حجتالاسلام والمسلمین شیخ حسن صافی گلپایگانی
آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد) مرجعی فقیه، متکلم و پیشتاز در دفاع از مهدویت
نشست نکوداشت اندیشههای کلامی مرجع فقید آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی، با حضور و سخنرانی اساتید و کارشناسان، به همت انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه قم و با مشارکت پژوهشگاه قرآن و حدیث، دانشکدههای فارابی، دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه و برخی مراکز و مؤسسات علمی و آموزشی قم، پنجشنبه 2 بهمن در کتابخانه آیتاللهالعظمی بروجردی(قد) مسجد اعظم قم برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری حوزه، در این نشست، حجتالاسلام والمسلمین حسن صافی گلپایگانی اظهار کرد: حوزویان باید آشنایی بیشتری با مواضع و نظرات حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) داشته باشند؛ اما هنوز بسیاری از مجامع علمی حوزه با اندیشههای ایشان آشنا نیستند.
وی با اشاره به کتاب «پرتوی از معارف اسلام» افزود: این کتاب که قبل از انقلاب اسلامی در پاسخ به شبهات نوشته شد، بهتعبیر برخی بزرگان حوزه، یک دایرةالمعارف کامل است.
این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: حضرت آیتالله صافی(قد)، شخصیتی آگاه به مسائل روز جامعه بودند و همواره بر ضرورت حضور فقیه و خدمتگزار امام زمان(عچ) در متن جامعه تأکید داشتند. مهمترین دغدغه ایشان دفاع از حریم و مکتب اهلبیت(ع) بود و در مواردی مانند پاسخ به مطالب انحرافی مجله همایون، اقدامات عملی انجام دادند.
وی با اشاره به اهمیت تقرب معنوی به امام عصر(عچ) بیان کرد: آیتاللهالعظمی صافی(قد) ملاک ارتباط با امام زمان(عچ) را تقرب معنوی افراد میدانستند و زندگی خود را وقف دفاع از حریم اهلبیت(ع) و پیشتازی در مسئله امامت و مهدویت کرده بودند.
حجتالاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی خاطرنشان کرد: مرحوم والد در پاسخ به کتاب «شهید جاوید»، کتاب «شهید آگاه» را نوشتند و حتی نویسنده کتاب مورد اشاره، آن را بهترین پاسخ و نقد کتاب خود دانست و معتقد بود، میتواند بهعنوان کتاب درسی حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: ایشان در نوشتن برخی آثار، مورد تهدید قرار گرفتند؛ اما هرگز از انجام وظیفه باز نایستادند و در حوزه کلام، رجال و دفاع از اهلبیت(ع) و بهویژه مهدویت، در صدسال اخیر سرآمد بودند.
این استاد حوزه علمیه قم، با اشاره به اقدامات آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی در پاسخ به هجمهها و شبهات، گفت: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مفتی سوریه به قم آمد و سپس به مشهد رفت و پس از بازگشت، کتاب «اسمعی یا ایران» را نوشت. مرحوم والد، فوراً در پاسخ «ایران تسمع فتجیب» را نگاشتند و همچنین در پاسخ به شبهات خطیب، کتاب «معالخطیب» را تألیف کردند. امام موسی صدر پس از دیدن این کتاب، آن را با عنوان «معالخطیب فی خطوطالعریضه» نامگذاری کرد.
وی همچنین به جلوگیری حضرت آیتالله صافی(قد) از بزرگداشت برخی عرفای کاذب و توجه ایشان به مسائل قانون اساسی اشاره کرد و افزود: ایشان با شجاعت و صراحت، جلوی بسیاری از مصوبات تضعیفکننده دین را گرفتند و بههمین دلیل امام خمینی(قد) علاقه خاصی به ایشان داشتند.
حجتالاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی تصریح کرد: مرحوم والد مرجعیت را هدف خود قرار ندادند و بارها گفتند که اگر پشت منزل من بنویسند: «ایشان صلاحیت مرجعیت ندارد»، آن را پاک نخواهم کرد و در این مسیر، هیچ اقدامی برای کسب مرجعیت نکردند.
فرزند حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) افزود: مرحوم والد غیر از فقیهبودن، متکلم و عالم به علوم مختلف اسلامی بودند و در بحث دارالتقریب نیز تلاشهای بسیاری کردند تا شیخ شلتوت حکم مشروعیت شیعه را صادر کند. ایشان بیش از ۷۰ سال به مسائل شرعی و استفتائات پاسخ دادند و با مردم و جوانان مأنوس بودند و همواره درد مردم را درک میکردند.
آیتاللهالعظمی صافی مرجعی مسئلهمحور و کنشگر در عرصه کلام معاصر بودند
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی نیز در نشست نکوداشت اندیشههای کلامی آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد)، با اشاره به جایگاه ممتاز این مرجع تقلید فقید، اظهار کرد: آیتالله صافی گلپایگانی(قد) بیگمان از شخصیتهایی هستند که دوره معاصر ما را با حیات علمی و فکری خود پربار کردند و آینه تمامنمای تحولات فکری، اجتماعی و معرفتی زمانه بودند.
