با پیام دو مرجع تقلید برگزار ش
آیین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی
آییین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی حوزههای علمیه، با پیام آیات عظام؛ نوری همدانی و جوادی آملی و سخنرانی آیتالله اعرافی مدیر حوزههای علمیه کشور و حجتالاسلام والمسلمین رفیعی معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه، دوشنبه 8 دیماه در مدرسه علمیه امام کاظم(ع) قم برگزار شد.
تقدیر آیتاللهالعظمی نوریهمدانی از توجه ویژه مرکز مدیریت حوزههای علمیه به «هنر»
حضرت آیتالله نوری همدانی، در پیامی به آیین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی، توجه ویژه مرکز مدیریت حوزههای علمیه به «هنر» را امری مبارک و مهم و نویدبخش آیندهای درخشان در عرصه تبلیغ نوین دانستند.
به گزارش خبرگزاری حوزه، مشروح پیام مکتوب معظمله به مراسم اختتامیه این جشنواره بدین شرح است:
بسمالله الرحمن الرحیم
[وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللَّهُ مَنْ یَشَاءُ وَیَهْدِی مَنْ یَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ] (ابراهیم / 4)
با سلام و تحیّت به حاضرین و مستمعین مراسم اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی
اکنون که در پایان کار دهمین جشنواره هنر آسمانی قرار داریم، این رویداد مهم و اثرگذار در عرصه تبلیغ حوزههای علمیه را ارج مینهیم و از مدیر محترم حوزههای علمیه، مسئولان نهادهای هنری و حوزوی، عوامل و برگزارکنندگان جشنواره هنر آسمانی و طلاب و هنرمندان حوزوی که با مشارکت در این جشنواره هنری بر رونق آن افزودند، تشکر و قدردانی میکنیم.
در عصر تکنولوژی و ارتباطات، توجه به ابزارهای نوین تبلیغی بهویژه با بهرهگیری از هنر متعالی میتواند گامی مؤثر در مسیر ترویج و تبلیغ اندیشههای توحیدی و وحیانی باشد و تلاشها و دستاوردهای علمی و دانشی حوزویان را با بیانی روزآمد به جامعه اسلامی انتقال دهد و کام تشنگان معارف مکتب تشیّع را سیراب نماید.
آیات نورانی قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع)، خود یکی از والاترین آثار هنری است که از آغاز بعثت نبیّ مکرم اسلام(ص)، زبان گویایی برای ترویج اندیشه توحیدی بوده و توانسته است به زیباترین شکل ممکن، تعالیم الهی را به جان و دل انسانها برساند.
توجه و بهرهگیری مکتب اسلام از هنر، موجب شد تا بزرگان دین و فضلای حوزههای علمیه به هنر متعالی روی آورده و در طول تاریخ علم و فقاهت، شاهد آثار هنری فاخری از علما و حوزویان باشیم.
توجه ویژه مرکز مدیریت حوزههای علمیه به «هنر» امری مبارک و مهم است و نویدبخش آیندهای درخشان در عرصه تبلیغ نوین خواهد بود.
جشنواره هنر آسمانی که دورنمایی از حضور مؤثر هنرمندان حوزوی در عرصههای نوین تبلیغی است، خود یکی از گامهای مهم و راهبردی در تبلیغ حوزههای علمیه بهشمار میرود که در دهمین دوره آن، مزیّن به بخش ویژه «تبلیغ نوین و هوش مصنوعی» شده و گویای نگاه عمیق و بلند متولیان حوزههای علمیه به تبلیغ روزآمد است.
اینجانب ضمن آرزوی توفیق بیش از گذشته برای برگزارکنندگان و مجریان این جشنواره، از خداوند متعال خواستارم، قلوب ما را از نور معرفت به آموزههای دینی سرشار سازد و تلاشهای فرهنگی، هنری و تبلیغی ما را زمینهساز ظهور قطب عالم امکان حضرت بقیةالله الأعظم روحیلهالفداء قرار دهد.
هنر زمانی اثرگذار است که عقلانیت، تدبیر و خروجی ملموس داشته باشد
حضرت آیتالله جوادی آملی در پیام تصویری به آیین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی تأکید کردند: هنر زمانی میتواند واقعاً اثرگذار و برکتآفرین باشد که با عقلانیت، تدبیر اهل نظر و خروجی محسوس در جامعه همراه باشد و انسان را به سوی فضیلت، معرفت و حقیقت هدایت کند.
مشروح پیام تصویری معظمله به مراسم اختتامیه این جشنواره بدین شرح است:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ/ بِسْمِاللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم
«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی جَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْمُرْسَلِین وَ الْأَئِمَّةِ الْهُدَاةِ الْمَهْدِیِّین سِیَّمَا خَاتَمُ الْأَنْبِیَاءِ وَ خَاتَم الْأَوْصِیَاء عَلَیْهِما آلَافُ التَّحِیَّةِ وَ الثَّنَاء بِهِمْ نَتَوَلَّی وَ مِنْ أَعْدَائِهِم نَتَبَرَّءُ إِلَی اللَّه».
مقدم حضّار گرامی، فرهیختگان و صاحبنظران و علاقهمندان را أرج مینهیم، از همه کسانی که در برگزاری این محفل وزین سعی و کوشش کردند، حقّشناسی میکنیم. توفیق همگان را در احیای معارف الهی از ذات أقدس الهی مسئلت میکنیم!
آنچه میتواند هنر ولایی را برای ما معنادار کند، بررسی معنای هنر از یک سو و ولایت از سوی دیگر و ترکیب معقول و مقبول این دو واژه پُر برکت از سوی سوّم است. هنر وقتی میتواند معقول و مقبول باشد که ریشه عقلانی داشته باشد از یکسو، در کارگاه خیال دقیقاً مهندسی شده باشد از سوی دوم و خروجی او هم یک جمال محسوس باشد از سوی سوم. اگر ریشه عقلانی نداشته باشد، یک هنر خیالی است نه هنر انسانی و معقول، اگر ریشه عقلانی داشته باشد و در کارگاه خیال هندسهای روی او اعمال نشده باشد، آن یک مطلب علمی است که در کتابها هست؛ ولی این توان آثار هنری را ندارد و اگر در کارگاه خیال خوب مهندسی شد؛ لکن در اثر ضعف رابطه حسّ و خیال، خروجی آن جمال محسوس نبود، بازده خوبی هم نخواهد داشت. بنابراین این اضلاع سهگانه را هنر باید داشته باشد؛ ریشه عقلانی داشته باشد، در کارگاه خیال به طور دقیق مهندسی شده باشد و خروجی آن هم جمال محسوس باشد؛ یعنی به وسیله هنرمندانی که هم عقلانیّت را خوب تحمّل کردند و درک کردند، هم در کارگاه خیال خوب مهندسی کردند و هم سبک گفتار و رفتار و نوشتار آنها دلپذیر هست. هنر با بازی فرق میکند، با لهو و لعب فرق میکند. بخش دیگر مسئله ولایی است. اوّل کسی که ولیّ جهان و انسان است، خداست که [هُوَ الْوَلِیُّ الْحَمید]،آن که والی ماست، ولیّ ماست، سرپرست جهانِ امکان است، کسی است که جهانآفرین است. جهانآفرین ما را به سه اصل عمیق دعوت کرده است که اگر آن سه اصل عمیق را درست بررسی کردیم و در کارگاه هنر حضور عالمانه پیدا کردیم، هنر ما هنر ولایی خواهد شد. آن اصول سهگانه عبارت است از؛ جهاندانی، جهانداری و جهانآرایی. آن که جهان را نمیشناسد، از آغاز و انجام جهان بیخبر است، این علمش ابتر است؛ هم «منقطع الاوّل» است هم «منقطع الآخر»، نه مبدأ پیدایش جهان را میداند و نه از بعد از مرگ خبری دارد، او خیال میکند انسان که میمیرد، میپوسد و بعد از مرگ خبری نیست، چنین فردی بازیگر است نه هنرمند. پس جهاندانی عنصر اوّل است. جهانداری عنصر دوّم است که به مدیریت برمیگردد، به تدبیر برمیگردد، به هنر سیاست و جامعهشناسی برمیگردد که انسان بتواند آثار صنع الهی را بهخوبی حفظ کند.
دانستن جهان یک عنصر است، داشتن امکانات جهانی عنصر دوّم است؛ ولی بخش اساسی را هنر به عهده دارد و آن جهانآرایی است. هنر این بخش را به عهده دارد که میتواند جهان را خوب بیآراید، صحنه را خوب بیآراید، آن مطالب معقول را بهخوبی ارائه دهد، بعد از آرایش قابل پذیرش کند. هنرمند این مثلث پُر برکت را در خود هضم میکند. یک جهاندان خوبی است، یک جهاندار خوبی است، یک جهانآرای خوبی است. فقدان هر کدام از این سه عنصر محوری، باعث میشود که انسان هنر ولایی را از دست بدهد. گاهی اصل هنر را از دست میدهد، گاهی ولایی بودن هنر را از دست میدهد، خدای سبحان خود را به عنوان ولیّ معرفی کرد، فرمود: [فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِی]، این اسم پُر برکت که از أسمای حُسنای خدای سبحان هست، آن را به خلفا و انبیا و اولیای خود عطا کرد، فرمود اینها اولیای شما هستند: [إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ] و در بخش وسیعتر فرمود (مؤمنین و مؤمنات، بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ)، این ولایت متقابل هنر متقابل را دارد.
