*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


مقاله, مقاله شماره خبر: ٤٠٧٩٥٨ ١٢:٣٨ - 1398/04/19   نوشتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجعفر ربانیحجاب بانوان و ادله آن-مقاله شماره 596 افق حوزه ارسال به دوست نسخه چاپي


نوشتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجعفر ربانیحجاب بانوان و ادله آن-مقاله شماره 596 افق حوزه

نوشتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجعفر ربانی


«حجاب بانوان» دارای مباحث متعددی است یکی از آن ها، «دلیل وجوب حجاب» می باشد؛ با استمداد از الطاف خداوند به محورهایی در این زمینه اشاراتی خواهیم داشت...


 محور اول، قرآن

جملههایی از آیه 31 سوره نور:

1. «وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَ‏ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ»

بانوان مؤظفند پوشش را بر گردن و اطراف آن بیفکنند. این جمله بهطور شفاف، دال بر لزوم پوشش بانوان میباشد؛ زیرا «خُمُر» عبارت است از روسریهای بلندی که سر و گردن را میپوشاند.

2. «وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‏ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‏ أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ»

خانمها زینت خود را آشکار نسازند؛ مگر براى شوهر، پدر، پدر شوهر، پسر، پسر همسر، برادر، پسر برادر، پسر خواهر، زنان مسلمان، بردگان خودشان، افراد سفیه که تمایلى به زن ندارند و کودکانى که از امور جنسى مربوط به زنان آگاه نیستند.

تذکر

در مورد زینت، دو احتمال وجود دارد:

الف) مقصود، موضع زینت باشد، در این صورت دلالت آیه بر وجوب پوشش بدن، بالمطابقه خواهد بود.

ب) مقصود، خود زینت باشد، در این صورت دلالت آیه بر وجوب پوشش بدن، به اولویت قطعیه خواهد بود.

3. «وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ»

هنگام راه رفتن پاهاى خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانیشان دانسته شود.

از این جمله نیز، به اولویت قطعیه وجوب حجاب استفاده میشود؛ چراکه وقتی شارع راضی نیست زینت پنهانی زن آشکار گردد، چگونه به کشف حجاب وی راضی میشود؟

4. وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ.(1)

ای مؤمنین، همگی به سوی خداوند توبه نمایید، باشد که رستگار شوید.

وجوب توبه، بعد از انجام گناه، متصور است؛ بر این اساس، کشف حجاب، یکی از محرمات بوده و آیه حاکی از این است که زنهایی که کشف حجاب نمودهاند، لازم است از این عمل، توبه نمایند.(2)

آیه 60 سوره نور:

«وَ الْقَواعِدُ مِنَ‏ النِّساءِ اللاَّتی‏ لا یَرْجُونَ نِکاحاً فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزینَةٍ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمیعٌ عَلیمٌ»

زنان پیر و از کارافتاده‏اى که امید به ازدواج ندارند، گناهى بر آنان نیست که لباسهاى (رویین) خود را نپوشند، بهشرط اینکه خودآرایى نکنند و اگر خود را بپوشانند براى آنان بهتر است و خداوند شنوا و داناست.

از آیه مزبور، استفاده میشود زنهایی که پیر نیستند و امید ازدواج در آنها میرود، مؤظف میباشند خود را بپوشانند.

اشکال

وصف (القواعد) مفهوم ندارد؛ بر این اساس، چگونه از آیه استفاده میشود که غیر قواعد باید پوشش داشته باشند؟

پاسخ

هر قیدی حتی وصف، چنانچه در مقام بیان و تقیید حکم باشد، مفهوم دارد. بحثی که در وصف وجود دارد پیرامون صغرای قضیه است که آیا وصف، قید موضوع است (تا مفهوم نداشته باشد) یا قید حکم است (تا مفهوم داشته باشد) و حال آنکه ظاهر بلکه نص آیه مزبور، قرار گرفتن در مقام تحدید حکم است.

جملههایی از آیه 59 سوره احزاب:

1. «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَ‏ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ»

اى پیامبر به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو جلبابها (روسرى‏هاى بلند) را بر خویش افکنند، این امر مناسبتر است برای اینکه شناخته نشده و مورد آزار قرار نگیرند.

2. «وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً»(3)

خداوند همواره آمرزنده رحیم است (و اگر تا کنون خطا و کوتاهى از آنها سر زده، توبه کنند).

