*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


مقاله, مقاله شماره خبر: ٤٠٨٠٦٩ ١٢:٥٦ - 1398/04/24   در بیان آیت‌الله‌‌العظمی جوادی آملیمقامات علمی و معنوی امام رضا‌ علیه السلام - مقاله شماره597 ارسال به دوست نسخه چاپي


در بیان آیت‌الله‌‌العظمی جوادی آملیمقامات علمی و معنوی امام رضا‌ علیه السلام - مقاله شماره597

در بیان آیت‌الله‌‌العظمی جوادی آملی


به مناسبت یازدهم ذی‌القعده سالروز ولادت حضرت علی‌بن موسی‌الرضا‌ علیه السلام فرازهایی از بیانات آیت‌الله‌‌العظمی جوادی آملی در مورد ویژگی‌های معنوی و علمی آن امام همام را از نظر می‌گذرانیم...


 حضرت رضا علیه السلام گهواره فرزند خود را به مهد علم تبدیل کرد

وقتی به وجود مبارک امام رضا علیه السلام عرض کردند: چطور شما کنار گهواره کودکانه این کودک تا بامداد ذکر خواب میگویید؟ [حضرت در پاسخ] فرمود: «انما اغرّه بالعلم غرّا» نه این کودک میخوابد و نه من ذکر خواب میگویم؛ من دارم علوم الهی را تعلیمش میکنم. آنگاه است که چنین کودکی در هنگام احتجاج میگوید: «ان الله احتج فی الامامة بمثل ما احتجَّ به فی النبوّة فقال: وَآتَیْنَاهُ الْحُکْمَ صَبِیّاً»؛ همانطوری که خدا خردسالی را به اوج نبوت رساند، مرا هم به اوج امامت واصل کرد. این سخن را در کنار مهد علم از پدر بزرگوارش امام رضا (سلاماللهعلیه) آموخت که حضرت فرمود: من ذکر خواب نمیگویم و این کودک هم در گهواره نمیخوابد؛ بلکه اینجا مدرسه است: «انما اغرّه بالعلم غرّا».

ارتباط تنگاتنگ گوینده حرف با گیرنده کلام

چنین وجود مبارکی به ما فرمود: «من اصغی الی ناطق فقد عبده فان کان الناطقُ عن الله فقد عبدالله و إن کان ناطق یَنطقُ عن لسان ابلیس فقد عبد ابلیس» گرچه این سخن از غیر امام جواد (سلاماللهعلیه) هم نقل شده است؛ ولی معروفترین نقل از وجود مبارک امام نهم است فرمود: گیرنده هرکسی متوجه دهندهای خواهد بود [و] هر کسی که گوش به حرف گویندهای میدهد، دارد او را عبادت میکند. اگر گفته شد: «مَن تعلّمتُ منه حرفاً صرتُ له عبداً»، از این باب است. چه حرف لطیف و زیبایی مقام معظم رهبری در جریان دیدار با ارتشیان گرانقدر فرمود! فرمود کسانی را انتخاب نکنید که گیرندههای آنها متوجه فرستندگان ابلیس غرب است؛ چقدر این سخن شیرین است! وجود مبارک امام جواد (سلام الله علیه) فرمود: هر کس گیرندهاش متوجه آمریکاست، او برده غرب است: «من اصغی الی ناطقٍ فقد عبده»؛ فرمود: حرف هر کس را گوش دادی، داری او را عبادت میکنی؛ اگر آن گوینده شیطان است، شما شیطانپرستی و اگر آن گوینده حق است، تو حقپرستی.


 ویژگیهای معنوی و علمی امام رضا علیه السلام

وجود مبارک امام رضا علیه السلام بهعنوان عالم آلمحمد صلی الله علیه و آله و سلم معروف شده است. سخنی از رسول گرامی (علیهوعلیآله آلافالتحیةوالثناء) رسیده که همان سخن در نهجالبلاغه نیز از امیرالمؤمنین علیه السلام به زبانی دیگر بیان شده است و آن این است که «لایقاس بهم احد»؛ یعنی هیچ کسی را نمیتوان با اهلبیت (علیهمالصلاةوالسلام) مقایسه کرد. این «احد» اختصاصی به انسانها ندارد و فرشتهها را هم در برمیگیرد؛ یعنی نهتنها در جوامع بشری هیچکس را نمیشود با ائمه علیهم السلام سنجید؛ بلکه هیچ فرشته‌‌‌ای را هم نمیشود با ائمه علیهم السلام سنجید؛ برای اینکه اهلبیت خلیفةاللهاند و انسان کاملند و خلیفةالله و انسان کامل معلم ملائکه است و هیچ شاگردی را هم با معلم نمیشود، سنجید و چون هیچکسی را نمیشود با اهلبیت عصمت و طهارت سنجید، لذا اگر در بین ایشان وجود مبارک امام رضا علیه السلام بهعنوان عالم اهلبیت علیهم السلام ملقب شده است به این معنی است که علوم اهلبیت علیهم السلام بهوسیله آن حضرت ظهور میکند و منتشر میشود.