هنر این قدرت را دارد که ابعاد قضیه را از سه منظر به بیننده یا شنونده منتقل کند، اگر شما مسئله هندسه فضایی را خوب بررسی میکردید، میدیدید الآن پیبردن به مسائل هندسه فضایی خیلی آسانتر از گذشته است؛ در گذشته راهی برای تجسیم و تصویر سه بُعد نبود، فقط مسطحات را ارائه میکردند، وقتی استاد هندسه فضایی تدریس میکرد، از کُره سخن میگفت، مستمع دایره تحویل میگرفت. اگر از مکعب سخن میگفت، او مربع تحویل میگرفت. آنچه را که در کاغذ میدید، طول و عرض بود. دیگر عمق و ارتفاع در منْظر او نبود؛ امّا با تجسیم هنرمندانه هنرمندان، هندسه فضایی وضع خاصّی پیدا کرده است. مطالب هنری دیگر هم همینطور است.
مطلب بعدی آن است که افرادی نظیر شهید آوینی(رض) و دیگر شهدایی که شربت شهادت نوشیدند، اینها سعی کردند آثار قرآن و عترت را در صورت و کسوت و جامه هنر به جامعه منتقل کنند، اینها گوشهای از آثار هنر ولایی است. اگر ولایت به این معناست که ذات أقدس الهی مدبّر و مدیر است و اگر به این معناست که انبیا و اولیای الهی تدبیر جامعه را به عهده دارند و اگر به این معناست که در عصر غیبت آنها، نائبان آنها، تدبیر را به عهده دارند و اگر به این معناست که امّت اسلامی ولایت متقابل را دارند، این گسترش هنر دینی را به همراه خواهد داشت. مردم هنرمند با جهانآرایی دارند زندگی میکنند. یک انسان هنرمند رفتار و گفتار و نوشتارش هم دلپذیر هست.
اگر جامعه ما از برکات هنر ولایی طرْفی بسته باشد، نوشتههای آنها، گفتههای آنها، رفتار آنها در رسانهها و غیر رسانه چشمگیر خواهد بود. بنابراین هنر ولایی میتواند روحی در کالبد جامعه ایجاد کند که افراد جامعه هنرمندانه زندگی کنند، گرچه هنر حقیقی را باید در مسائل توحید و وحی و نبوت و سایر علوم وحیانی جستجو کرد و به تعبیر برخی از بزرگان ادب عرفانی میگویند:
خود هنر دان دیدن آتش عیان نی گپ دلّ علی النار الدخان
کلام مولوی این است، هنر در این است که انسان برابر خطبه نورانی علیبن ابی طالب(س) حرکت کند، حضرت وقتی پرهیزگاران کامل را معرفی میکند، میفرماید آنها گویا بهشت را میبینند؛ گویا جهنم را میبینند؛ گویا خود در بهشت متنعّم هستند؛ گویا خود در جهنم متأثّر هستند: «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُون»، اگر این بزرگوار میگوید، «خود هنر دان دیدن آتش عیان»؛ یعنی هنرمند واقعی کسی است که برابر آیه [کَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ ٭ لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ] عمل بکند.
او کسی است که شهود عرفانی دارد، تنها برهان اقامه نمیکند که بهشت حق است، جهنم حق است؛ وگرنه آن گپ زدن است، «نی گپ دل علی النار الدخان»، حقیقتاً بهشت را میبیند و حقیقتاً جهنم را مشاهده میکند. آن هنر والا مقدور همگان نیست و از محور بحث هم بیرون است؛ امّا این هنر میانی میتواند جامعه را در سایه لطف اولیای الهی منسجم بکند.
امیدواریم خدای سبحان نظام ما را تا ظهور صاحب اصلی خود از هر گزندی، محافظت بفرماید!
امام و شهدا، مخصوصاً شهدای هنرمند را مشمول عنایت خاصّه خود قرار بدهد!
پایان امور همه را به خیر و سعادت ختم بفرماید!
«غَفَرَ اللَّهُ لَنَا وَ لَکُمْ وَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُه»
جشنواره هنر آسمانی نشاندهنده ظرفیتهای فاخر هنر حوزوی است
آیتالله علیرضا اعرافی در آیین اختتامیه این جشنواره، اظهار کرد: با عرض خیرمقدم به همه دانشوران، هنرمندان، اساتید، طلاب و فضلای گرامی، برادران و خواهران حوزوی، ایرانی و غیرایرانی و تقدیر از برگزارکنندگان دهمین جشنواره هنر آسمانی و تمامی نهادها و مراکز مشارکتکننده گفت: این جشنواره جلوهای از پیوند عمیق هنر و اندیشه دینی و نشاندهنده ظرفیتهای فاخر هنر حوزوی است.
مدیر حوزههای علمیه، با تأکید بر نقش هنر در انتقال معارف دینی، تصریح کرد: هنر دینی و حوزوی باید از این سرچشمههای زلال تغذیه شود تا بتواند پیام الهی، حقیقت توحید، کرامت انسان و آرمانهای متعالی دین را بهدرستی به جامعه و جهان منتقل کند. جشنواره هنر آسمانی نمونهای ارزشمند از این مسیر است که میتواند در آینده نیز با قوت و گستره بیشتری ادامه یابد.
امام جمعه قم ابراز امیدواری کرد: حرکتهای هنری برخاسته از حوزههای علمیه، با رویکردی تمدنی، جهانی و الهامگرفته از معارف ناب اسلامی، بیش از پیش تقویت شود و نقش مؤثری در اعتلای فرهنگ دینی و اسلامی ایفا کند.
آیتالله علیرضا اعرافی با اشاره به پیوند عمیق هنر و مناجات، افزود: قلههای معرفت توحیدی و عظمت الهی در زیباترین قالبهای هنری و ادبی به تصویر کشیده شده است. زبان عربی، با ظرفیت بیپایان خود در بیان هنری، آرایهها و لطایف ادبی، آیینهای برای انعکاس صفات و اسمای الهی شده و این هنر والا در کنار قرآن کریم و ادعیه اهلبیت(ع) به اوج رسیده است.
مدیر حوزههای علمیه، با تأکید بر اینکه این هنر، هنری الهی، ایمانی، متعالی و مقدس است، تصریح کرد: هنر متعالی ابعاد دیگری از وجود انسان را شکوفا میکند و راهی نورانی پیش روی هنرمند میگشاید. اگر این هنر نحوی، بلاغی و معرفتیِ برخاسته از دعا، زیارت و قرآن نبود، بسیاری از لطایف، معانی عمیق و مفاهیم بلند آسمانی برای بشر قابل درک و انتقال نبود.
آیتالله اعرافی ادامه داد: اینها همان قلههای هنری است که میتواند انسان را از سطح محدود مادیت عبور داده و او را به افقهای بلند انسانی و الهی برساند. هنر متعهد و متعالی، هنری است که انسان را به حقیقت، معنا و کرامت نزدیک میکند؛ البته ما وجود برخی هنرهای رایج و متعارف را انکار نمیکنیم؛ اما هنری که صرفاً انسان را در سطح غرایز متوقف کند یا او را به ابتذال بکشاند، هنر مطلوب و سازنده نیست.
هنر آسمانی راه تعالی انسان و بنیان تمدن نوین اسلامی است
وی خاطرنشان کرد: هنر اصیل، افقهای بلند و چشماندازهای وسیعی را پیش روی انسان و جامعه میگشاید؛ هنری که در خدمت آرمانهای متعالی، سعادت و نجات بشر قرار گیرد. پیام جشنواره هنر آسمانی نیز همین است؛ هنری که بهویژه در پرتو انقلاب اسلامی، افقهای جدیدی را پیش روی هنر دینی و انسانی گشوده است.
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به نقش هنر در دعا و معنویت، اظهار کرد: هر اندیشهای که در ذهن انسان شکل بگیرد و هر نوع هنری که بهکار گرفته شود، اگر در مسیر الهی و برای خداوند متعال باشد، به راه تعالی و نجات منتهی خواهد شد. این مسیر، همان راه متعالی هنر آسمانی است؛ هنری که در برابر هنرهای صرفاً مادی و حیوانی ایستاده و افقهای بلند معنوی و آرمانهای بزرگ انسانی را بازتاب میدهد.
وی افزود: هنر انقلاب اسلامی و هنر برآمده از فرهنگ شهادت، عرصههای نوینی را پیش روی هنرمندان گشوده است و امروز شاهد حضور گسترده هنرمندان متعهد در رشتههای مختلف، از سینما و هنرهای تصویری گرفته تا سایر عرصهها هستیم که توانستهاند، چشماندازهای جدیدی را در هنر معاصر ایران و جهان رقم بزنند.
روح الهی، انقلابی و متعالی در هنر معاصر ایران
جریان پیدا کرده است
عضو شورایعالی حوزههای علمیه گفت: جمع بزرگی از هنرمندان در ایران در رشتههای مختلف، چشماندازهای جدیدی را در عرصه فیلم و سایر حوزههای هنری گشودهاند و امروز شاهد آن هستیم که روح الهی، انقلابی و متعالی در هنر معاصر ایران جریان پیدا کرده است. حوزههای علمیه نیز باید همراه و همگام با این جریان متعالی و مقدس حرکت کنند و نقش فعال خود را در هدایت و تعمیق آن ایفا نمایند.
آیتالله اعرافی، با تأکید بر جایگاه بنیادین هنر در شکلگیری تمدنها، افزود: اگر قدرت نرم در جهان و احیای تمدن نوین اسلامی را دنبال میکنیم، باید به چند اصل اساسی بازگردیم؛ نخست فلسفه، سپس دانش و فناوریها و در نهایت هنر فاخر. هنر، دولت دلها و دولت امید است و هیچ مکتب، مرام و تمدنی بدون بکارگیری هنر در خدمت آرمانهای خود ماندگار نخواهد شد.