وی افزود: مطالعه دقیق شخصیت، سیر علمی و ابعاد وجودی ایشان، هم ما را با تحولات گذشته و جریانهای فکری جاری آشنا میکند و هم افقی روشن برای آینده حوزههای علمیه و اندیشه دینی پیش روی ما میگشاید.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با انتقاد از کمتوجهی به پاسداشت شخصیتهای برجسته علمی، تصریح کرد: در بزرگداشت شخصیت حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) کوتاهی شد که باید جبران شود. اگر چنین شخصیتهایی در فرهنگها و تمدنهای دیگر حضور داشتند، با برنامهریزی دقیق، شخصیتنمایی علمی و بازتولید اندیشههای آنان را بهگونهای سامان میدادند که نسلهای بعد بتوانند از آن بهرهمند شوند.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی، با اشاره به تنوع و گستردگی ابعاد شخصیتی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی اظهار کرد: ایشان دارای ابعاد وجودی متعددی هستند که پرداختن جامع به آنها، نیازمند تخصصهای گوناگون است و بههمین دلیل، به صلاح نیست همه این ابعاد در یک نشست محدود بررسی شود.
وی افزود: انجمن علمی کلام اسلامی حوزه با همین رویکرد، تصمیم گرفت بُعد کلامی، معرفتی و تلاشهای فکری و اندیشهای این مرجع فقید را بهصورت متمرکز بازشناسی و پاسداری کند.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با اشاره به آثار علمی این مرجع فقید خاطرنشان کرد: بخش قابلتوجهی از آثار حضرت آیتالله صافی گلپایگانی بهصورت مکتوب یا در قالب نرمافزارهای علمی در دسترس محققان قرار دارد؛ اما یکی از آسیبهای جدی پژوهشهای حوزوی، سهلانگاری و سطحینگری در مواجهه با این آثار است؛ امری که مانع درک عمیق روش و اندیشه ایشان میشود.
وی یادآور شد: این مرجع فقید حضوری پررنگ و فعال در میدانهای مختلف نظری و عملی داشتند و این ویژگی، امتیازی مهم در شخصیت علمی ایشان بهشمار میآید.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی تصریح کرد: ایشان صرفاً یک فقیه نبودند؛ بلکه متکلم، حدیثشناس و آشنا با طیف گستردهای از علوم اسلامی بودند و در عرصه دانشاندوزی، هیچگاه از آموختن و اندیشهورزی فاصله نگرفتند.
وی افزود: آیتالله صافی گلپایگانی(قد) به کار نظری بسنده نمیکرد؛ بلکه حضوری جدی در فضای اجتماعی داخل و خارج از کشور داشت. با جریانها و اندیشههای رقیب مواجه میشد و در برابر آنها واکنش علمی و فکری نشان میداد و همواره در پی راهبری فکر اجتماعی بود.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با تأکید بر تفاوت روش کلامی این مرجع تقلید اظهار کرد: این جهات متنوع در ساحت نظر و عمل، شخصیتی کلامی و اندیشهورز پدید آورد که در مواردی با الگوهای رایج متکلمان معاصر تفاوتهای جدی دارد.
وی روششناسی کلامی آیتالله صافی گلپایگانی(قد) را از امتیازات برجسته ایشان دانست و گفت: برخلاف روشهای متداول که غالباً به منظومهاندیشی و طراحی یک دستگاه کلامی منسجم گرایش دارند، ایشان رویکردی مسئلهمحور داشتند و کلام را ناظر به مسائل واقعی و جاری هر دوره دنبال میکردند. شاید همین رویکرد سبب شده است که برخی در ارزیابی جایگاه کلامی ایشان دچار تردید شوند؛ درحالیکه حضرت آیتالله صافی(قد) در هر مقطع تاریخی، متناسب با جریانهای فکری آن دوره، مسائل اولویتدار را انتخاب میکردند و در بسیاری موارد، بیش از دیگران به کار کلامی میپرداختند.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی در پایان تصریح کرد: آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد) در روششناسی کلامی به یک روش همگن و ثابت پایبند نبودند؛ بلکه متناسب با اقتضائات هر مسئله، از روشهای متنوع استفاده میکردند. ایشان عقل و وحی را در نسبتی متوازن میدیدند و در داوریهای کلامی، از نگاه یکسویه و جانبدارانه پرهیز داشتند.
نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در میان نوجوانان و جوانان یک ضرورت است
حجتالاسلام والمسلمین سیدابوالحسن معنوی هم در این مراسم، با اشاره به جایگاه بنیادین علم کلام در شکلگیری هویت دینی شیعه اظهار کرد: کلام و اعتقادات، زیرساخت شخصیتی یک شیعه تراز است و امروز شبهات فراوانی از سوی معاندان برای غارت اعتقادات مردم، بهویژه نسل جوان، طراحی و ترویج میشود.
