قرآن کریم تعبیری بهنام «سنتهای الهی» وجود دارد که طبق بیان قرآن، این سنتها خللناپذیر و اجتنابناپذیرند و حتماً تحقق مییابند.
برای توضیح بیرونی این مفهوم میتوان به مثالهای طبیعی اشاره کرد؛ همانگونه که آب در صددرجه میجوشد و در صفردرجه یخ میزند، قرآن نیز از سنتهایی یاد کرده که وقوع آنها قطعی است.
وی افزود: برخی سنتهای الهی مشروط هستند؛ یعنی اگر مردم کاری را انجام دهند، نتیجه مشخصی در پی دارد. برای نمونه در آیه [لَئِن شَکَرتُم لَأزیدَنَّکُم]، شکرگزاری مقدمه افزایش نعمت است. انسان ابتدا باید قدمی بردارد و شکر نعمت را بجا آورد تا خدای متعال قدم بعدی را بردارد. در مقابل نیز «لَئِن کَفَرتُم إِنّ عَذابی لَشَدید»، بیان میکند که اگر انسان قدم عقب بگذارد و کفران نعمت کند، نتیجه آن عذاب الهی است. اینها همان سنتهای الهیاند.
شناخت آینده بر پایه قواعد قرآنی، نه پیشگویی
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: گاهی برخی اولیای الهی درباره آینده سخن میگویند و مردم تصور میکنند که آنان پیشگویی کردهاند یا از غیب خبر میدهند؛ البته برخی از آنان قطعاً چنین جایگاههایی دارند؛ اما بسیاری از اوقات این افراد، بهدلیل تربیت قرآنی و آشنایی عمیق با آموزههای الهی، قواعد حاکم بر سنتهای الهی را میشناسند. آنان میدانند اگر یک عامل رخ دهد، پیامد مشخصی پشت سر آن خواهد آمد؛ همانطور که اگر آب به صددرجه برسد، جوشآمدن آن قطعی است. برخی قواعد را مبتنی بر آیات قرآن استخراج کردهاند؛ قواعدی مانند اینکه «ربا مال را نابود میکند»، «صدقه موجب افزایش مال میشود» و نظایر آن. اینها سنتهای الهی هستند.
نصرت الهی؛ سنت مشروط یاری خداوند
حجتالاسلام والمسلمین دیرباز «نصرت الهی» را یکی از مهمترین سنتهای مشروط دانست و گفت: طبق آیه «اِن تَنصُرُوا اللهَ یَنصُرکُم»، اگر انسان دین خدا را یاری کند و ثابتقدم بماند، نصرت الهی در پی آن خواهد آمد. این سنت در جنگهای متعدد صدر اسلام بهوضوح دیده شده است.
جنگ بدر؛ نمونه روشن تحقق نصرت الهی
وی در تشریح جنگ بدر اظهار کرد: در نخستین رویارویی گسترده میان جبهه حق و باطل در عصر پیامبر اکرم(ص)، مسلمانان بخش مربوط به «اِن تَنصُرُوا الله» را محقق کردند. با وجود آنکه تعدادشان یکسوم سپاه دشمن بود، اما ثابتقدم ماندند و جان و مال خود را در طبق اخلاص نهادند. همین پایمردی موجب شد، نصرت الهی بهدنبال آن بیاید و پیروزی قاطع به دست آید؛ بهگونهای که از ۹۷۰ نفر سپاه دشمن، ۷۰ نفر کشته و ۷۰ نفر اسیر شدند و بزرگانشان از میان رفت. سپاه باطل شکسته و سرخورده به مکه بازگشت.
جنگ احد؛ ترک فرمان پیامبر(ص) و پیامد شکست
عضو خبرگان رهبری افزود: سال بعد، ابوسفیان که با قواعد الهی آشنا نبود و نمیدانست پیروزی مسلمانان زیر پرچم «اِن تَنصُرُوا الله» رقم خورده، بار دیگر سپاهی فراهم کرد و در احد حاضر شد. اینبار مسلمانان آنگونه که باید به قاعده نصرت الهی عمل نکردند. در ابتدا پیروزی از آن مسلمانان شد؛ اما پنجاه نگهبانی که پیامبر(ص) مأمور کرده بود، تنگه را حفظ کنند، با مشاهده غنائم، دستور را رها کردند. پیامبر(ص) فرموده بود: «چه پیروز شویم و چه شکست بخوریم، این تنگه را ترک نکنید.»؛ اما آنان ثابتقدم نماندند و به سمت غنائم رفتند. همین بیثباتی موجب شد، مشرکان از پشت حمله کنند و مسلمانان شکست بخورند.