وی با اشاره به جلوههای هنری قرآن کریم، تصریح کرد: بیدلیل نیست که در آیات قرآن کریم شاهد ابعاد شگفتانگیز هنری و بیانی هستیم و همچنین در میراث اسلامی میبینیم که شعر و ادب در طول قرنها در خدمت ولایت و توحید قرار گرفته و نقشآفرینی کرده است. هنر، عرصهای اثرگذار و تعیینکننده است که غفلت از آن، به تضعیف اندیشهها و آرمانها میانجامد.
هنر مقدس، در پرتو عقل و وحی پدید میآید
مدیر حوزههای علمیه ادامه داد: هرچند سعادت انسان در عقل و اندیشه او ریشه دارد، اما هنگامی که هنر در پرتو عقل و وحی شکل بگیرد، لایههای درونی عقل شکوفا میشود و پیام وحی با بیانی نافذ و دلنشین به جان انسانها مینشیند. هنر مقدس، هنری است که در پرتو عقل و وحی پدید میآید و ما این نوع هنر را جذاب، اثرگذار و ماندگار میدانیم.
عضو خبرگان رهبری، با بیان اینکه هنر باید در خدمت خدا، انسان و ارزشهای الهی باشد، خاطرنشان کرد: هنری که بر پایه عقل، وحی و کرامت انسانی بنا شود، میتواند راه سعادت بشر را بگشاید. امروز در پرتو انقلاب اسلامی، دوستان و فرهیختگان انقلابی آثار هنری فاخر، مکتبهای هنری نو و دستاوردهای ارزشمندی را پدید آوردهاند که ظرفیتهای بزرگی برای آینده فرهنگ و هنر اسلامی فراهم کرده است.
آیتالله علیرضا اعرافی، با اشاره به نقش حوزههای علمیه در شکلگیری هنر دینی و قدسی گفت: بیتردید، آنچه تاکنون در حوزه هنر دینی انجام شده، مرهون هدایت بزرگان و مراجع عظام تقلید و علمای سلف و معاصر حوزههای علمیه است. در پرتو این هدایتها، گامهای ارزشمندی در جهت شکلگیری هنر قدسی و هنری متناسب با ارزشها، هویتها و مأموریتهای روحانیت برداشته شده که بسیار قابل تقدیر است.
وی افزود: امروز در حوزههای علمیه، چشمانداز و منشور نظاممندتری برای فعالیتهای هنری شکل گرفته و در بخشهای فرهنگی، تبلیغی و هنری، نهادهای حوزوی، فعالیتهای متنوع و مؤثری در جریان است که آثار و دستاوردهای قابل قبولی را بههمراه داشته است. با این حال، در دهمین جشنواره هنر آسمانی، در کنار نقاط قوت، لازم بود به برخی کاستیها و نواقص نیز اشاره شود تا مسیر رشد و تعالی هنر حوزوی هموارتر گردد.
مدیر حوزههای علمیه تصریح کرد: یکی از ضرورتهای جدی پیش روی حوزه، آمادگی جامعه حوزوی و هنری برای برداشتن گامهای بزرگتر و بنیادینتر در عرصه هنر دینی است. در این مسیر، نیازمند تقویت و توسعه فلسفه هنر، فقه هنر و اخلاق هنر در نظام آموزشی و پژوهشی حوزههای علمیه هستیم. هرچند قدمهای ابتدایی و ارزشمندی در این زمینه برداشته شده، اما کافی نیست و باید با عمق، گستره و انسجام بیشتری دنبال شود.
فلسفه، فقه و اخلاق هنر باید بهصورت جدی توسعه یابد
آیتالله اعرافی ادامه داد: امروز لازم است از گنجینه عظیم فلسفه اسلامی برای تبیین مبانی هنر بهره گرفته شود و فقه مترقی اسلامی، با توجه به گستره وسیع هنرهای نوین، توسعه یابد و اخلاق اسلامی در قلمروی هنر، حضوری فعالتر، دقیقتر و کاربردیتر داشته باشد. تحقق این اهداف، نیازمند حضور اندیشمندان بزرگ و متفکرانی است که علاوه بر عمق علمی، از ذوق و فهم هنری نیز برخوردار باشند و بتوانند ذخایر عظیم معارف حوزوی را به زبان هنر ترجمه کنند.
وی خاطرنشان کرد: اندیشه اسلامی باید در قالب هنرهای مشروع، متناسب و روزآمد تجلی یابد و در این مسیر، گامهای برداشتهشده هنوز اندک است. ظرفیتهای قرآن کریم بهگونهای است که میتوان تمامی مفاهیم و معارف آن را در قالبهای متنوع و نوین هنری بازآفرینی کرد و هنرمندان متعهد حوزوی و انقلابی، تاکنون نمونههای ارزشمندی از این ظرفیت را به نمایش گذاشتهاند که باید تقویت و توسعه یابد.
مدیر حوزههای علمیه تأکید کرد: هنر دینی و حوزوی، نیازمند تعمیق مستمر در حوزه اندیشه، دانش و نوآوری است و جشنواره هنر آسمانی میتواند بستری مهم برای شناسایی کاستیها، همافزایی ظرفیتها و حرکت به سوی افقهای بلندتر در هنر متعهد و تمدنساز اسلامی باشد.
آیتالله علیرضا اعرافی تأکید کرد: باید با صراحت اذعان کنیم که گامهایی که تاکنون در حوزه هنر دینی برداشتهایم، نسبت به ظرفیتها و نیازهای موجود، اندک بوده است. بارها به دوستان عرض کردهام که میتوان همه معارف قرآن کریم را در قالب دهها و بلکه صدها زبان و قالب هنری بازتاب داد و بازآفرینی کرد. هرچند هنرمندان متعهد ما، چه در درون حوزه و چه خارج از آن، قدمهای ارزشمندی برداشتهاند، اما این تلاشها در مقایسه با آنچه باید انجام شود، هنوز بسیار محدود است.
نیازمند برداشتن گامهای بزرگ، عمیق و سازمانیافته هستیم
وی افزود: امروز دستکم دهها عرصه هنری وجود دارد که میتوان اندیشه اسلامی و معارف بلند اسلام را در آنها فعال و جریانساز کرد. این ظرفیت عظیم هنوز بهدرستی بهکار گرفته نشده است. از سوی دیگر، در حوزه تبلیغ، تبیین، تربیت و گفتمانسازی دینی برای نسل جوان و جامعه، آن هم در شرایطی که با انواع تهاجمهای فکری، فرهنگی و رسانهای مواجه هستیم، اقداماتی صورت گرفته؛ اما این اقدامات پاسخگوی نیازهای گسترده امروز نیست و ما نیازمند برداشتن گامهای بزرگ، عمیق و سازمانیافته هستیم.
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به ضعفهای موجود در عرصه پژوهش هنری تصریح کرد: در حوزه تحقیق و پژوهش مدون هنر دینی، منابع کافی، پایاننامههای فاخر و پژوهشهای عمیق هنوز بهاندازه نیاز جامعه تولید نشده است. هرچند مقالات و مجلات ارزشمندی وجود دارد؛ اما این تولیدات در برابر حجم مسائل و نیازهای نوپدید فرهنگی و هنری جامعه بسیار اندک است. اگر نگاه خود را به جهان باز کنیم و تحولات گسترده هنر و رسانه را در سطح بینالمللی ببینیم، درمییابیم که در بسیاری از عرصهها با کمبود جدی مواجه هستیم.
وی ادامه داد: در منظومه انقلاب اسلامی، ما ناگزیر از رقابت و مقابله جدی با مکاتب، جریانها و مراکز بزرگ هنری هستیم که اندیشههای غیرالهی و سبکهای زندگی مادی و شیطانی را ترویج میکنند. در این میدان، نمیتوان به کمبود امکانات بسنده کرد و آن را بهانه عقبماندگی قرار داد؛ چراکه هرچند امکانات ما محدود است؛ اما انقلاب اسلامی و امام راحل(ره) ـ آن هنرمند بزرگ و الهی ـ به ما آموختند که با اراده، ایمان و عزم راسخ، میتوان بر همه محدودیتها غلبه کرد و کارهای بزرگ و جهانی انجام داد.
آیتالله اعرافی خاطرنشان کرد: امروز لازم است در همه عرصههای متنوع هنری، ایران، انقلاب اسلامی و ارزشهای والای آن را با زبان هنر بهدرستی و با قدرت بازنمایی کنیم و با نگاهی آیندهنگر، هنری در تراز تمدن نوین اسلامی شکل دهیم که توان پاسخگویی به نیازهای فکری، فرهنگی و معنوی جامعه معاصر را داشته باشد.
آیتالله علیرضا اعرافی در ادامه سخنان خود، با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه حداقلی به امکانات، گفت: امروز در عرصههای گوناگون هنری باید بهگونهای حرکت کنیم که ایران و انقلاب اسلامی، دارای «مکتب هنری» باشد؛ مکتبی ریشهدار، صاحبهویت و اثرگذار که هم در قلب رسالت دینی خود استوار باشد و هم بتواند در مقیاس جهانی عرضه شود. متأسفانه در حوزههایی همچون معماری، شهرسازی و برخی شاخههای هنر، مکتبسازی ما اندک و ناکافی بوده است.