وی افزود: وظیفه حوزههای علمیه، استقرار و نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در میان آحاد جامعه، بهخصوص نوجوانان و جوانان است؛ زیرا غفلت از این عرصه، میدان را برای نفوذ اندیشههای انحرافی باز میکند.
این استاد حوزه با تأکید بر نقش خانواده در تربیت اعتقادی، تصریح کرد: یک شیعه وظیفه دارد در درون منزل، فرزندان خود را با مبانی اعتقادی تشیع آشنا کند؛ اما باید اذعان کرد که در این حوزه کمکاری وجود دارد.
وی ادامه داد: اگر در این زمینه غفلت کنیم، دشمنان با تولید مبانی وهمی، خیالی و منحرفانه، اعتقادات نوجوانان ما را هدف قرار میدهند؛ امروز شاهدیم که بهنام معنویتهای نوگرا، چه انحرافات عمیقی در جامعه شکل گرفته است و بهتعبیر برخی مراجع عظام تقلید، نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در شرایط کنونی، واجب عینی بهشمار میآید.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به آثار کلامی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) اظهار کرد: در کتاب «صراط مستقیم» ایشان، به مسئله قرآنبسندگی پرداخته شده و در برخی دیگر از آثار ایشان نیز، عقاید انحرافی مکاتب مختلف مورد نقد علمی قرار گرفته است و در هیچیک از این آثار، رویکردهای موسوم به روشنفکرانه و التقاطی مشاهده نمیشود.
وی ادامه داد: روش آیتالله صافی گلپایگانی(قد) در حوزه کلام، روشی اصیل، متقن و مبتنی بر معارف ناب اهلبیت(ع) است که امروز نیز میتواند الگوی مناسبی برای تولید محتوای اعتقادی باشد.
این استاد حوزه، با بیان اینکه مدارس و نسل جوان امروز نیازمند قالبهای روشن، منسجم و مرحلهبندیشده اعتقادی هستند، تصریح کرد: ما تاکنون بیش از ۱۲ هزار سؤال و شبهه از جوانان جمعآوری کردهایم و در حال تولید محتوا برای پاسخ به آنها هستیم؛ اما این فعالیتها باید نظاممندتر و مبتنی بر سیر منطقی اعتقادی باشد.
وی افزود: گاهی درباره امامت سخن گفته میشود؛ درحالیکه مخاطب هنوز با اصل نبوت آشنا نشده است و این عدم تناسب، یکی از آسیبهای جدی در آموزش اعتقادی به نسل جوان محسوب میشود.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به فاصله ایجادشده میان جوانان و برخی مبلغان دینی گفت: یکی از آسیبهای امروز آن است که جوانان هنگام مواجهه با یک حوزوی، اقبال چندانی نشان نمیدهند؛ زیرا مطالب ارائهشده متناسب با نیاز، سطح و مسائل واقعی نوجوانان و جوانان نبوده است.
وی ادامه داد: در بسیاری موارد، آموزش دینی نه از توحید و مبانی اعتقادی، بلکه از موضوعاتی مانند تقلید، حجاب و احکام آغاز میشود؛ درحالیکه باید از ریشههای اعتقادی شروع کرد تا باور دینی بهدرستی شکل بگیرد.
این استاد حوزه در ادامه، به تشریح فعالیتهای مؤسسه دارالتبلیغ حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) پرداخت و گفت: در دو سال اخیر، ۱۲ تا ۱۴ موضوع آموزشی با محوریت اعتقادات برای طلاب طراحی و اجرا شده است.
وی افزود: همچنین آموزش مدیریت تبلیغ، شأن طلبگی و روشهای تبلیغی برای طلاب و خانوادههای آنان در دستور کار قرار گرفته و تاکنون حدود دو هزار نفر از این دورهها بهرهمند شدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به برگزاری گفتمانهای مهدویت اظهار کرد: گفتمان مهدویت مبتنی بر آثار آیتالله صافی گلپایگانی(قد) در پنج دانشگاه برگزار شده است و در آخرین همایش که در دانشگاه گلپایگان برگزار شد و کد بینالمللی نیز دریافت کرد، بیش از ۱۸۰۰ دانشجو شرکت داشتند و مقالاتی از دانشجویان کشورهای مختلف به این همایش ارسال شد.
وی در ادامه تصریح کرد: اعزام مبلغ و طلبه به خوابگاههای دانشجویی، تربیت مبلغان و مبلغات تخصصی در حوزه کلام و مهدویت و اعزام مبلغان به مناطق مشترک مذهبی، از دیگر فعالیتهای مؤسسه دارالتبلیغ بهشمار میآید.
این استاد حوزه در پایان خاطرنشان کرد: تولید درسنامههای اعتقادی برای مدارس، آموزشهای ضمن خدمت، برگزاری دورههای تخصصی کلام و مهدویت، برگزاری مسابقات فرهنگی و تولید محتوای رسانهای از جمله کلیپهای آموزشی، از دیگر برنامههایی است که در این مؤسسه دنبال میشود.
آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی نماد صیانت از اعتقادات شیعه بودند
همچنین، حجتالاسلام والمسلمین محمدصفر جبرئیلی هم در این مراسم، اظهار کرد: حضرت آیتالله صافی در شمار «علمای مرزبان جاوید» قرار دارند و از فقهای متکلمی هستند که با نگاهی عمیق و مسئولانه، به دفاع از اعتقادات شیعه پرداختند.
وی با اشاره به دغدغههای محوری این مرجع فقید تصریح کرد: حفظ وحدت اسلامی و جلوگیری از شقاق در مرزهای مشترک مذهبی، توجه به دشمن مشترک، اهتمام به دردهای مشترک امت اسلامی، حمایت از مرزبانان اعتقادی و حفظ عمود دین، پنج محور اصلی اندیشه و کنش علمی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) را تشکیل میدهد.
این استاد حوزه علمیه قم، با اشاره به سیره علمی آن مرجع تقلید فقید گفت: هنگامی که حضرت آیتالله صافی(قد) کتاب «معالخطیب» را در نقد دیدگاههای محبالدین خطیب تألیف کردند، در ابتدا از انتشار آن خودداری نمودند؛ زیرا نگران بودند که انتشار این اثر به اختلاف و شقاق میان مسلمانان بینجامد؛ اما پس از آنکه مشاهده کردند، کتاب محبالدین خطیب به زبانهای مختلف ترجمه و در سطح گسترده منتشر شده است، برای دفاع از حق و صیانت از اعتقادات شیعی، اقدام به انتشار این اثر کردند.
حجتالاسلام والمسلمین جبرئیلی، تشویق و حمایت از طلاب و پژوهشگران را از ویژگیهای بارز این مرجع فقید دانست و افزود: هرگاه فردی اثری در دفاع از معارف اهلبیت(ع) ارائه میکرد، مرحوم آیتالله صافی شخصاً تماس میگرفتند و با قدردانی، او را به استمرار این مسیر علمی تشویق مینمودند.
وی با اشاره به گستره مرزبانی فکری آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی اظهار کرد: این مرجع تقلید بهصورت همزمان در چند جبهه فکری به مقابله پرداختند؛ از جمله مواجهه با جریانهای تجدیدنظرگرایانه، غلو، انکار یا تحریف ولایت تکوینی و تشریعی، سلفیگری و وهابیت، برخی انحرافات در تصوف و عرفان، مباحث مناقشهبرانگیز فلسفی، اخباریگری افراطی و فرقه ضاله بهائیت.
این استاد دانشگاه تهران در ادامه تصریح کرد: کتاب «منتخبالاثر»، نمونهای شاخص از یک اثر کلامی ـ استدلالی است که در پاسخ به شبهات فرقه بهائیت نگاشته شده و جایگاه ممتازی در ادبیات کلامی شیعه دارد.
حجتالاسلام والمسلمین جبرئیلی، با اشاره به دیدگاه حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) درباره فلسفه گفت: ایشان فلسفه را حرام نمیدانستند؛ اما برای ورود طلاب به این عرصه، قیود و محدودیتهایی قائل بودند و مطالعه بیش از کتاب «کشفالمراد» را برای عموم طلاب مناسب نمیدانستند.
«مهدویت»، محور اندیشههای آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد)
حجتالاسلام والمسلمین فؤادیان نیز در این نشست، اظهار کرد: روح حاکم بر تمامی مباحث حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد)، مهدویت است و این وجه، امتیاز ویژه آثار ایشان محسوب میشود.
محقق و پژوهشگر مهدویت افزود: در آثار برخی بزرگان، جایگاه مهدویت بهطور کامل دیده نمیشود؛ اما در آثار آیتالله صافی(قد)، مهدویت با رویکرد اجتهادی پررنگ و مستند به منابع معتبر مطرح شده است.
وی با اشاره به اهمیت کتاب «منتخبالاثر» گفت: در تمام آیینهای نکوداشتی که برای حضرت آیتالله صافی(قد) برگزار شده، سخنرانان در برابر عظمت این اثر علمی زانو زدهاند. اسلوب و روش ابتکاری مرحوم آیتالله صافی در نگارش این کتاب منحصربهفرد است. نظم در ابواب، توجه به تعداد منابع فریقین، دستهبندی احادیث، پرهیز از نقل احادیث ضعیف و شاذ و توجه به شبهات و اندیشههای رقیب، از ویژگیهای برجسته این اثر است.
این استاد مهدویت، روشهای فقهالحدیث و فقهاللغه را از دیگر ابتکارات علمی مرحوم حضرت آیتالله صافی برشمرد و ادامه داد: ایشان در آثار خود، ابعاد وابستگی عالم به امام عصر(عچ) را تشریح کرده، تقسیمبندی و تحلیل ابعاد ولایت فقیه را ارائه داده، مهدویت شخصیه را اثبات و مهدویت نوعیه را نفی کرده و اختلافنظرهای مختلف را جمعبندی کردهاند.