وی افزود: در این حادثه هفتاد نفر از مسلمانان، از جمله حمزه سیدالشهدا(ع)، به شهادت رسیدند. تنها چند نفر مانند حضرت علی(ع) و چندتن دیگر ایستادگی کردند و همین استقامت، اسلام را از سقوط حتمی نجات داد.
جنگ خندق؛ مقابله همه حق در برابر همه باطل
عضو مجلس خبرگان رهبری، سپس به جنگ خندق پرداخت و گفت: در این جنگ، مشرکان مکه با تحریک یهود، بزرگترین تجمع نیرو تا آن زمان در جزیرةالعرب را سامان دادند و برای نابودی کامل اسلام آمدند. مسلمانان به پیشنهاد سلمان فارسی، خندق حفر کردند و همه مردم در این کار شرکت داشتند.
وی افزود: مسلمانان در این نبرد، لحظهبهلحظه پایبندی خود به «اِن تَنصُرُوا الله» را نشان دادند؛ از حفر خندق تا آمادهباشهای دائمی؛ درحالیکه اگر مشرکان از خندق عبور میکردند، کار اسلام تمام بود. مسلمانان با استقامت در برابر آنان ایستادند.
تهدید داخلی بنیقریظه؛ خطر همزمان با محاصره خندق
حجتالاسلام والمسلمین دیرباز در تشریح موقعیت خطیر مدینه در جریان جنگ خندق اظهار کرد: یهود بنیقریظه در داخل مدینه حضور داشتند و میتوانستند، امنیت شهر را بهطور کامل مختل کنند. بهتعبیر امروزی، شرایط برای ایجاد آشوب و اقدام از پشت جبهه کاملاً فراهم بود؛ زیرا مسلمانان درگیر مقابله با مشرکان در پشت خندق بودند و از سوی داخل شهر، تا اندازهای غافل شده بودند. این احتمال وجود داشت که یهودیان از پشت ضربه بزنند و آنان نیز دقیقاً چنین اقدامی کردند.
وی توضیح داد: گروههای ضربت توسط یهودیان تشکیل شده بود و آنان وارد مدینه میشدند. هرگاه یکی از مسلمانان که از کنار خندق برای برداشتن آب یا غذا به خانه میآمد، تنها گیر میافتاد و مورد حمله قرار میگرفت. این وضعیت تهدید جدی و مداوم ایجاد کرده بود. مسلمانان برای حفظ امنیت، زنان را در خانهای گرد آورده بودند تا ضمن احساس امنیت بیشتر، بتوانند یکدیگر را تقویت و دلگرم کنند؛ اما یهود بنیقریظه بههمان محل نیز حمله کردند و در جریان این حوادث، فردی کشته شد.
اقدام سازمانیافته مسلمانان برای خنثیسازی تهدید بنیقریظه
عضو خبرگان رهبری افزود: در این شرایط، مسلمانان با عمل به دستور «اِن تَنصُرُوا الله»، برای مقابله با نقشه یهودیان در بحبوحه جنگ خندق وارد عمل شدند. آنان به گروههای دهنفره تقسیم شدند و در کوچههای مدینه حضور یافتند.
حجتالاسلام والمسلمین دیرباز گفت: با وجود آنکه « کل حق» در برابر «کل باطل» ایستاده بود و مسلمانان نه از نظر مالی و نه از نظر انسانی با دشمن قابل مقایسه نبودند، اما چون به قاعده «اِن تَنصُرُوا الله» عمل کردند، مشرکان بدون دستیابی به اهداف خود عقبنشینی کردند و پرونده بنیقریظه نیز بسته شد.
سنتهای الهی در عصر علوی
عضو مجلس خبرگان، با اشاره به سه جنگ دوران امیرالمؤمنین(ع) هم گفت: در جنگ جمل طلحه، زبیر و عایشه در یکسو و حضرت امام علی(ع) در سوی دیگر بودند. با اینکه سپاه مقابل از نظر تعداد برتری داشت و حتی برخی جشن پیروزی گرفته بودند، اما یاران امیرالمؤمنین(ع) با عمل به «اِن تَنصُرُوا الله» و پایمردی کامل، پیروزی قاطع به دست آوردند.