حوزه و دانشگاه باید خالق مکتبهای هنری جهانی باشند
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به نقش حوزه و دانشگاه در این مسیر تصریح کرد: مکتبسازی هنری باید بهصورت پایهای و عمیق در حوزههای علمیه و دانشگاهها شکل بگیرد. حوزه و دانشگاه ما باید خالق مکتبهای جدید هنری باشند؛ مکتبهایی که قابلیت عرضه در مجامع جهانی را داشته و بتوانند روح، معنا و اندیشه الهی را به مخاطبان بینالمللی منتقل کنند.
آیتالله اعرافی با اشاره به تجربیات بینالمللی خود خاطرنشان کرد: سال گذشته در نشستی علمی درباره فیلم قدسی و هنر قدسی حضور داشتم و در آنجا سخنرانی کردم. در آن محفل، مراکز و دانشگاههای بزرگ دنیا از حرکتهایی که در ایران در زمینه فیلم قدسی و برخی هنرهای دیگر صورت گرفته، تمجید و تقدیر میکردند؛ اما واقعیت این است که ما متناسب با این ظرفیت و تحسینها، بهسرعت و عمق لازم پیش نرفتهایم و جهان امروز، تشنه هنر متعالی، قدسی و برخاسته از اندیشههای الهی است؛ درحالیکه ما در ارائه شایسته این ظرفیتها کوتاهی کردهایم.
ضرورت بازنگری جدی در مدیریت و راهبری هنر دینی
عضو شورایعالی حوزههای علمیه، با تأکید بر ضرورت بازنگری جدی در مدیریت و راهبری هنر دینی گفت: با وجود همه کاستیها، ضعفها و محدودیتها، همه دلسوزان این عرصه باید به نقش محوری نخبگان، بزرگان و متفکران در راهبری و هدایت هنر در کشور و جهان توجه جدی داشته باشند. اندیشمندان و صاحبان فکر باید هدایت بنیادین نهادهای هنری و مراکز مرتبط با هنر را بر عهده بگیرند؛ چراکه بنیان الهی و فکری این عرصهها، نیازمند رهبری عمیق و آگاهانه است.
آیتالله علیرضا اعرافی در ادامه، با تأکید بر نقش بنیادین اندیشه در هدایت هنر، اظهار کرد: راهبری نهادهای هنری باید در دست متفکران و اندیشهورزان باشد؛ چراکه توحید، بنیاد الهی و اندیشه دینی، ریشه اصلی این نهادهاست و خود آنها باید تولیدکننده مکتبها و نظامهایی باشند که هنر را به پیش میبرد.
هنر نیازمند علم و دانش است
وی افزود: هنر نیازمند علم و دانش است. بارها در جلسات مختلف عرض کردهام که اگر در تاریخ اسلام شاهد شکلگیری مکتبهای بزرگ در شهرسازی، معماری و هنرهای وابسته هستیم، بهدلیل حضور شخصیتهایی همچون شیخ بهایی است؛ عالمی که در عین احاطه عمیق بر معارف اسلامی، با هنر، معماری و دانشهای مرتبط آشنا بود و همین پیوند علم، اندیشه و هنر موجب شکلگیری مکتبی ماندگار شد که آثار آن تا امروز باقی است.
مدیر حوزههای علمیه تصریح کرد: مقصود ما این نیست که حوزهها به سمت هر نوع هنری حرکت کنند که تناسبی با هویت و ارزشهای دینی ندارد؛ بلکه باید هنرهای متناسب، عمیق و جهتدار تربیت شوند. مهمتر از همه، تربیت آرمانگرایان و متفکرانی است که بتوانند راهبر هنر باشند.
نباید هنر را کوچک و محدود ببینیم
آیتالله اعرافی با بیان اینکه هنر چشمه زاینده قدرت، اراده و اندیشه است، خاطرنشان کرد: نباید هنر را کوچک و محدود ببینیم یا آن را به چند فعالیت سطحی تقلیل دهیم. هرچند گامهایی در این مسیر برداشته شده، اما هنوز فاصله قابل توجهی با نقطه مطلوب داریم.
وی ادامه داد: این فاصله ناشی از آن است که هنوز نگاه هنری عمیق، آیندهنگر و تمدنی در عرصه هنر بهطور کامل شکل نگرفته و تلاش کافی برای تجدید اندیشه اسلامی در هنرها صورت نگرفته است. باید از بحثهای پراکنده عبور کنیم و به سمت هنر قدسی، الهامبخش و هدفمند حرکت کنیم؛ هنری که رسالت و مقصد روشن داشته باشد.
برگزاری دهمین جشنواره با رویکرد حل مسائل واقعی حوزه و جامعه
حجتالاسلام والمسلمین حسین رفیعی، معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه نیز در آیین اختتامیه این جشنواره، با اشاره به روند برگزاری آن، اظهار داشت: نگاهی به دستاوردهای جشنواره هنر آسمانی میتواند رویکرد هنری طلاب و روحانیون و همچنین برنامهریزیهای کوتاهمدت و بلندمدت متولیان این عرصه را بهخوبی به نمایش بگذارد.
وی با بیان اینکه دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی از ابتدای سال ۱۴۰۳ آغاز به کار کرد، افزود: این دوره در سه بخش هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی و هنرهای آوایی فعال بود.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه با تشریح رشتههای مختلف جشنواره گفت: در بخش هنرهای نمایشی، رشتههایی همچون تهیهکنندگی، کارگردانی، بازیگری، فیلمنامه، نمایشنامه و بازینامه در قالبهای مستند، فیلم کوتاه، فیلم بلند، فیلم داستانی، انیمیشن، نماهنگ و کلیپ تعریف شد. در بخش هنرهای تجسمی نیز رشتههایی نظیر طراحی، نقاشی، گرافیک، تصویرسازی، خوشنویسی، عکاسی، نگارگری، کاریکاتور، هنرهای حجمی و مفهومی و معماری اسلامی ـ ایرانی مورد توجه قرار گرفت. همچنین در بخش هنرهای آوایی، رشتههایی از جمله صوت و لحن قرآن کریم، تواشیح، سرود، مرثیهخوانی، مناجاتخوانی، ادعیهخوانی، نغمهخوانی و سخنرانی در قالبهای خطابی، محاورهای و کلاسی پیشبینی شد.
وی با اشاره به تفاوتهای دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی با ادوار گذشته تصریح کرد: حرکت در مسیر حل مسائل واقعی حوزههای علمیه و جامعه از رویکردهای اصلی این دوره بود و بر همین اساس، موضوعاتی همچون هوش مصنوعی، هویت طلبگی، جهاد تبیین، امیدآفرینی، فرهنگ و تمدن اسلامی، حکومت اسلامی، مقاومت و جهاد اسلامی در اولویت موضوعات جشنواره قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی افزود: داوری و ارزیابی آثار هنرمندان حوزوی در تراز هنر ملی از دیگر ویژگیهای این دوره بود و داوران متخصص و در سطح ملی به بررسی آثار هنری طلاب و هنرمندان پرداختند. همچنین در این دوره تلاش شد از ظرفیت نهادها و مراکز هنری کشور و حوزههای علمیه بهصورت حداکثری استفاده شود و برنامهها نیز بر اساس مصوبات جلسات شورای هیئت امنا، متشکل از ۱۵ نهاد و با اجرای مرکز مدیریت حوزههای علمیه برگزار شد.
وی اضافه کرد: برای نخستینبار در جشنواره هنر آسمانی، بخش هنرهای آوایی به جمع رشتههای هنری افزوده شد که نویدبخش حضور و فعالیت گستردهتر هنرمندان حوزوی در این عرصه بود. همچنین مدیریتهای استانی حوزههای علمیه با محوریت معاونتهای فرهنگی استانها در اجرای این دوره مشارکت فعال داشتند و آثار متعددی از سراسر کشور به دبیرخانه جشنواره ارسال شد.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه با اشاره به تقسیمبندی جشنواره به دو بخش آزاد و ویژه گفت: در دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی، طلاب هنرمند میتوانستند در دو بخش آزاد و ویژه شرکت کنند که موضوع بخش ویژه «تبلیغ نوین و هوش مصنوعی» بود. همچنین فراخوانی جامع با همکاری گروههای مختلف هنری تنظیم شد که شامل تمامی قوانین، مقررات و ضوابط ارسال آثار بود و در اختیار طلاب هنرمند قرار گرفت.
وی درباره آمار آثار رسیده به جشنواره اظهار داشت: مجموع آثار رسیده پس از پالایش اولیه، صحتسنجی و تطبیق با قوانین فراخوان، به ۴۲۰۴ اثر رسید که از این تعداد ۳۷۹۷ اثر در بخش آزاد و ۴۰۵ اثر در بخش ویژه هوش مصنوعی قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی ادامه داد: در بخش هنرهای نمایشی، ۹۹۷ اثر به دبیرخانه رسید. در بخش هنرهای تجسمی نیز مجموعاً ۲۸۴۹ اثر دریافت شد و در بخش هنرهای آوایی نیز ۳۵۸ اثر ثبت شد.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه خاطرنشان کرد: هرچند این دوره از جشنواره دارای مزیتها و دستاوردهای قابل توجهی بود، اما به دلیل شرایط خاص کشور پس از جنگ 12روزه و همچنین همزمانی با ایام محرم و صفر، امکان برگزاری اختتامیه بهصورت مطلوب فراهم نشد. در اینجا لازم میدانم از همه نهادهای حوزوی از جمله دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، جامعة المصطفی العالمیه، مرکز مدیریت حوزههای علمیه، آستان مقدس حضرت معصومه(س) و سایر نهادهایی که صمیمانه یاریرسان ما بودند قدردانی کنم.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی با قدردانی از حضور و مشارکت خواهران و برادران در این مراسم، ابراز امیدواری کرد، در دورههای آینده جشنواره هنر آسمانی با تنوع بیشتر و با رویکردی تمدنی و بینالمللی دنبال شود.