حجتالاسلام والمسلمین فؤادیان همچنین، با اشاره به کمبود پژوهش در این حوزه گفت: تاکنون نیازسنجی پژوهشی برای آثار آیتالله صافی انجام نشده و جای آن خالی است. همچنین روششناسی پاسخ ایشان به شبهات نیز تدوین نشده که پیشنهاد میشود، این مقوله نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: بررسی و بازشناسی آثار حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد)، میتواند مسیر پژوهشی جدیدی در حوزه مهدویت و کلام اسلامی برای محققان و طلاب معاصر فراهم کند.
وی با اشاره به کتاب «پرتوی از معارف اسلام» افزود: این کتاب که قبل از انقلاب اسلامی در پاسخ به شبهات نوشته شد، بهتعبیر برخی بزرگان حوزه، یک دایرةالمعارف کامل است.
این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: حضرت آیتالله صافی(قد)، شخصیتی آگاه به مسائل روز جامعه بودند و همواره بر ضرورت حضور فقیه و خدمتگزار امام زمان(عچ) در متن جامعه تأکید داشتند. مهمترین دغدغه ایشان دفاع از حریم و مکتب اهلبیت(ع) بود و در مواردی مانند پاسخ به مطالب انحرافی مجله همایون، اقدامات عملی انجام دادند.
وی با اشاره به اهمیت تقرب معنوی به امام عصر(عچ) بیان کرد: آیتاللهالعظمی صافی(قد) ملاک ارتباط با امام زمان(عچ) را تقرب معنوی افراد میدانستند و زندگی خود را وقف دفاع از حریم اهلبیت(ع) و پیشتازی در مسئله امامت و مهدویت کرده بودند.
حجتالاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی خاطرنشان کرد: مرحوم والد در پاسخ به کتاب «شهید جاوید»، کتاب «شهید آگاه» را نوشتند و حتی نویسنده کتاب مورد اشاره، آن را بهترین پاسخ و نقد کتاب خود دانست و معتقد بود، میتواند بهعنوان کتاب درسی حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: ایشان در نوشتن برخی آثار، مورد تهدید قرار گرفتند؛ اما هرگز از انجام وظیفه باز نایستادند و در حوزه کلام، رجال و دفاع از اهلبیت(ع) و بهویژه مهدویت، در صدسال اخیر سرآمد بودند.
این استاد حوزه علمیه قم، با اشاره به اقدامات آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی در پاسخ به هجمهها و شبهات، گفت: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مفتی سوریه به قم آمد و سپس به مشهد رفت و پس از بازگشت، کتاب «اسمعی یا ایران» را نوشت. مرحوم والد، فوراً در پاسخ «ایران تسمع فتجیب» را نگاشتند و همچنین در پاسخ به شبهات خطیب، کتاب «معالخطیب» را تألیف کردند. امام موسی صدر پس از دیدن این کتاب، آن را با عنوان «معالخطیب فی خطوطالعریضه» نامگذاری کرد.
وی همچنین به جلوگیری حضرت آیتالله صافی(قد) از بزرگداشت برخی عرفای کاذب و توجه ایشان به مسائل قانون اساسی اشاره کرد و افزود: ایشان با شجاعت و صراحت، جلوی بسیاری از مصوبات تضعیفکننده دین را گرفتند و بههمین دلیل امام خمینی(قد) علاقه خاصی به ایشان داشتند.
حجتالاسلام والمسلمین صافی گلپایگانی تصریح کرد: مرحوم والد مرجعیت را هدف خود قرار ندادند و بارها گفتند که اگر پشت منزل من بنویسند: «ایشان صلاحیت مرجعیت ندارد»، آن را پاک نخواهم کرد و در این مسیر، هیچ اقدامی برای کسب مرجعیت نکردند.
فرزند حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) افزود: مرحوم والد غیر از فقیهبودن، متکلم و عالم به علوم مختلف اسلامی بودند و در بحث دارالتقریب نیز تلاشهای بسیاری کردند تا شیخ شلتوت حکم مشروعیت شیعه را صادر کند. ایشان بیش از ۷۰ سال به مسائل شرعی و استفتائات پاسخ دادند و با مردم و جوانان مأنوس بودند و همواره درد مردم را درک میکردند.
آیتاللهالعظمی صافی مرجعی مسئلهمحور و کنشگر در عرصه کلام معاصر بودندحجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی نیز در نشست نکوداشت اندیشههای کلامی آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد)، با اشاره به جایگاه ممتاز این مرجع تقلید فقید، اظهار کرد: آیتالله صافی گلپایگانی(قد) بیگمان از شخصیتهایی هستند که دوره معاصر ما را با حیات علمی و فکری خود پربار کردند و آینه تمامنمای تحولات فکری، اجتماعی و معرفتی زمانه بودند.
