*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


گروه خبری: آثار ماندگار  | تاریخ:1396/12/09 | ساعت:١٠:٢٨ | شماره خبر:٣٩٨٣٠٣ |  


    آثار ماندگار شماره 546 معجم مقاییس اللغة اثری از ابن‌فارس

معجم مقاییس اللغة اثری از ابن‌فارس

  ابن‌فارس ابوالحسین احمدبن فارس‌بن زکریابن حبیب، نحوی، ادیب، شاعر و یکی از چهره‌های درخشان ادبیات عرب در سده چهارم قمری است. محل تولد او به‌خوبی معلوم نیست، ولی حدس تذکره‌نویسان بر این است که زادگاهش یکی از روستاهای قزوین بوده و خودش این روستا را «کرسف» گفته است... 

  


 

ابنفارس ابوالحسین احمدبن فارسبن زکریابن حبیب، نحوی، ادیب، شاعر و یکی از چهرههای درخشان ادبیات عرب در سده چهارم قمری است. محل تولد او بهخوبی معلوم نیست، ولی حدس تذکرهنویسان بر این است که زادگاهش یکی از روستاهای قزوین بوده و خودش این روستا را «کرسف» گفته است.

معروفترین اساتید ابنفارس ابوالفضل محمدبن عمید، علیبن ابراهیمبن سلمه، ابوسعیدبن سیرافی بودند. او در ادبیات شاگردان زبدهای را پرورش داد که بدیعالزمان همدانی پایهگذار فن مقالهنویسی یکی از آنهاست. صاحببن عماد وزیر دانشمند و ابوالفتح ابنعمید از دیگر شاگردان او هستند.

از ابنفارس آثار فاخری به جا مانده که مجمل اللغة، اوجز السیر لخیر البشر، النیروز، الصاحبی فی فقه اللغة و سنن العرب و کلامها از آن جمله است.

معجم مقاییس اللغة

«معجم مقاییس اللغة»، یکی از مهمترین معاجم لغوی زبان عربی به قلم ابنفارس است. گفته میشود که ابنفارس به «ابندرید» بسیار علاقهمند بود، لذا پس از آن تألیف کتاب «الاشتقاق» توسط ابندرید، ایشان نیز به تألیف مقاییس مبادرت ورزید.

مؤلف در نوشتن این کتاب از منابع لغوی پیشینیان مثل العین، غریب الحدیث، الجمهره، مصنف الغریب بهره وافی برده است.

در این کتاب میان دو روش معجمنویسی و علم فقه اللغه جمع و معانی بسیار مختلف و زیبا و با ذکر شواهد و دلائل نوشته شده است. از این اثر پیداست که مؤلف خود بهخوبی اصول زبان را میداند و به خواننده نیز آموزش میدهد.

کتاب بر اساس حروف الفبا و با توجه به حروف اصلی کلمه مرتب شده که البته سبک خاصی در چیدن کلمات دارد. این تألیف چنانچه محققین گفتهاند از آخرین تألیفات ابنفارس و پس از معجم دیگرشان به نام «مجملاللغة» بوده است.

انگیزه نگارش

ابنفارس در مقدمه معجم هدف و انگیزهاش را از نگارش کتاب چنین اعلام میدارد: همانا زبان عربی مقیاسهای صحیح و دقیقی دارد و از آن فروعی ظاهر میشود. افراد بسیاری در زمینه لغت و زبان عربی کتاب نوشتهاند، اما اصلی از آن اصول و معیاری از معیارهای آن را بیان نکردهاند که ما قصد ذکر آن را داریم. ما در صدر هر فصلی، اصلی که از آن فروعی منشعب می شود را قرار دادیم تا جمله کوتاه و جامع، دربردارنده نزدیکترین معنا باشد.

ساختار کتاب

«معجم مقاییس اللغة»، بر اساس حروف الفباء به 28 قسمت و کتاب تقسیم شده و هر کتاب نیز بر اساس حروف اصلی کلمات به سه باب تقسیم شده است.

باب اول آن شامل کلمات ثنایی مضاعف، باب دوم آن کلمات ثلاثی و محتوای باب سوم آن کلماتی است که بیش از سه حرف اصلی دارند.

باب اول و دوم اینطور مرتب شدهاند که در هر بابی بعد از حرف اول، حروف بر اساس ترتیب هجایی، مورد توجه واقع میشود تا اینکه به آخرین حرف الفباء میرسد و پس از آن دوباره از همزه شروع میشود؛ مثلاً در «کتاب الجیم» اولین کلمه «جح» است؛ زیرا حرف «حاء» در ترتیب حروف الفباء بعداز حرف جیم قرار دارد و زمانی که در این ماده حروف الفباء پایان میپذیرد و حرف یاء تمام شد، مجدداً از ابتدای حروف الفباء، یعنی همزه ادامه مییابد تا به حرف اول مورد بحث که عنوان کتاب است، میرسد. نمونه گفته شده بدین شکل آورده میشود:

ثنایی: جح، جخ، جد...، جو، جی، جا، جب ...

ثلاثی: جحد، جحر، جحس...، جخر...، جیل، جاب...

بر این اساس برای یافتن کلمه مورد نظر در این معجم، لازم است ابتدا حروف اصلی کلمه را بشناسیم و آنگاه با توجه به توضیحات مذکور به کتابی که فاء الفعل کلمه است مراجعه کنیم و پس از آن نوبت عین الفعل کلمه میرسد که میتواند جایگاه کلمه مورد نظر را در هر کتاب برای خواننده روشن کند.

از امتیازات مقاییس

مؤلف برای هر واژه دو حرفی یا سه حرفی، یک یا چند حوزه معنایی در نظر گرفته است؛ به این معنا که اگر یک واژه، مشترک لفظی به حساب میآید، در چند بخش به معانی مختلف آن میپردازد. این نظریه اگر چه پس از آن در کتاب العین خلیل مطرح بوده، اما میتوان گفت که ابنفارس نخستین کسی است که این روش را برجسته و بهعنوان یک نظریه مستقل طرح نموده است.

وضعیت نشر

این اثر فاخر نخستین بار به کوشش عبدالسلام هارون در سه جلد بین سالهای 66 1368 قمری در قاهره و بار دیگر در 6 جلد به همراه مقدمهای عالمانه به چاپ رسیده است.

تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





دوشنبه ٠١ مرداد ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
کانال تلگرام