حضرت آیتالله نوری همدانی، در پیامی به آیین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی، توجه ویژه مرکز مدیریت حوزههای علمیه به «هنر» را امری مبارک و مهم و نویدبخش آیندهای درخشان در عرصه تبلیغ نوین دانستند.
به گزارش خبرگزاری حوزه، مشروح پیام مکتوب معظمله به مراسم اختتامیه این جشنواره بدین شرح است:
بسمالله الرحمن الرحیم
[وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللَّهُ مَنْ یَشَاءُ وَیَهْدِی مَنْ یَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ] (ابراهیم / 4)
با سلام و تحیّت به حاضرین و مستمعین مراسم اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی
اکنون که در پایان کار دهمین جشنواره هنر آسمانی قرار داریم، این رویداد مهم و اثرگذار در عرصه تبلیغ حوزههای علمیه را ارج مینهیم و از مدیر محترم حوزههای علمیه، مسئولان نهادهای هنری و حوزوی، عوامل و برگزارکنندگان جشنواره هنر آسمانی و طلاب و هنرمندان حوزوی که با مشارکت در این جشنواره هنری بر رونق آن افزودند، تشکر و قدردانی میکنیم.
در عصر تکنولوژی و ارتباطات، توجه به ابزارهای نوین تبلیغی بهویژه با بهرهگیری از هنر متعالی میتواند گامی مؤثر در مسیر ترویج و تبلیغ اندیشههای توحیدی و وحیانی باشد و تلاشها و دستاوردهای علمی و دانشی حوزویان را با بیانی روزآمد به جامعه اسلامی انتقال دهد و کام تشنگان معارف مکتب تشیّع را سیراب نماید.
آیات نورانی قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع)، خود یکی از والاترین آثار هنری است که از آغاز بعثت نبیّ مکرم اسلام(ص)، زبان گویایی برای ترویج اندیشه توحیدی بوده و توانسته است به زیباترین شکل ممکن، تعالیم الهی را به جان و دل انسانها برساند.
توجه و بهرهگیری مکتب اسلام از هنر، موجب شد تا بزرگان دین و فضلای حوزههای علمیه به هنر متعالی روی آورده و در طول تاریخ علم و فقاهت، شاهد آثار هنری فاخری از علما و حوزویان باشیم.
توجه ویژه مرکز مدیریت حوزههای علمیه به «هنر» امری مبارک و مهم است و نویدبخش آیندهای درخشان در عرصه تبلیغ نوین خواهد بود.
جشنواره هنر آسمانی که دورنمایی از حضور مؤثر هنرمندان حوزوی در عرصههای نوین تبلیغی است، خود یکی از گامهای مهم و راهبردی در تبلیغ حوزههای علمیه بهشمار میرود که در دهمین دوره آن، مزیّن به بخش ویژه «تبلیغ نوین و هوش مصنوعی» شده و گویای نگاه عمیق و بلند متولیان حوزههای علمیه به تبلیغ روزآمد است.
اینجانب ضمن آرزوی توفیق بیش از گذشته برای برگزارکنندگان و مجریان این جشنواره، از خداوند متعال خواستارم، قلوب ما را از نور معرفت به آموزههای دینی سرشار سازد و تلاشهای فرهنگی، هنری و تبلیغی ما را زمینهساز ظهور قطب عالم امکان حضرت بقیةالله الأعظم روحیلهالفداء قرار دهد.
هنر زمانی اثرگذار است که عقلانیت، تدبیر و خروجی ملموس داشته باشد
حضرت آیتالله جوادی آملی در پیام تصویری به آیین اختتامیه دهمین جشنواره هنر آسمانی تأکید کردند: هنر زمانی میتواند واقعاً اثرگذار و برکتآفرین باشد که با عقلانیت، تدبیر اهل نظر و خروجی محسوس در جامعه همراه باشد و انسان را به سوی فضیلت، معرفت و حقیقت هدایت کند.
مشروح پیام تصویری معظمله به مراسم اختتامیه این جشنواره بدین شرح است:
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ/ بِسْمِاللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم
«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی جَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْمُرْسَلِین وَ الْأَئِمَّةِ الْهُدَاةِ الْمَهْدِیِّین سِیَّمَا خَاتَمُ الْأَنْبِیَاءِ وَ خَاتَم الْأَوْصِیَاء عَلَیْهِما آلَافُ التَّحِیَّةِ وَ الثَّنَاء بِهِمْ نَتَوَلَّی وَ مِنْ أَعْدَائِهِم نَتَبَرَّءُ إِلَی اللَّه».
مقدم حضّار گرامی، فرهیختگان و صاحبنظران و علاقهمندان را أرج مینهیم، از همه کسانی که در برگزاری این محفل وزین سعی و کوشش کردند، حقّشناسی میکنیم. توفیق همگان را در احیای معارف الهی از ذات أقدس الهی مسئلت میکنیم!
آنچه میتواند هنر ولایی را برای ما معنادار کند، بررسی معنای هنر از یک سو و ولایت از سوی دیگر و ترکیب معقول و مقبول این دو واژه پُر برکت از سوی سوّم است. هنر وقتی میتواند معقول و مقبول باشد که ریشه عقلانی داشته باشد از یکسو، در کارگاه خیال دقیقاً مهندسی شده باشد از سوی دوم و خروجی او هم یک جمال محسوس باشد از سوی سوم. اگر ریشه عقلانی نداشته باشد، یک هنر خیالی است نه هنر انسانی و معقول، اگر ریشه عقلانی داشته باشد و در کارگاه خیال هندسهای روی او اعمال نشده باشد، آن یک مطلب علمی است که در کتابها هست؛ ولی این توان آثار هنری را ندارد و اگر در کارگاه خیال خوب مهندسی شد؛ لکن در اثر ضعف رابطه حسّ و خیال، خروجی آن جمال محسوس نبود، بازده خوبی هم نخواهد داشت. بنابراین این اضلاع سهگانه را هنر باید داشته باشد؛ ریشه عقلانی داشته باشد، در کارگاه خیال به طور دقیق مهندسی شده باشد و خروجی آن هم جمال محسوس باشد؛ یعنی به وسیله هنرمندانی که هم عقلانیّت را خوب تحمّل کردند و درک کردند، هم در کارگاه خیال خوب مهندسی کردند و هم سبک گفتار و رفتار و نوشتار آنها دلپذیر هست. هنر با بازی فرق میکند، با لهو و لعب فرق میکند. بخش دیگر مسئله ولایی است. اوّل کسی که ولیّ جهان و انسان است، خداست که [هُوَ الْوَلِیُّ الْحَمید]،آن که والی ماست، ولیّ ماست، سرپرست جهانِ امکان است، کسی است که جهانآفرین است. جهانآفرین ما را به سه اصل عمیق دعوت کرده است که اگر آن سه اصل عمیق را درست بررسی کردیم و در کارگاه هنر حضور عالمانه پیدا کردیم، هنر ما هنر ولایی خواهد شد. آن اصول سهگانه عبارت است از؛ جهاندانی، جهانداری و جهانآرایی. آن که جهان را نمیشناسد، از آغاز و انجام جهان بیخبر است، این علمش ابتر است؛ هم «منقطع الاوّل» است هم «منقطع الآخر»، نه مبدأ پیدایش جهان را میداند و نه از بعد از مرگ خبری دارد، او خیال میکند انسان که میمیرد، میپوسد و بعد از مرگ خبری نیست، چنین فردی بازیگر است نه هنرمند. پس جهاندانی عنصر اوّل است. جهانداری عنصر دوّم است که به مدیریت برمیگردد، به تدبیر برمیگردد، به هنر سیاست و جامعهشناسی برمیگردد که انسان بتواند آثار صنع الهی را بهخوبی حفظ کند.
دانستن جهان یک عنصر است، داشتن امکانات جهانی عنصر دوّم است؛ ولی بخش اساسی را هنر به عهده دارد و آن جهانآرایی است. هنر این بخش را به عهده دارد که میتواند جهان را خوب بیآراید، صحنه را خوب بیآراید، آن مطالب معقول را بهخوبی ارائه دهد، بعد از آرایش قابل پذیرش کند. هنرمند این مثلث پُر برکت را در خود هضم میکند. یک جهاندان خوبی است، یک جهاندار خوبی است، یک جهانآرای خوبی است. فقدان هر کدام از این سه عنصر محوری، باعث میشود که انسان هنر ولایی را از دست بدهد. گاهی اصل هنر را از دست میدهد، گاهی ولایی بودن هنر را از دست میدهد، خدای سبحان خود را به عنوان ولیّ معرفی کرد، فرمود: [فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِی]، این اسم پُر برکت که از أسمای حُسنای خدای سبحان هست، آن را به خلفا و انبیا و اولیای خود عطا کرد، فرمود اینها اولیای شما هستند: [إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ] و در بخش وسیعتر فرمود (مؤمنین و مؤمنات، بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ)، این ولایت متقابل هنر متقابل را دارد.