وی افزود: مطالعه دقیق شخصیت، سیر علمی و ابعاد وجودی ایشان، هم ما را با تحولات گذشته و جریانهای فکری جاری آشنا میکند و هم افقی روشن برای آینده حوزههای علمیه و اندیشه دینی پیش روی ما میگشاید.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با انتقاد از کمتوجهی به پاسداشت شخصیتهای برجسته علمی، تصریح کرد: در بزرگداشت شخصیت حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) کوتاهی شد که باید جبران شود. اگر چنین شخصیتهایی در فرهنگها و تمدنهای دیگر حضور داشتند، با برنامهریزی دقیق، شخصیتنمایی علمی و بازتولید اندیشههای آنان را بهگونهای سامان میدادند که نسلهای بعد بتوانند از آن بهرهمند شوند.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی، با اشاره به تنوع و گستردگی ابعاد شخصیتی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی اظهار کرد: ایشان دارای ابعاد وجودی متعددی هستند که پرداختن جامع به آنها، نیازمند تخصصهای گوناگون است و بههمین دلیل، به صلاح نیست همه این ابعاد در یک نشست محدود بررسی شود.
وی افزود: انجمن علمی کلام اسلامی حوزه با همین رویکرد، تصمیم گرفت بُعد کلامی، معرفتی و تلاشهای فکری و اندیشهای این مرجع فقید را بهصورت متمرکز بازشناسی و پاسداری کند.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با اشاره به آثار علمی این مرجع فقید خاطرنشان کرد: بخش قابلتوجهی از آثار حضرت آیتالله صافی گلپایگانی بهصورت مکتوب یا در قالب نرمافزارهای علمی در دسترس محققان قرار دارد؛ اما یکی از آسیبهای جدی پژوهشهای حوزوی، سهلانگاری و سطحینگری در مواجهه با این آثار است؛ امری که مانع درک عمیق روش و اندیشه ایشان میشود.
وی یادآور شد: این مرجع فقید حضوری پررنگ و فعال در میدانهای مختلف نظری و عملی داشتند و این ویژگی، امتیازی مهم در شخصیت علمی ایشان بهشمار میآید.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی تصریح کرد: ایشان صرفاً یک فقیه نبودند؛ بلکه متکلم، حدیثشناس و آشنا با طیف گستردهای از علوم اسلامی بودند و در عرصه دانشاندوزی، هیچگاه از آموختن و اندیشهورزی فاصله نگرفتند.
وی افزود: آیتالله صافی گلپایگانی(قد) به کار نظری بسنده نمیکرد؛ بلکه حضوری جدی در فضای اجتماعی داخل و خارج از کشور داشت. با جریانها و اندیشههای رقیب مواجه میشد و در برابر آنها واکنش علمی و فکری نشان میداد و همواره در پی راهبری فکر اجتماعی بود.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت، با تأکید بر تفاوت روش کلامی این مرجع تقلید اظهار کرد: این جهات متنوع در ساحت نظر و عمل، شخصیتی کلامی و اندیشهورز پدید آورد که در مواردی با الگوهای رایج متکلمان معاصر تفاوتهای جدی دارد.
وی روششناسی کلامی آیتالله صافی گلپایگانی(قد) را از امتیازات برجسته ایشان دانست و گفت: برخلاف روشهای متداول که غالباً به منظومهاندیشی و طراحی یک دستگاه کلامی منسجم گرایش دارند، ایشان رویکردی مسئلهمحور داشتند و کلام را ناظر به مسائل واقعی و جاری هر دوره دنبال میکردند. شاید همین رویکرد سبب شده است که برخی در ارزیابی جایگاه کلامی ایشان دچار تردید شوند؛ درحالیکه حضرت آیتالله صافی(قد) در هر مقطع تاریخی، متناسب با جریانهای فکری آن دوره، مسائل اولویتدار را انتخاب میکردند و در بسیاری موارد، بیش از دیگران به کار کلامی میپرداختند.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی در پایان تصریح کرد: آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد) در روششناسی کلامی به یک روش همگن و ثابت پایبند نبودند؛ بلکه متناسب با اقتضائات هر مسئله، از روشهای متنوع استفاده میکردند. ایشان عقل و وحی را در نسبتی متوازن میدیدند و در داوریهای کلامی، از نگاه یکسویه و جانبدارانه پرهیز داشتند.
نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در میان نوجوانان و جوانان یک ضرورت استحجتالاسلام والمسلمین سیدابوالحسن معنوی هم در این مراسم، با اشاره به جایگاه بنیادین علم کلام در شکلگیری هویت دینی شیعه اظهار کرد: کلام و اعتقادات، زیرساخت شخصیتی یک شیعه تراز است و امروز شبهات فراوانی از سوی معاندان برای غارت اعتقادات مردم، بهویژه نسل جوان، طراحی و ترویج میشود.
وی افزود: وظیفه حوزههای علمیه، استقرار و نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در میان آحاد جامعه، بهخصوص نوجوانان و جوانان است؛ زیرا غفلت از این عرصه، میدان را برای نفوذ اندیشههای انحرافی باز میکند.
این استاد حوزه با تأکید بر نقش خانواده در تربیت اعتقادی، تصریح کرد: یک شیعه وظیفه دارد در درون منزل، فرزندان خود را با مبانی اعتقادی تشیع آشنا کند؛ اما باید اذعان کرد که در این حوزه کمکاری وجود دارد.