وی با بیان اینکه در جنگ صفین اوضاع برعکس شد، گفت: در آغاز این جنگ، سپاه امیرالمؤمنین(ع) بسیار ثابتقدم بود و پیروزیهای مهمی کسب شد. در شب «لیلةالهریر»، معاویه بهشدت شکست خورد و صبح روز بعد مالک اشتر در آستانه فروریختن خیمه معاویه بود؛ اما با تضعیف روحیه سپاه کوفه، تحریک اشعثبن قیس و خستگی برخی، یکباره پایداری فرو ریخت و پرچم «اِن تَنصُرُوا الله» بر زمین افتاد و نتیجه جنگ دگرگون شد.
بیثباتی پس از بیعت ۱۸ هزار نفر با مسلم
حجتالاسلام والمسملین دیرباز، به ماجرای کربلا و قیام مسلمبن عقیل در کوفه اشاره کرد و ادامه داد: در قیام حضرت مسلم نیز هجدههزار نفر با او بیعت کردند و مراحل مختلف پیروزی در دسترس بود؛ اما تابآوری و ثباتقدم در میان آنان نماند. ضعف در نگهداشتن پرچم نصرت الهی، سبب شد که این حرکت به شکست منجر شود.
تربیت قرآنی و فهم وعدههای الهی
وی تأکید کرد: رهبران الهی وقتی از قطعیت پیروزی سخن میگویند، بر اساس همین قواعد قرآنی سخن میگویند. اگر مردم وظیفه خود را انجام دهند، خداوند نیز به وعده خود عمل میکند و تخلفی در کار نیست.
نشانههای پایداری در دوران معاصر
عضو خبرگان رهبری در پایان خاطرنشان کرد: در دورههای اخیر نیز مردم و نیروهای نظامی فراتر از ظرفیت معمول ایستادگی کردهاند. در شبهای اخیر هر شب مردم برای دفاع از انقلاب و نظام و میهن عزیزمان به میدان میآیند و بهتعبیر امام شهید، مبعوث شدهاند و این کار نصرت الهی را در پی خواهد داشت.
حجتالاسلام والمسلمین عسگر دیرباز در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، گفت: در قرآن کریم تعبیری بهنام «سنتهای الهی» وجود دارد که طبق بیان قرآن، این سنتها خللناپذیر و اجتنابناپذیرند و حتماً تحقق مییابند.
برای توضیح بیرونی این مفهوم میتوان به مثالهای طبیعی اشاره کرد؛ همانگونه که آب در صددرجه میجوشد و در صفردرجه یخ میزند، قرآن نیز از سنتهایی یاد کرده که وقوع آنها قطعی است.
وی افزود: برخی سنتهای الهی مشروط هستند؛ یعنی اگر مردم کاری را انجام دهند، نتیجه مشخصی در پی دارد. برای نمونه در آیه [لَئِن شَکَرتُم لَأزیدَنَّکُم]، شکرگزاری مقدمه افزایش نعمت است. انسان ابتدا باید قدمی بردارد و شکر نعمت را بجا آورد تا خدای متعال قدم بعدی را بردارد. در مقابل نیز «لَئِن کَفَرتُم إِنّ عَذابی لَشَدید»، بیان میکند که اگر انسان قدم عقب بگذارد و کفران نعمت کند، نتیجه آن عذاب الهی است. اینها همان سنتهای الهیاند.
شناخت آینده بر پایه قواعد قرآنی، نه پیشگوییعضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: گاهی برخی اولیای الهی درباره آینده سخن میگویند و مردم تصور میکنند که آنان پیشگویی کردهاند یا از غیب خبر میدهند؛ البته برخی از آنان قطعاً چنین جایگاههایی دارند؛ اما بسیاری از اوقات این افراد، بهدلیل تربیت قرآنی و آشنایی عمیق با آموزههای الهی، قواعد حاکم بر سنتهای الهی را میشناسند. آنان میدانند اگر یک عامل رخ دهد، پیامد مشخصی پشت سر آن خواهد آمد؛ همانطور که اگر آب به صددرجه برسد، جوشآمدن آن قطعی است. برخی قواعد را مبتنی بر آیات قرآن استخراج کردهاند؛ قواعدی مانند اینکه «ربا مال را نابود میکند»، «صدقه موجب افزایش مال میشود» و نظایر آن. اینها سنتهای الهی هستند.