هنر این قدرت را دارد که ابعاد قضیه را از سه منظر به بیننده یا شنونده منتقل کند، اگر شما مسئله هندسه فضایی را خوب بررسی میکردید، میدیدید الآن پیبردن به مسائل هندسه فضایی خیلی آسانتر از گذشته است؛ در گذشته راهی برای تجسیم و تصویر سه بُعد نبود، فقط مسطحات را ارائه میکردند، وقتی استاد هندسه فضایی تدریس میکرد، از کُره سخن میگفت، مستمع دایره تحویل میگرفت. اگر از مکعب سخن میگفت، او مربع تحویل میگرفت. آنچه را که در کاغذ میدید، طول و عرض بود. دیگر عمق و ارتفاع در منْظر او نبود؛ امّا با تجسیم هنرمندانه هنرمندان، هندسه فضایی وضع خاصّی پیدا کرده است. مطالب هنری دیگر هم همینطور است.
مطلب بعدی آن است که افرادی نظیر شهید آوینی(رض) و دیگر شهدایی که شربت شهادت نوشیدند، اینها سعی کردند آثار قرآن و عترت را در صورت و کسوت و جامه هنر به جامعه منتقل کنند، اینها گوشهای از آثار هنر ولایی است. اگر ولایت به این معناست که ذات أقدس الهی مدبّر و مدیر است و اگر به این معناست که انبیا و اولیای الهی تدبیر جامعه را به عهده دارند و اگر به این معناست که در عصر غیبت آنها، نائبان آنها، تدبیر را به عهده دارند و اگر به این معناست که امّت اسلامی ولایت متقابل را دارند، این گسترش هنر دینی را به همراه خواهد داشت. مردم هنرمند با جهانآرایی دارند زندگی میکنند. یک انسان هنرمند رفتار و گفتار و نوشتارش هم دلپذیر هست.
اگر جامعه ما از برکات هنر ولایی طرْفی بسته باشد، نوشتههای آنها، گفتههای آنها، رفتار آنها در رسانهها و غیر رسانه چشمگیر خواهد بود. بنابراین هنر ولایی میتواند روحی در کالبد جامعه ایجاد کند که افراد جامعه هنرمندانه زندگی کنند، گرچه هنر حقیقی را باید در مسائل توحید و وحی و نبوت و سایر علوم وحیانی جستجو کرد و به تعبیر برخی از بزرگان ادب عرفانی میگویند:
خود هنر دان دیدن آتش عیان نی گپ دلّ علی النار الدخان
کلام مولوی این است، هنر در این است که انسان برابر خطبه نورانی علیبن ابی طالب(س) حرکت کند، حضرت وقتی پرهیزگاران کامل را معرفی میکند، میفرماید آنها گویا بهشت را میبینند؛ گویا جهنم را میبینند؛ گویا خود در بهشت متنعّم هستند؛ گویا خود در جهنم متأثّر هستند: «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُون»، اگر این بزرگوار میگوید، «خود هنر دان دیدن آتش عیان»؛ یعنی هنرمند واقعی کسی است که برابر آیه [کَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ ٭ لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ] عمل بکند.
او کسی است که شهود عرفانی دارد، تنها برهان اقامه نمیکند که بهشت حق است، جهنم حق است؛ وگرنه آن گپ زدن است، «نی گپ دل علی النار الدخان»، حقیقتاً بهشت را میبیند و حقیقتاً جهنم را مشاهده میکند. آن هنر والا مقدور همگان نیست و از محور بحث هم بیرون است؛ امّا این هنر میانی میتواند جامعه را در سایه لطف اولیای الهی منسجم بکند.
امیدواریم خدای سبحان نظام ما را تا ظهور صاحب اصلی خود از هر گزندی، محافظت بفرماید!
امام و شهدا، مخصوصاً شهدای هنرمند را مشمول عنایت خاصّه خود قرار بدهد!
پایان امور همه را به خیر و سعادت ختم بفرماید!
«غَفَرَ اللَّهُ لَنَا وَ لَکُمْ وَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُه»
جشنواره هنر آسمانی نشاندهنده ظرفیتهای فاخر هنر حوزوی است
آیتالله علیرضا اعرافی در آیین اختتامیه این جشنواره، اظهار کرد: با عرض خیرمقدم به همه دانشوران، هنرمندان، اساتید، طلاب و فضلای گرامی، برادران و خواهران حوزوی، ایرانی و غیرایرانی و تقدیر از برگزارکنندگان دهمین جشنواره هنر آسمانی و تمامی نهادها و مراکز مشارکتکننده گفت: این جشنواره جلوهای از پیوند عمیق هنر و اندیشه دینی و نشاندهنده ظرفیتهای فاخر هنر حوزوی است.
مدیر حوزههای علمیه، با تأکید بر نقش هنر در انتقال معارف دینی، تصریح کرد: هنر دینی و حوزوی باید از این سرچشمههای زلال تغذیه شود تا بتواند پیام الهی، حقیقت توحید، کرامت انسان و آرمانهای متعالی دین را بهدرستی به جامعه و جهان منتقل کند. جشنواره هنر آسمانی نمونهای ارزشمند از این مسیر است که میتواند در آینده نیز با قوت و گستره بیشتری ادامه یابد.
امام جمعه قم ابراز امیدواری کرد: حرکتهای هنری برخاسته از حوزههای علمیه، با رویکردی تمدنی، جهانی و الهامگرفته از معارف ناب اسلامی، بیش از پیش تقویت شود و نقش مؤثری در اعتلای فرهنگ دینی و اسلامی ایفا کند.
آیتالله علیرضا اعرافی با اشاره به پیوند عمیق هنر و مناجات، افزود: قلههای معرفت توحیدی و عظمت الهی در زیباترین قالبهای هنری و ادبی به تصویر کشیده شده است. زبان عربی، با ظرفیت بیپایان خود در بیان هنری، آرایهها و لطایف ادبی، آیینهای برای انعکاس صفات و اسمای الهی شده و این هنر والا در کنار قرآن کریم و ادعیه اهلبیت(ع) به اوج رسیده است.
مدیر حوزههای علمیه، با تأکید بر اینکه این هنر، هنری الهی، ایمانی، متعالی و مقدس است، تصریح کرد: هنر متعالی ابعاد دیگری از وجود انسان را شکوفا میکند و راهی نورانی پیش روی هنرمند میگشاید. اگر این هنر نحوی، بلاغی و معرفتیِ برخاسته از دعا، زیارت و قرآن نبود، بسیاری از لطایف، معانی عمیق و مفاهیم بلند آسمانی برای بشر قابل درک و انتقال نبود.
آیتالله اعرافی ادامه داد: اینها همان قلههای هنری است که میتواند انسان را از سطح محدود مادیت عبور داده و او را به افقهای بلند انسانی و الهی برساند. هنر متعهد و متعالی، هنری است که انسان را به حقیقت، معنا و کرامت نزدیک میکند؛ البته ما وجود برخی هنرهای رایج و متعارف را انکار نمیکنیم؛ اما هنری که صرفاً انسان را در سطح غرایز متوقف کند یا او را به ابتذال بکشاند، هنر مطلوب و سازنده نیست.
هنر آسمانی راه تعالی انسان و بنیان تمدن نوین اسلامی است
وی خاطرنشان کرد: هنر اصیل، افقهای بلند و چشماندازهای وسیعی را پیش روی انسان و جامعه میگشاید؛ هنری که در خدمت آرمانهای متعالی، سعادت و نجات بشر قرار گیرد. پیام جشنواره هنر آسمانی نیز همین است؛ هنری که بهویژه در پرتو انقلاب اسلامی، افقهای جدیدی را پیش روی هنر دینی و انسانی گشوده است.
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به نقش هنر در دعا و معنویت، اظهار کرد: هر اندیشهای که در ذهن انسان شکل بگیرد و هر نوع هنری که بهکار گرفته شود، اگر در مسیر الهی و برای خداوند متعال باشد، به راه تعالی و نجات منتهی خواهد شد. این مسیر، همان راه متعالی هنر آسمانی است؛ هنری که در برابر هنرهای صرفاً مادی و حیوانی ایستاده و افقهای بلند معنوی و آرمانهای بزرگ انسانی را بازتاب میدهد.
وی افزود: هنر انقلاب اسلامی و هنر برآمده از فرهنگ شهادت، عرصههای نوینی را پیش روی هنرمندان گشوده است و امروز شاهد حضور گسترده هنرمندان متعهد در رشتههای مختلف، از سینما و هنرهای تصویری گرفته تا سایر عرصهها هستیم که توانستهاند، چشماندازهای جدیدی را در هنر معاصر ایران و جهان رقم بزنند.
روح الهی، انقلابی و متعالی در هنر معاصر ایران
جریان پیدا کرده است
عضو شورایعالی حوزههای علمیه گفت: جمع بزرگی از هنرمندان در ایران در رشتههای مختلف، چشماندازهای جدیدی را در عرصه فیلم و سایر حوزههای هنری گشودهاند و امروز شاهد آن هستیم که روح الهی، انقلابی و متعالی در هنر معاصر ایران جریان پیدا کرده است. حوزههای علمیه نیز باید همراه و همگام با این جریان متعالی و مقدس حرکت کنند و نقش فعال خود را در هدایت و تعمیق آن ایفا نمایند.
آیتالله اعرافی، با تأکید بر جایگاه بنیادین هنر در شکلگیری تمدنها، افزود: اگر قدرت نرم در جهان و احیای تمدن نوین اسلامی را دنبال میکنیم، باید به چند اصل اساسی بازگردیم؛ نخست فلسفه، سپس دانش و فناوریها و در نهایت هنر فاخر. هنر، دولت دلها و دولت امید است و هیچ مکتب، مرام و تمدنی بدون بکارگیری هنر در خدمت آرمانهای خود ماندگار نخواهد شد.