وی ادامه داد: اگر در این زمینه غفلت کنیم، دشمنان با تولید مبانی وهمی، خیالی و منحرفانه، اعتقادات نوجوانان ما را هدف قرار میدهند؛ امروز شاهدیم که بهنام معنویتهای نوگرا، چه انحرافات عمیقی در جامعه شکل گرفته است و بهتعبیر برخی مراجع عظام تقلید، نهادینهسازی مبانی کلامی شیعه در شرایط کنونی، واجب عینی بهشمار میآید.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به آثار کلامی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) اظهار کرد: در کتاب «صراط مستقیم» ایشان، به مسئله قرآنبسندگی پرداخته شده و در برخی دیگر از آثار ایشان نیز، عقاید انحرافی مکاتب مختلف مورد نقد علمی قرار گرفته است و در هیچیک از این آثار، رویکردهای موسوم به روشنفکرانه و التقاطی مشاهده نمیشود.
وی ادامه داد: روش آیتالله صافی گلپایگانی(قد) در حوزه کلام، روشی اصیل، متقن و مبتنی بر معارف ناب اهلبیت(ع) است که امروز نیز میتواند الگوی مناسبی برای تولید محتوای اعتقادی باشد.
این استاد حوزه، با بیان اینکه مدارس و نسل جوان امروز نیازمند قالبهای روشن، منسجم و مرحلهبندیشده اعتقادی هستند، تصریح کرد: ما تاکنون بیش از ۱۲ هزار سؤال و شبهه از جوانان جمعآوری کردهایم و در حال تولید محتوا برای پاسخ به آنها هستیم؛ اما این فعالیتها باید نظاممندتر و مبتنی بر سیر منطقی اعتقادی باشد.
وی افزود: گاهی درباره امامت سخن گفته میشود؛ درحالیکه مخاطب هنوز با اصل نبوت آشنا نشده است و این عدم تناسب، یکی از آسیبهای جدی در آموزش اعتقادی به نسل جوان محسوب میشود.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به فاصله ایجادشده میان جوانان و برخی مبلغان دینی گفت: یکی از آسیبهای امروز آن است که جوانان هنگام مواجهه با یک حوزوی، اقبال چندانی نشان نمیدهند؛ زیرا مطالب ارائهشده متناسب با نیاز، سطح و مسائل واقعی نوجوانان و جوانان نبوده است.
وی ادامه داد: در بسیاری موارد، آموزش دینی نه از توحید و مبانی اعتقادی، بلکه از موضوعاتی مانند تقلید، حجاب و احکام آغاز میشود؛ درحالیکه باید از ریشههای اعتقادی شروع کرد تا باور دینی بهدرستی شکل بگیرد.
این استاد حوزه در ادامه، به تشریح فعالیتهای مؤسسه دارالتبلیغ حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) پرداخت و گفت: در دو سال اخیر، ۱۲ تا ۱۴ موضوع آموزشی با محوریت اعتقادات برای طلاب طراحی و اجرا شده است.
وی افزود: همچنین آموزش مدیریت تبلیغ، شأن طلبگی و روشهای تبلیغی برای طلاب و خانوادههای آنان در دستور کار قرار گرفته و تاکنون حدود دو هزار نفر از این دورهها بهرهمند شدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین معنوی، با اشاره به برگزاری گفتمانهای مهدویت اظهار کرد: گفتمان مهدویت مبتنی بر آثار آیتالله صافی گلپایگانی(قد) در پنج دانشگاه برگزار شده است و در آخرین همایش که در دانشگاه گلپایگان برگزار شد و کد بینالمللی نیز دریافت کرد، بیش از ۱۸۰۰ دانشجو شرکت داشتند و مقالاتی از دانشجویان کشورهای مختلف به این همایش ارسال شد.
وی در ادامه تصریح کرد: اعزام مبلغ و طلبه به خوابگاههای دانشجویی، تربیت مبلغان و مبلغات تخصصی در حوزه کلام و مهدویت و اعزام مبلغان به مناطق مشترک مذهبی، از دیگر فعالیتهای مؤسسه دارالتبلیغ بهشمار میآید.
این استاد حوزه در پایان خاطرنشان کرد: تولید درسنامههای اعتقادی برای مدارس، آموزشهای ضمن خدمت، برگزاری دورههای تخصصی کلام و مهدویت، برگزاری مسابقات فرهنگی و تولید محتوای رسانهای از جمله کلیپهای آموزشی، از دیگر برنامههایی است که در این مؤسسه دنبال میشود.
آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی نماد صیانت از اعتقادات شیعه بودندهمچنین، حجتالاسلام والمسلمین محمدصفر جبرئیلی هم در این مراسم، اظهار کرد: حضرت آیتالله صافی در شمار «علمای مرزبان جاوید» قرار دارند و از فقهای متکلمی هستند که با نگاهی عمیق و مسئولانه، به دفاع از اعتقادات شیعه پرداختند.