نصرت الهی؛ سنت مشروط یاری خداوندحجتالاسلام والمسلمین دیرباز «نصرت الهی» را یکی از مهمترین سنتهای مشروط دانست و گفت: طبق آیه «اِن تَنصُرُوا اللهَ یَنصُرکُم»، اگر انسان دین خدا را یاری کند و ثابتقدم بماند، نصرت الهی در پی آن خواهد آمد. این سنت در جنگهای متعدد صدر اسلام بهوضوح دیده شده است.
جنگ بدر؛ نمونه روشن تحقق نصرت الهیوی در تشریح جنگ بدر اظهار کرد: در نخستین رویارویی گسترده میان جبهه حق و باطل در عصر پیامبر اکرم(ص)، مسلمانان بخش مربوط به «اِن تَنصُرُوا الله» را محقق کردند. با وجود آنکه تعدادشان یکسوم سپاه دشمن بود، اما ثابتقدم ماندند و جان و مال خود را در طبق اخلاص نهادند. همین پایمردی موجب شد، نصرت الهی بهدنبال آن بیاید و پیروزی قاطع به دست آید؛ بهگونهای که از ۹۷۰ نفر سپاه دشمن، ۷۰ نفر کشته و ۷۰ نفر اسیر شدند و بزرگانشان از میان رفت. سپاه باطل شکسته و سرخورده به مکه بازگشت.
جنگ احد؛ ترک فرمان پیامبر(ص) و پیامد شکستعضو خبرگان رهبری افزود: سال بعد، ابوسفیان که با قواعد الهی آشنا نبود و نمیدانست پیروزی مسلمانان زیر پرچم «اِن تَنصُرُوا الله» رقم خورده، بار دیگر سپاهی فراهم کرد و در احد حاضر شد. اینبار مسلمانان آنگونه که باید به قاعده نصرت الهی عمل نکردند. در ابتدا پیروزی از آن مسلمانان شد؛ اما پنجاه نگهبانی که پیامبر(ص) مأمور کرده بود، تنگه را حفظ کنند، با مشاهده غنائم، دستور را رها کردند. پیامبر(ص) فرموده بود: «چه پیروز شویم و چه شکست بخوریم، این تنگه را ترک نکنید.»؛ اما آنان ثابتقدم نماندند و به سمت غنائم رفتند. همین بیثباتی موجب شد، مشرکان از پشت حمله کنند و مسلمانان شکست بخورند.
وی افزود: در این حادثه هفتاد نفر از مسلمانان، از جمله حمزه سیدالشهدا(ع)، به شهادت رسیدند. تنها چند نفر مانند حضرت علی(ع) و چندتن دیگر ایستادگی کردند و همین استقامت، اسلام را از سقوط حتمی نجات داد.
جنگ خندق؛ مقابله همه حق در برابر همه باطلعضو مجلس خبرگان رهبری، سپس به جنگ خندق پرداخت و گفت: در این جنگ، مشرکان مکه با تحریک یهود، بزرگترین تجمع نیرو تا آن زمان در جزیرةالعرب را سامان دادند و برای نابودی کامل اسلام آمدند. مسلمانان به پیشنهاد سلمان فارسی، خندق حفر کردند و همه مردم در این کار شرکت داشتند.
وی افزود: مسلمانان در این نبرد، لحظهبهلحظه پایبندی خود به «اِن تَنصُرُوا الله» را نشان دادند؛ از حفر خندق تا آمادهباشهای دائمی؛ درحالیکه اگر مشرکان از خندق عبور میکردند، کار اسلام تمام بود. مسلمانان با استقامت در برابر آنان ایستادند.
تهدید داخلی بنیقریظه؛ خطر همزمان با محاصره خندقحجتالاسلام والمسلمین دیرباز در تشریح موقعیت خطیر مدینه در جریان جنگ خندق اظهار کرد: یهود بنیقریظه در داخل مدینه حضور داشتند و میتوانستند، امنیت شهر را بهطور کامل مختل کنند. بهتعبیر امروزی، شرایط برای ایجاد آشوب و اقدام از پشت جبهه کاملاً فراهم بود؛ زیرا مسلمانان درگیر مقابله با مشرکان در پشت خندق بودند و از سوی داخل شهر، تا اندازهای غافل شده بودند. این احتمال وجود داشت که یهودیان از پشت ضربه بزنند و آنان نیز دقیقاً چنین اقدامی کردند.