از این قسمت آیه نیز، وجوب حجاب استفاده میشود؛ چراکه در غیر این صورت، امر به توبه معنی ندارد.


 محور دوم، ضرورت

لزوم حجاب بانوان، از بدیهیات نزد همه مسلمین بوده بهطوری که شک در آن، مساوی با شک در بدیهیات میباشد. ضرورت مزبور، در طول حیات نسلها ادامه داشته و متصل به زمان معصومین علیهم السلام است.


 محور سوم، روایات

طوایف متعددی از روایات، دال بر وجوب حجاب میباشد:

 طایفه اول، احادیث مفسر «زینت ظاهر»

فُضَیْلِ بْنِ یَسَار، میگوید:

«سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الذِّرَاعَیْنِ مِنَ الْمَرْأَةِ أَ هُمَا مِنَ الزِّینَةِ الَّتِی قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ قَالَ نَعَمْ وَ مَا دُونَ الْخِمَارِ مِنَ الزِّینَةِ وَ مَا دُونَ السِّوَارَیْنِ»(4)

از امام صادق علیه السلام سؤال کردم آیا ذراعین (دست از مچ تا آرنج) از مصادیق «زینت» است در آنجا که خداوند میفرماید: «وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ»؟

امام پاسخ فرمودند: بله و نیز قسمتی از بدن که روسری و النگو (از دست یا پا که به آن خلخال گفته میشود) روی آن قرار میگیرد، جزء «زینت» محسوب میگردد.

طایفه دوم، احادیث مفسر «ثیاب» در آیه «الْقَواعِدُ مِنَ النِّساء».

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم میگوید از امام باقر علیه السلام سؤال کردم مقصود خداوند از لباسی که «قواعد نساء» میتوانند نپوشند، چیست؟

امام باقر علیه السلام پاسخ دادند: الْجِلْبَابُ(5). یعنی زنها مطلقاً حق برهنه شدن در مقابل نامحرم را ندارند؛ بله قواعد از نساء فقط میتوانند جلباب (روسری) را کنار بگذارند؛ مشروط به اینکه زینت ننمایند.

طایفه سوم، احادیث «إِذَا نُهُوا لَا یَنْتَهُون»

عَبَّادِ بْنِ صُهَیْب میگوید:

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ لَا بَأْسَ بِالنَّظَرِ إِلَى رُءُوسِ أَهْلِ التِّهَامَةِ وَ الْأَعْرَابِ وَ أَهْلِ السَّوَادِ وَ الْعُلُوجِ لِأَنَّهُمْ إِذَا نُهُوا لَا یَنْتَهُونَ.(6)

شنیدم امام صادق علیه السلام فرمودند: نگاه کردن به زنهای بادیهنشین و کفار اشکال ندارد؛ زیرا وقتی نهی از کشف حجاب میشوند، نمیپذیرند.

وجه استدلال این است که امام علیه السلام میفرمایند «إِذَا نُهُوا لَا یَنْتَهُونَ»، پس معلوم میشود کشف حجاب، حرام است و زمانی که نهی از این عمل میشوند، مرتکب حرام شده و قبول نمیکنند؛ از این رو نگاه (بدون قصد لذت) به آنها جائز است.

طایفه چهارم روایات «أم ولد».

مُحَمَّدِ بْن إِسْمَاعِیل بْنِ بَزِیع، میگوید:

 سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام عَنْ أُمَّهَاتِ الْأَوْلَادِ أَ لَهَا أَنْ تَکْشِفَ رَأْسَهَا بَیْنَ أَیْدِی الرِّجَالِ؟ قَالَ تَقَنَّعُ.(7)

از امام رضا علیه السلام سؤال کردم آیا ام ولد(8) میتواند در حضور مردها، سر خود را نپوشاند؟

امام علیه السلام پاسخ دادند: پوشش لازم است.

به حدیث مزبور، از دو طریق میشود استدلال کرد:

الف) معلوم میشود اصل حجاب، امری مسلم بوده که سائل از حجاب امولد سؤال میکند.

ب) کنیز لازم نیست حجاب داشته باشد اما از آنجا که ام ولد، متشبث به حریت شده(9) پوشش بر او لازم میباشد. وجه استدلال این است که وقتی بر ام ولد، حجاب لازم باشد، بر زنهای آزاد به طریق اولی پوشش واجب خواهد بود.