وی با اشاره به دغدغههای محوری این مرجع فقید تصریح کرد: حفظ وحدت اسلامی و جلوگیری از شقاق در مرزهای مشترک مذهبی، توجه به دشمن مشترک، اهتمام به دردهای مشترک امت اسلامی، حمایت از مرزبانان اعتقادی و حفظ عمود دین، پنج محور اصلی اندیشه و کنش علمی حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) را تشکیل میدهد.
این استاد حوزه علمیه قم، با اشاره به سیره علمی آن مرجع تقلید فقید گفت: هنگامی که حضرت آیتالله صافی(قد) کتاب «معالخطیب» را در نقد دیدگاههای محبالدین خطیب تألیف کردند، در ابتدا از انتشار آن خودداری نمودند؛ زیرا نگران بودند که انتشار این اثر به اختلاف و شقاق میان مسلمانان بینجامد؛ اما پس از آنکه مشاهده کردند، کتاب محبالدین خطیب به زبانهای مختلف ترجمه و در سطح گسترده منتشر شده است، برای دفاع از حق و صیانت از اعتقادات شیعی، اقدام به انتشار این اثر کردند.
حجتالاسلام والمسلمین جبرئیلی، تشویق و حمایت از طلاب و پژوهشگران را از ویژگیهای بارز این مرجع فقید دانست و افزود: هرگاه فردی اثری در دفاع از معارف اهلبیت(ع) ارائه میکرد، مرحوم آیتالله صافی شخصاً تماس میگرفتند و با قدردانی، او را به استمرار این مسیر علمی تشویق مینمودند.
وی با اشاره به گستره مرزبانی فکری آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی اظهار کرد: این مرجع تقلید بهصورت همزمان در چند جبهه فکری به مقابله پرداختند؛ از جمله مواجهه با جریانهای تجدیدنظرگرایانه، غلو، انکار یا تحریف ولایت تکوینی و تشریعی، سلفیگری و وهابیت، برخی انحرافات در تصوف و عرفان، مباحث مناقشهبرانگیز فلسفی، اخباریگری افراطی و فرقه ضاله بهائیت.
این استاد دانشگاه تهران در ادامه تصریح کرد: کتاب «منتخبالاثر»، نمونهای شاخص از یک اثر کلامی ـ استدلالی است که در پاسخ به شبهات فرقه بهائیت نگاشته شده و جایگاه ممتازی در ادبیات کلامی شیعه دارد.
حجتالاسلام والمسلمین جبرئیلی، با اشاره به دیدگاه حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد) درباره فلسفه گفت: ایشان فلسفه را حرام نمیدانستند؛ اما برای ورود طلاب به این عرصه، قیود و محدودیتهایی قائل بودند و مطالعه بیش از کتاب «کشفالمراد» را برای عموم طلاب مناسب نمیدانستند.
«مهدویت»، محور اندیشههای آیتاللهالعظمی صافی گلپایگانی(قد)حجتالاسلام والمسلمین فؤادیان نیز در این نشست، اظهار کرد: روح حاکم بر تمامی مباحث حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد)، مهدویت است و این وجه، امتیاز ویژه آثار ایشان محسوب میشود.
محقق و پژوهشگر مهدویت افزود: در آثار برخی بزرگان، جایگاه مهدویت بهطور کامل دیده نمیشود؛ اما در آثار آیتالله صافی(قد)، مهدویت با رویکرد اجتهادی پررنگ و مستند به منابع معتبر مطرح شده است.
وی با اشاره به اهمیت کتاب «منتخبالاثر» گفت: در تمام آیینهای نکوداشتی که برای حضرت آیتالله صافی(قد) برگزار شده، سخنرانان در برابر عظمت این اثر علمی زانو زدهاند. اسلوب و روش ابتکاری مرحوم آیتالله صافی در نگارش این کتاب منحصربهفرد است. نظم در ابواب، توجه به تعداد منابع فریقین، دستهبندی احادیث، پرهیز از نقل احادیث ضعیف و شاذ و توجه به شبهات و اندیشههای رقیب، از ویژگیهای برجسته این اثر است.
این استاد مهدویت، روشهای فقهالحدیث و فقهاللغه را از دیگر ابتکارات علمی مرحوم حضرت آیتالله صافی برشمرد و ادامه داد: ایشان در آثار خود، ابعاد وابستگی عالم به امام عصر(عچ) را تشریح کرده، تقسیمبندی و تحلیل ابعاد ولایت فقیه را ارائه داده، مهدویت شخصیه را اثبات و مهدویت نوعیه را نفی کرده و اختلافنظرهای مختلف را جمعبندی کردهاند.
حجتالاسلام والمسلمین فؤادیان همچنین، با اشاره به کمبود پژوهش در این حوزه گفت: تاکنون نیازسنجی پژوهشی برای آثار آیتالله صافی انجام نشده و جای آن خالی است. همچنین روششناسی پاسخ ایشان به شبهات نیز تدوین نشده که پیشنهاد میشود، این مقوله نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: بررسی و بازشناسی آثار حضرت آیتالله صافی گلپایگانی(قد)، میتواند مسیر پژوهشی جدیدی در حوزه مهدویت و کلام اسلامی برای محققان و طلاب معاصر فراهم کند.