وی توضیح داد: گروههای ضربت توسط یهودیان تشکیل شده بود و آنان وارد مدینه میشدند. هرگاه یکی از مسلمانان که از کنار خندق برای برداشتن آب یا غذا به خانه میآمد، تنها گیر میافتاد و مورد حمله قرار میگرفت. این وضعیت تهدید جدی و مداوم ایجاد کرده بود. مسلمانان برای حفظ امنیت، زنان را در خانهای گرد آورده بودند تا ضمن احساس امنیت بیشتر، بتوانند یکدیگر را تقویت و دلگرم کنند؛ اما یهود بنیقریظه بههمان محل نیز حمله کردند و در جریان این حوادث، فردی کشته شد.
اقدام سازمانیافته مسلمانان برای خنثیسازی تهدید بنیقریظهعضو خبرگان رهبری افزود: در این شرایط، مسلمانان با عمل به دستور «اِن تَنصُرُوا الله»، برای مقابله با نقشه یهودیان در بحبوحه جنگ خندق وارد عمل شدند. آنان به گروههای دهنفره تقسیم شدند و در کوچههای مدینه حضور یافتند.
حجتالاسلام والمسلمین دیرباز گفت: با وجود آنکه « کل حق» در برابر «کل باطل» ایستاده بود و مسلمانان نه از نظر مالی و نه از نظر انسانی با دشمن قابل مقایسه نبودند، اما چون به قاعده «اِن تَنصُرُوا الله» عمل کردند، مشرکان بدون دستیابی به اهداف خود عقبنشینی کردند و پرونده بنیقریظه نیز بسته شد.
سنتهای الهی در عصر علویعضو مجلس خبرگان، با اشاره به سه جنگ دوران امیرالمؤمنین(ع) هم گفت: در جنگ جمل طلحه، زبیر و عایشه در یکسو و حضرت امام علی(ع) در سوی دیگر بودند. با اینکه سپاه مقابل از نظر تعداد برتری داشت و حتی برخی جشن پیروزی گرفته بودند، اما یاران امیرالمؤمنین(ع) با عمل به «اِن تَنصُرُوا الله» و پایمردی کامل، پیروزی قاطع به دست آوردند.
وی با بیان اینکه در جنگ صفین اوضاع برعکس شد، گفت: در آغاز این جنگ، سپاه امیرالمؤمنین(ع) بسیار ثابتقدم بود و پیروزیهای مهمی کسب شد. در شب «لیلةالهریر»، معاویه بهشدت شکست خورد و صبح روز بعد مالک اشتر در آستانه فروریختن خیمه معاویه بود؛ اما با تضعیف روحیه سپاه کوفه، تحریک اشعثبن قیس و خستگی برخی، یکباره پایداری فرو ریخت و پرچم «اِن تَنصُرُوا الله» بر زمین افتاد و نتیجه جنگ دگرگون شد.
بیثباتی پس از بیعت ۱۸ هزار نفر با مسلمحجتالاسلام والمسملین دیرباز، به ماجرای کربلا و قیام مسلمبن عقیل در کوفه اشاره کرد و ادامه داد: در قیام حضرت مسلم نیز هجدههزار نفر با او بیعت کردند و مراحل مختلف پیروزی در دسترس بود؛ اما تابآوری و ثباتقدم در میان آنان نماند. ضعف در نگهداشتن پرچم نصرت الهی، سبب شد که این حرکت به شکست منجر شود.
تربیت قرآنی و فهم وعدههای الهیوی تأکید کرد: رهبران الهی وقتی از قطعیت پیروزی سخن میگویند، بر اساس همین قواعد قرآنی سخن میگویند. اگر مردم وظیفه خود را انجام دهند، خداوند نیز به وعده خود عمل میکند و تخلفی در کار نیست.
نشانههای پایداری در دوران معاصرعضو خبرگان رهبری در پایان خاطرنشان کرد: در دورههای اخیر نیز مردم و نیروهای نظامی فراتر از ظرفیت معمول ایستادگی کردهاند. در شبهای اخیر هر شب مردم برای دفاع از انقلاب و نظام و میهن عزیزمان به میدان میآیند و بهتعبیر امام شهید، مبعوث شدهاند و این کار نصرت الهی را در پی خواهد داشت.