وی با اشاره به جلوههای هنری قرآن کریم، تصریح کرد: بیدلیل نیست که در آیات قرآن کریم شاهد ابعاد شگفتانگیز هنری و بیانی هستیم و همچنین در میراث اسلامی میبینیم که شعر و ادب در طول قرنها در خدمت ولایت و توحید قرار گرفته و نقشآفرینی کرده است. هنر، عرصهای اثرگذار و تعیینکننده است که غفلت از آن، به تضعیف اندیشهها و آرمانها میانجامد.
هنر مقدس، در پرتو عقل و وحی پدید میآید
مدیر حوزههای علمیه ادامه داد: هرچند سعادت انسان در عقل و اندیشه او ریشه دارد، اما هنگامی که هنر در پرتو عقل و وحی شکل بگیرد، لایههای درونی عقل شکوفا میشود و پیام وحی با بیانی نافذ و دلنشین به جان انسانها مینشیند. هنر مقدس، هنری است که در پرتو عقل و وحی پدید میآید و ما این نوع هنر را جذاب، اثرگذار و ماندگار میدانیم.
عضو خبرگان رهبری، با بیان اینکه هنر باید در خدمت خدا، انسان و ارزشهای الهی باشد، خاطرنشان کرد: هنری که بر پایه عقل، وحی و کرامت انسانی بنا شود، میتواند راه سعادت بشر را بگشاید. امروز در پرتو انقلاب اسلامی، دوستان و فرهیختگان انقلابی آثار هنری فاخر، مکتبهای هنری نو و دستاوردهای ارزشمندی را پدید آوردهاند که ظرفیتهای بزرگی برای آینده فرهنگ و هنر اسلامی فراهم کرده است.
آیتالله علیرضا اعرافی، با اشاره به نقش حوزههای علمیه در شکلگیری هنر دینی و قدسی گفت: بیتردید، آنچه تاکنون در حوزه هنر دینی انجام شده، مرهون هدایت بزرگان و مراجع عظام تقلید و علمای سلف و معاصر حوزههای علمیه است. در پرتو این هدایتها، گامهای ارزشمندی در جهت شکلگیری هنر قدسی و هنری متناسب با ارزشها، هویتها و مأموریتهای روحانیت برداشته شده که بسیار قابل تقدیر است.
وی افزود: امروز در حوزههای علمیه، چشمانداز و منشور نظاممندتری برای فعالیتهای هنری شکل گرفته و در بخشهای فرهنگی، تبلیغی و هنری، نهادهای حوزوی، فعالیتهای متنوع و مؤثری در جریان است که آثار و دستاوردهای قابل قبولی را بههمراه داشته است. با این حال، در دهمین جشنواره هنر آسمانی، در کنار نقاط قوت، لازم بود به برخی کاستیها و نواقص نیز اشاره شود تا مسیر رشد و تعالی هنر حوزوی هموارتر گردد.
مدیر حوزههای علمیه تصریح کرد: یکی از ضرورتهای جدی پیش روی حوزه، آمادگی جامعه حوزوی و هنری برای برداشتن گامهای بزرگتر و بنیادینتر در عرصه هنر دینی است. در این مسیر، نیازمند تقویت و توسعه فلسفه هنر، فقه هنر و اخلاق هنر در نظام آموزشی و پژوهشی حوزههای علمیه هستیم. هرچند قدمهای ابتدایی و ارزشمندی در این زمینه برداشته شده، اما کافی نیست و باید با عمق، گستره و انسجام بیشتری دنبال شود.
فلسفه، فقه و اخلاق هنر باید بهصورت جدی توسعه یابد
آیتالله اعرافی ادامه داد: امروز لازم است از گنجینه عظیم فلسفه اسلامی برای تبیین مبانی هنر بهره گرفته شود و فقه مترقی اسلامی، با توجه به گستره وسیع هنرهای نوین، توسعه یابد و اخلاق اسلامی در قلمروی هنر، حضوری فعالتر، دقیقتر و کاربردیتر داشته باشد. تحقق این اهداف، نیازمند حضور اندیشمندان بزرگ و متفکرانی است که علاوه بر عمق علمی، از ذوق و فهم هنری نیز برخوردار باشند و بتوانند ذخایر عظیم معارف حوزوی را به زبان هنر ترجمه کنند.
وی خاطرنشان کرد: اندیشه اسلامی باید در قالب هنرهای مشروع، متناسب و روزآمد تجلی یابد و در این مسیر، گامهای برداشتهشده هنوز اندک است. ظرفیتهای قرآن کریم بهگونهای است که میتوان تمامی مفاهیم و معارف آن را در قالبهای متنوع و نوین هنری بازآفرینی کرد و هنرمندان متعهد حوزوی و انقلابی، تاکنون نمونههای ارزشمندی از این ظرفیت را به نمایش گذاشتهاند که باید تقویت و توسعه یابد.
مدیر حوزههای علمیه تأکید کرد: هنر دینی و حوزوی، نیازمند تعمیق مستمر در حوزه اندیشه، دانش و نوآوری است و جشنواره هنر آسمانی میتواند بستری مهم برای شناسایی کاستیها، همافزایی ظرفیتها و حرکت به سوی افقهای بلندتر در هنر متعهد و تمدنساز اسلامی باشد.
آیتالله علیرضا اعرافی تأکید کرد: باید با صراحت اذعان کنیم که گامهایی که تاکنون در حوزه هنر دینی برداشتهایم، نسبت به ظرفیتها و نیازهای موجود، اندک بوده است. بارها به دوستان عرض کردهام که میتوان همه معارف قرآن کریم را در قالب دهها و بلکه صدها زبان و قالب هنری بازتاب داد و بازآفرینی کرد. هرچند هنرمندان متعهد ما، چه در درون حوزه و چه خارج از آن، قدمهای ارزشمندی برداشتهاند، اما این تلاشها در مقایسه با آنچه باید انجام شود، هنوز بسیار محدود است.
نیازمند برداشتن گامهای بزرگ، عمیق و سازمانیافته هستیم
وی افزود: امروز دستکم دهها عرصه هنری وجود دارد که میتوان اندیشه اسلامی و معارف بلند اسلام را در آنها فعال و جریانساز کرد. این ظرفیت عظیم هنوز بهدرستی بهکار گرفته نشده است. از سوی دیگر، در حوزه تبلیغ، تبیین، تربیت و گفتمانسازی دینی برای نسل جوان و جامعه، آن هم در شرایطی که با انواع تهاجمهای فکری، فرهنگی و رسانهای مواجه هستیم، اقداماتی صورت گرفته؛ اما این اقدامات پاسخگوی نیازهای گسترده امروز نیست و ما نیازمند برداشتن گامهای بزرگ، عمیق و سازمانیافته هستیم.
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به ضعفهای موجود در عرصه پژوهش هنری تصریح کرد: در حوزه تحقیق و پژوهش مدون هنر دینی، منابع کافی، پایاننامههای فاخر و پژوهشهای عمیق هنوز بهاندازه نیاز جامعه تولید نشده است. هرچند مقالات و مجلات ارزشمندی وجود دارد؛ اما این تولیدات در برابر حجم مسائل و نیازهای نوپدید فرهنگی و هنری جامعه بسیار اندک است. اگر نگاه خود را به جهان باز کنیم و تحولات گسترده هنر و رسانه را در سطح بینالمللی ببینیم، درمییابیم که در بسیاری از عرصهها با کمبود جدی مواجه هستیم.
وی ادامه داد: در منظومه انقلاب اسلامی، ما ناگزیر از رقابت و مقابله جدی با مکاتب، جریانها و مراکز بزرگ هنری هستیم که اندیشههای غیرالهی و سبکهای زندگی مادی و شیطانی را ترویج میکنند. در این میدان، نمیتوان به کمبود امکانات بسنده کرد و آن را بهانه عقبماندگی قرار داد؛ چراکه هرچند امکانات ما محدود است؛ اما انقلاب اسلامی و امام راحل(ره) ـ آن هنرمند بزرگ و الهی ـ به ما آموختند که با اراده، ایمان و عزم راسخ، میتوان بر همه محدودیتها غلبه کرد و کارهای بزرگ و جهانی انجام داد.
آیتالله اعرافی خاطرنشان کرد: امروز لازم است در همه عرصههای متنوع هنری، ایران، انقلاب اسلامی و ارزشهای والای آن را با زبان هنر بهدرستی و با قدرت بازنمایی کنیم و با نگاهی آیندهنگر، هنری در تراز تمدن نوین اسلامی شکل دهیم که توان پاسخگویی به نیازهای فکری، فرهنگی و معنوی جامعه معاصر را داشته باشد.
آیتالله علیرضا اعرافی در ادامه سخنان خود، با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه حداقلی به امکانات، گفت: امروز در عرصههای گوناگون هنری باید بهگونهای حرکت کنیم که ایران و انقلاب اسلامی، دارای «مکتب هنری» باشد؛ مکتبی ریشهدار، صاحبهویت و اثرگذار که هم در قلب رسالت دینی خود استوار باشد و هم بتواند در مقیاس جهانی عرضه شود. متأسفانه در حوزههایی همچون معماری، شهرسازی و برخی شاخههای هنر، مکتبسازی ما اندک و ناکافی بوده است.
حوزه و دانشگاه باید خالق مکتبهای هنری جهانی باشند
مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به نقش حوزه و دانشگاه در این مسیر تصریح کرد: مکتبسازی هنری باید بهصورت پایهای و عمیق در حوزههای علمیه و دانشگاهها شکل بگیرد. حوزه و دانشگاه ما باید خالق مکتبهای جدید هنری باشند؛ مکتبهایی که قابلیت عرضه در مجامع جهانی را داشته و بتوانند روح، معنا و اندیشه الهی را به مخاطبان بینالمللی منتقل کنند.