طایفه پنجم، روایات «زمان شروع حجاب»

امام باقر علیه السلام فرمودند: «لَا یَصْلُحُ لِلْجَارِیَةِ إِذَا حَاضَتْ إِلَّا أَنْ تَخْتَمِرَ إِلَّا أَنْ لَا تَجِدَهُ.»(10)

دختری که بالغ شده باید سر را بپوشاند؛ مگر اینکه چیزی برای پوشش نیابد. از این روایات نیز استفاده میشود، حجاب امری بدیهی بوده و امام علیه السلام فقط زمان شروع آن را بیان میفرمایند.

طایفه ششم، روایات «مورد حجاب»

مورد حجاب، مذکری است که به حد بلوغ رسیده باشد؛ بدین معنی که زن مؤظف است در مقابل مرد بالغ حجاب داشته باشد.

أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْر، از امام رضا علیه السلام نقل میکند:

«لَا تُغَطِّی الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا مِنَ الْغُلَامِ حَتَّى یَبْلُغَ الْغُلَامُ».(11)

زن میتواند در مقابل پسر بچه حجاب نداشته باشد تا وقتی پسر بچه به حد بلوغ برسد.

از این روایات نیز استفاده میشود اصل حجاب، امری قطعی بوده و امام علیه السلام، فقط به بیان مورد آن میپردازند.

طایفه هفتم، روایات «عبد»

امام صادق علیه السلام فرمودند:

«لَا یَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ یَنْظُرَ عَبْدُهَا إِلَى شَیْ‏ءٍ مِنْ جَسَدِهَا إِلَّا إِلَى شَعْرِهَا غَیْرَ مُتَعَمِّدٍ لِذَلِکَ»(12)

حلال نیست برای زن که اجازه دهد عبدش به بدن وی نظر کند؛ به استثناء مو؛ به شرط اینکه بدون تعمد و قصد لذت باشد.

این روایت نیز، استثنایی بر حرمت کشف حجاب بوده و مستثنیمنه را حرمت کشف حجاب تلقی مینماید.

طایفه هشتم، روایات «آخرالزمان»

روایاتی در مذمت زنهای آخرالزمان وارد شده و آنها را متصف به «کاشفات» مینماید.

أَصْبَغُ بْنُ نُبَاتَة، میگوید شنیدم از أَمِیرالْمُؤْمِنِین علیه السلام که میفرمایند:

یَظْهَرُ فِی آخِرِ الزَّمَانِ وَ اقْتِرَابِ السَّاعَةِ وَ هُوَ شَرُّ الْأَزْمِنَةِ نِسْوَةٌ کَاشِفَاتٌ عَارِیَاتٌ مُتَبَرِّجَاتٌ مِنَ الدِّینِ دَاخِلَاتٌ فِی الْفِتَنِ مَائِلَاتٌ إِلَى الشَّهَوَاتِ مُسْرِعَاتٌ إِلَى اللَّذَّاتِ مُسْتَحِلَّاتٌ لِلْمُحَرَّمَاتِ فِی جَهَنَّمَ خَالِدَاتٌ.(13)

در آخرالزمان و نزدیک شدن روز قیامت که بدترین زمانها میباشد، زنهایی یافت میشوند: کشفکننده حجاب، عریان، خارج شوندگان از دین، داخل شوندههای در فتنه، مائل به شهوات، شتابان به لذتها، حلال شمارنده محرمات و مخلد در جهنم.

..............................................

 پینوشتها

1. وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَ‏ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‏ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی‏ أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ. (النور/31)

2. کتاب النکاح آیتالله‌‌العظمی مکارم/ج1/ص56

3. احزاب/59

4. الکافی/ج5/ص520

5. الکافی/ج5/ص522

6. الکافی/ج5/ص524

7. الکافی/ج5/ص525

8. کنیزی که از مولای خود، فرزند دارد

9. زیرا ام ولد بعد از مردن مولی یک لحظه به فرزند خود ارث میرسد و از آنجا که انسان مالک عمودین نمیشود، آزاد میگردد

10. الکافی/ج5/ص532

11. وسائلالشیعة/ج20/ص229

12. الکافی/ج5/ص531 - وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَى لَا بَأْسَ أَنْ یَنْظُرَ إِلَى شَعْرِهَا إِذَا کَانَ مَأْمُونا

13. من لایحضره الفقیه/ج3/ص390


خروج