 ویژگی شامخ امامت و ولایت از منظر امام رضا علیه السلام

وقتی وجود مبارک امام رضا (علیه آلاف التحیةوالثناء)، مقام شامخ امامت را ترسیم میکند و نیاز جامعه را به امام بیان میکند، میفرماید که اولاً امام «عالمٌ لا یجهل راعٍ لا یمکر»؛ ما برای رهبریهای الهی دو وصف ممتاز لازم داریم؛ یکی علمی که مصون از جهل باشد و یکی سیاستی که مصون از مکر باشد! این دو وصف ممتاز، بالاصاله برای ذات اقدس الهی است و اگر کسی مظهر خداوند و خلیفه خداوند و انسان کامل بود، به نوبه خود، همین دو وصف را بهاندازهای که یک انسان میتواند داشته باشد، داراست. جامع مشترک بین نبوت و امامت، همان مقام شامخ ولایت است؛ ولایت، باطن امامت ائمه علیهم السلام و رسالت مرسلین و نبوت انبیا (علیهمالصلاةوالسلام) است و وظیفه موحدان عالم، حقشناسی این مقام شامخ الهی است.

 چرا امام رضا علیه السلام ملقب به رضاست؟

وجود مبارک امام هشتم علیه السلام که به لقب پرافتخار رضا ملقب است، به این معناست که [اگر] هر انسانی در هر شرایطی بخواهد به چیزی راضی بشود، بهوساطت فیض رضاست؛ هیچکس کسی را راضی نمیکند، مگر به افاضه رضوی؛ هیچکس از کسی راضی نمیشود، مگر به افاضه رضوی. اگر ذات اقدس الهی بخواهد، بر اساس «رَضِی اللّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ» فیض رضوان را بهره کسی کند، بهوساطت رضاست. این القاب از اسمای خاص الهی است و اینها خلیفةاللهاند و خلیفه الهی در ماسوای الهی، کار الهی را به مظهریت الهی انجام میدهد؛ لذا هیچکس در هیچ مقطعی از هیچ چیزی یا از هیچکسی خشنود نخواهد شد، مگر بهوساطت مقام والای رضوی.


 درک مقام خلیفةاللهی در بیان امام رضا علیه السلام

وجود مبارک امام هشتم علیه السلام مقام منیع امامت را تبیین کرد و فرمود: امام کسی است که در تمام روی زمین دومی ندارد؛ یعنی مثل اعلای «لَیسَ کَمِثْلِهِ شَی‏ءٌ» است. فرمود: چون امام، واحد دهر و فرید دهر است و احدی همتای او نیست؛ لذا به فکر احدی در نمیآید که امامت را بشناسد؛ همانطوری که ستارههای آسمان در دسترس بشر عادی نیست، شناخت مقام والای امامت هم در دسترس افکار مردم عادی نیست. اگر مردم، امامشناس نیستند، چگونه میتوانند امام را انتخاب کنند؟! قهراً امامت انتصابی است؛ نه انتخابی و ولایت امامت نه وکالت امام. وقتی ولایت شد؛ نه وکالت و انتصاب شد؛ نه انتخاب، مردم باید بپذیرند؛ نه توکیل کنند. این حرف امام هشتم (سلاماللهعلیه)، جو فکری مردم خراسان آن روز را هم دگرگون کرد.


 احیای قلوب با ذکر اهلبیت علیهم السلام

از وجود مبارک امام رضا (سلاماللهعلیه) رسیده است: «من جلس مجلس یحیی فیه امرنا لا یموت قلبه یوم تموت القلوب»؛ اگر کسی بنشیند در مجلسی که امر ما خاندان عصمت و طهارت در آن مجلس زنده میشود، روزی که دلهای دیگران میمیرد، دل او، نمیمیرد! چه اینکه وجود مبارک امام رضا علیه السلام در حدیثی دیگر میفرماید «رحم الله عبداً احیا امرنا»؛ خداوند رحمت کند، بندهای را که امر ما را زنده نگه میدارد؛ اباصلت هروی از وجود مبارک امام رضا (سلاماللهعلیه) سؤال کرد: چگونه امر شما را احیا میکنیم؟ فرمود احیای امر ما به این است که علوم ما را یاد بگیرد و به دیگران منتقل کند؛ زیرا اگر مردم معارف ما و زیباییهای معارف و علوم ما را بفهمند، حتماً از ما پیروی میکنند. چنین مجلسی مایه حیات دلهاست؛ زیرا در چنین مجلسی علوم اهلبیت (علیهمالصلاةوالسلام) زنده میشود و این علوم، دل انسان را زنده نگه میدارد و آنگاه انسان زنده، میتواند مایه حیات دلهای دیگران بشود.