آیتالله اعرافی با اشاره به تجربیات بینالمللی خود خاطرنشان کرد: سال گذشته در نشستی علمی درباره فیلم قدسی و هنر قدسی حضور داشتم و در آنجا سخنرانی کردم. در آن محفل، مراکز و دانشگاههای بزرگ دنیا از حرکتهایی که در ایران در زمینه فیلم قدسی و برخی هنرهای دیگر صورت گرفته، تمجید و تقدیر میکردند؛ اما واقعیت این است که ما متناسب با این ظرفیت و تحسینها، بهسرعت و عمق لازم پیش نرفتهایم و جهان امروز، تشنه هنر متعالی، قدسی و برخاسته از اندیشههای الهی است؛ درحالیکه ما در ارائه شایسته این ظرفیتها کوتاهی کردهایم.
ضرورت بازنگری جدی در مدیریت و راهبری هنر دینی
عضو شورایعالی حوزههای علمیه، با تأکید بر ضرورت بازنگری جدی در مدیریت و راهبری هنر دینی گفت: با وجود همه کاستیها، ضعفها و محدودیتها، همه دلسوزان این عرصه باید به نقش محوری نخبگان، بزرگان و متفکران در راهبری و هدایت هنر در کشور و جهان توجه جدی داشته باشند. اندیشمندان و صاحبان فکر باید هدایت بنیادین نهادهای هنری و مراکز مرتبط با هنر را بر عهده بگیرند؛ چراکه بنیان الهی و فکری این عرصهها، نیازمند رهبری عمیق و آگاهانه است.
آیتالله علیرضا اعرافی در ادامه، با تأکید بر نقش بنیادین اندیشه در هدایت هنر، اظهار کرد: راهبری نهادهای هنری باید در دست متفکران و اندیشهورزان باشد؛ چراکه توحید، بنیاد الهی و اندیشه دینی، ریشه اصلی این نهادهاست و خود آنها باید تولیدکننده مکتبها و نظامهایی باشند که هنر را به پیش میبرد.
هنر نیازمند علم و دانش است
وی افزود: هنر نیازمند علم و دانش است. بارها در جلسات مختلف عرض کردهام که اگر در تاریخ اسلام شاهد شکلگیری مکتبهای بزرگ در شهرسازی، معماری و هنرهای وابسته هستیم، بهدلیل حضور شخصیتهایی همچون شیخ بهایی است؛ عالمی که در عین احاطه عمیق بر معارف اسلامی، با هنر، معماری و دانشهای مرتبط آشنا بود و همین پیوند علم، اندیشه و هنر موجب شکلگیری مکتبی ماندگار شد که آثار آن تا امروز باقی است.
مدیر حوزههای علمیه تصریح کرد: مقصود ما این نیست که حوزهها به سمت هر نوع هنری حرکت کنند که تناسبی با هویت و ارزشهای دینی ندارد؛ بلکه باید هنرهای متناسب، عمیق و جهتدار تربیت شوند. مهمتر از همه، تربیت آرمانگرایان و متفکرانی است که بتوانند راهبر هنر باشند.
نباید هنر را کوچک و محدود ببینیم
آیتالله اعرافی با بیان اینکه هنر چشمه زاینده قدرت، اراده و اندیشه است، خاطرنشان کرد: نباید هنر را کوچک و محدود ببینیم یا آن را به چند فعالیت سطحی تقلیل دهیم. هرچند گامهایی در این مسیر برداشته شده، اما هنوز فاصله قابل توجهی با نقطه مطلوب داریم.
وی ادامه داد: این فاصله ناشی از آن است که هنوز نگاه هنری عمیق، آیندهنگر و تمدنی در عرصه هنر بهطور کامل شکل نگرفته و تلاش کافی برای تجدید اندیشه اسلامی در هنرها صورت نگرفته است. باید از بحثهای پراکنده عبور کنیم و به سمت هنر قدسی، الهامبخش و هدفمند حرکت کنیم؛ هنری که رسالت و مقصد روشن داشته باشد.
برگزاری دهمین جشنواره با رویکرد حل مسائل واقعی حوزه و جامعه
حجتالاسلام والمسلمین حسین رفیعی، معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه نیز در آیین اختتامیه این جشنواره، با اشاره به روند برگزاری آن، اظهار داشت: نگاهی به دستاوردهای جشنواره هنر آسمانی میتواند رویکرد هنری طلاب و روحانیون و همچنین برنامهریزیهای کوتاهمدت و بلندمدت متولیان این عرصه را بهخوبی به نمایش بگذارد.
وی با بیان اینکه دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی از ابتدای سال ۱۴۰۳ آغاز به کار کرد، افزود: این دوره در سه بخش هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی و هنرهای آوایی فعال بود.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه با تشریح رشتههای مختلف جشنواره گفت: در بخش هنرهای نمایشی، رشتههایی همچون تهیهکنندگی، کارگردانی، بازیگری، فیلمنامه، نمایشنامه و بازینامه در قالبهای مستند، فیلم کوتاه، فیلم بلند، فیلم داستانی، انیمیشن، نماهنگ و کلیپ تعریف شد. در بخش هنرهای تجسمی نیز رشتههایی نظیر طراحی، نقاشی، گرافیک، تصویرسازی، خوشنویسی، عکاسی، نگارگری، کاریکاتور، هنرهای حجمی و مفهومی و معماری اسلامی ـ ایرانی مورد توجه قرار گرفت. همچنین در بخش هنرهای آوایی، رشتههایی از جمله صوت و لحن قرآن کریم، تواشیح، سرود، مرثیهخوانی، مناجاتخوانی، ادعیهخوانی، نغمهخوانی و سخنرانی در قالبهای خطابی، محاورهای و کلاسی پیشبینی شد.
وی با اشاره به تفاوتهای دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی با ادوار گذشته تصریح کرد: حرکت در مسیر حل مسائل واقعی حوزههای علمیه و جامعه از رویکردهای اصلی این دوره بود و بر همین اساس، موضوعاتی همچون هوش مصنوعی، هویت طلبگی، جهاد تبیین، امیدآفرینی، فرهنگ و تمدن اسلامی، حکومت اسلامی، مقاومت و جهاد اسلامی در اولویت موضوعات جشنواره قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی افزود: داوری و ارزیابی آثار هنرمندان حوزوی در تراز هنر ملی از دیگر ویژگیهای این دوره بود و داوران متخصص و در سطح ملی به بررسی آثار هنری طلاب و هنرمندان پرداختند. همچنین در این دوره تلاش شد از ظرفیت نهادها و مراکز هنری کشور و حوزههای علمیه بهصورت حداکثری استفاده شود و برنامهها نیز بر اساس مصوبات جلسات شورای هیئت امنا، متشکل از ۱۵ نهاد و با اجرای مرکز مدیریت حوزههای علمیه برگزار شد.
وی اضافه کرد: برای نخستینبار در جشنواره هنر آسمانی، بخش هنرهای آوایی به جمع رشتههای هنری افزوده شد که نویدبخش حضور و فعالیت گستردهتر هنرمندان حوزوی در این عرصه بود. همچنین مدیریتهای استانی حوزههای علمیه با محوریت معاونتهای فرهنگی استانها در اجرای این دوره مشارکت فعال داشتند و آثار متعددی از سراسر کشور به دبیرخانه جشنواره ارسال شد.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه با اشاره به تقسیمبندی جشنواره به دو بخش آزاد و ویژه گفت: در دهمین دوره جشنواره هنر آسمانی، طلاب هنرمند میتوانستند در دو بخش آزاد و ویژه شرکت کنند که موضوع بخش ویژه «تبلیغ نوین و هوش مصنوعی» بود. همچنین فراخوانی جامع با همکاری گروههای مختلف هنری تنظیم شد که شامل تمامی قوانین، مقررات و ضوابط ارسال آثار بود و در اختیار طلاب هنرمند قرار گرفت.
وی درباره آمار آثار رسیده به جشنواره اظهار داشت: مجموع آثار رسیده پس از پالایش اولیه، صحتسنجی و تطبیق با قوانین فراخوان، به ۴۲۰۴ اثر رسید که از این تعداد ۳۷۹۷ اثر در بخش آزاد و ۴۰۵ اثر در بخش ویژه هوش مصنوعی قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی ادامه داد: در بخش هنرهای نمایشی، ۹۹۷ اثر به دبیرخانه رسید. در بخش هنرهای تجسمی نیز مجموعاً ۲۸۴۹ اثر دریافت شد و در بخش هنرهای آوایی نیز ۳۵۸ اثر ثبت شد.
معاون تبلیغ و امور فرهنگی حوزه های علمیه خاطرنشان کرد: هرچند این دوره از جشنواره دارای مزیتها و دستاوردهای قابل توجهی بود، اما به دلیل شرایط خاص کشور پس از جنگ 12روزه و همچنین همزمانی با ایام محرم و صفر، امکان برگزاری اختتامیه بهصورت مطلوب فراهم نشد. در اینجا لازم میدانم از همه نهادهای حوزوی از جمله دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، جامعة المصطفی العالمیه، مرکز مدیریت حوزههای علمیه، آستان مقدس حضرت معصومه(س) و سایر نهادهایی که صمیمانه یاریرسان ما بودند قدردانی کنم.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی با قدردانی از حضور و مشارکت خواهران و برادران در این مراسم، ابراز امیدواری کرد، در دورههای آینده جشنواره هنر آسمانی با تنوع بیشتر و با رویکردی تمدنی و بینالمللی دنبال شود.