 معرفی عترت طاهرین علیهم السلام از منظر امام رئوف

در جلسهای مأمون از حاضران پرسید: معنای آیه «ثمّ أورثنا الکتاب الّذین اصطفینا من عبادنا» (فاطر/32) را برای من بازگو کنید. علما در پاسخ او گفتند: منظور خداوند همه امت است. مأمون گفت: ای اباالحسن علیه السلام شما چه میگویید؟ حضرت رضا علیه السلام فرمودند: سخن آنان را نمیپسندم؛ بلکه میگویم: مراد خدای بزرگ از این آیه عترت طاهرهاند؛ لا أقول کما قالوا، و لکن أقول: أراد الله تبارک و تعالی بذلک العترة الطّاهرة.

چگونه مراد عترت باشد، بدون در نظر گرفتن امت؟ حضرت رضا علیه السلام پاسخ دادند: اگر امت مراد باشد، باید همه آنان به بهشت روند بهدلیل فرموده خداوند؛ برخی از آنان بر خود ستم میکنند و برخی دیگر میانهرو بوده و گروه سومی به توفیق الهی جزء پیشتازان صحنههای زیباییها هستند و این است همان تفضل بزرگ؛ سپس ایشان را در بهشت قرار داد و فرمود: به باغهای جاویدانی که در آن است، درآیند. پس وراثت تنها برای عترت طاهره است؛ لو أراد الأُمّة لکانت بأجمعها فی الجنّة لقول الله: «فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات بإذن الله ذلک هو الفضل الکبیر» (فاطر/32) ثمّ جعلهم فی الجنّة فقال عزّ وجلّ: «جنّات عدن یدخلونها» فصارت الوراثة للعترة الطّاهرة لا لغیرهم.

سپس حضرت رضا علیه السلام فرمودند: ایشان کسانی هستند که خداوند آنان را در کتابش چنین میستاید: «إنّما یرید الله لیذهب عنکم الرّجس أهلالبیت و یطهّرکم تطهیراً» (احزاب/33) و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره آنان فرمود: من دو چیز گرانبها میان شما وا میگذارم: کتاب خدا و اهلبیتم علیهم السلام؛ این دو هرگز از یکدیگر جدا نمیگردند تا در کنار حوض [کوثر] نزد من آیند. پس مراقب باشید که پساز من چگونه با این دو رفتار خواهید کرد.

ای مردم، شما به ایشان علم نیاموزید؛ زیرا اینان از شما داناترند؛ «هم الّذین وصفهمالله فی کتابه، فقال: «إنّما یرید الله...» و هم الّذین قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: إنّی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی أهلبیتی، لن یفترقا حتّی یردا علی الحوض؛ أُنظروا کیف تخلّفونی فیهما؛ یا أیها النّاس لا تعلّموهم فإنّهم أعلم منکم...» در پایان حضرت رضا علیه السلام فرمود: خدای عزیز جبار در کتاب محکمش عترت [پیامبر] علیهم السلام را بر مردم برتری داده است؛ إنّ الله العزیز الجبّار فضّل العترة علی سائر النّاس فی محکم کتابه؛ مأمون گفت: کجای کتاب خدا آمده است؟ حضرت رضا علیه السلام فرمودند: در این فرموده خدای متعالی: «إنّ الله اصطفی ادم و نوحاً و ال إبراهیم و ال عمران علی العالمین * ذرّیةً بعضها من بعض...». (آلعمران/34 33)


 عترت وارثان قرآن

حضرت رضا علیه السلام برای اثبات اینکه عترت طاهره علیهم السلام وارثان قرآن و برگزیدگان الهی و کسانی هستند که در تقسیم غنایم کنار خداوند و حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم سهم میبرند، به آیات متعددی استدلال فرمودند؛ مانند: «أنّما غنمتم من شیء فأنّ لله خمسه و للرّسول و لذی القربی» (انفال/41) و نیز در برابر اطاعت مردم از ایشان، با خدا و رسول به آیه: «أطیعوا الله و أطیعوا الرّسول و أولی الأمر منکم» (نساء/59) و در تساوی ولایت خداوند و رسول صلی الله علیه و آله و سلم و عترت طاهره علیهم السلام به آیه: «إنّما ولیکم الله و رسوله و الّذین امنوا الّذین یقیمون الصّلوة و یؤتون الزّکوة و هم راکعون» (مائده/ 55) استناد کرده است.


 آثار و برکات معنوی و علمی حضور امام هشتم علیه السلام در ایران

گرچه وجود مبارک امام باقر و امام صادق علیهما السلام مؤسس این مکتب جعفریاند؛ ولی ورود معارف به ایران و بخش وسیعی از دنیای اسلام به برکت امام رضا علیه السلام است و با آمدنش به ایران، تحول فکری در جهان اسلام پدید آمد.

منبع: بنیاد بینالمللی علوم وحیانی اسرا


خروج