*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٩٢٠٠١ ١٢:١٣ - 1396/03/17    الفرج بعدالشدةآثار ماندگار شماره 512 ارسال به دوست نسخه چاپي


 الفرج بعدالشدةآثار ماندگار شماره 512

الفرج بعدالشدة اثری از ابوعلی تنوخی (327- 384ق)


پدر او ابوالقاسم از شخصیت‌های سرشناس بود که پس از مرگ ابوعبدالله بریدی، به مهلبی دبیر سلطان احمد دیلمی پیوست. در همان روزگار مهلبی به‌عنوان وزیر به شوش رفت و تنوخی نیز در حالی که 20 سال داشت با او همراه شد. وزیر مهلبی او را گرامی داشت و بعدها که تنوخی به بغداد رفت، به‌عنوان قاضی‌القضات دستگاه حکومتی در منطقه آبشخور فرات (قصر، بابل) مشغول شد و کم‌کم به شهرت و نفوذ او در ممالک اسلامی افزوده شد. .....

 

 

ابوعلی محسنبن علی تنوخی معروف به قاضی تنوخی، ادیب و نویسنده و دانشمند قرن چهارم هجری است که به سال 329 قمری در بصره به دنیا آمد و در میان خانواده ادیب و حدیثشناس خود پرورش یافت. استادان دوران تحصیل او از مشاهیر حوزه دینی بودند که سرآمد آنان ابوبکر صولی میباشد.

پدر او ابوالقاسم از شخصیتهای سرشناس بود که پس از مرگ ابوعبدالله بریدی، به مهلبی دبیر سلطان احمد دیلمی پیوست. در همان روزگار مهلبی بهعنوان وزیر به شوش رفت و تنوخی نیز در حالی که 20 سال داشت با او همراه شد. وزیر مهلبی او را گرامی داشت و بعدها که تنوخی به بغداد رفت، بهعنوان قاضیالقضات دستگاه حکومتی در منطقه آبشخور فرات (قصر، بابل) مشغول شد و کمکم به شهرت و نفوذ او در ممالک اسلامی افزوده شد. اندکی پیش از 362 قمری میان او و ابنبقیه وزیر دیلمی دشمنی پدید آمد، اما این خصومت مقدمه نزدیکی و دوستی با عضدالدوله را به دنبال داشت. تنوخی در دستگاه او سخت ارجمند شد و همراه او در جنگ بر ضد دشمنان شرکت داشت. اندک اندک دوران خوشاحوالی تنوخی در نزد پادشاه به تیرگی گرایید و در کشاکش سخنچینیهای دربار چنان خشم سلطان برافروخته شد که قاضی را در خانه خود زندانی کرد. تنوخی مدت 12 سال زنده بود که در این مدت به تألیف یا تکمیل آثار ناتمام گذشته پرداخت. او علاوه بر دیوان شعر که در طول تاریخ مجهولالحال گشته، آثار دیگری را نیز به جا نهاده که میتوان به: عنوانالحکمة، المستجاد فی فعلات الاجواد، نشوار المحاضرة و اخبار المذاکرة اشاره کرد.

مذهب ابوعلی تنوخی

علامه امینی قدس‌سره در جلد ششم الغدیر ترجمه جمالالدین موسوی در مورد مذهب قاضی ابوالقاسم تنوخی، پدر ابوعلی تنوخی آورده است:

سخنان تذکرهنویسان در مورد مذهب تنوخى و فرزندش ابوعلى از روز نخست تا امروز، نشانه آن است که اینان مذهب خود را پنهان مىداشتند و در هر گوشه و کنارى فرود مىآمدند، تظاهر به مذهب اهل آن محل مىکردند.

 ... و یافعى در «مرآت الجنان» و ذهبى در «میزان الاعتدال»، سیوطى در «البغیه» و ابو الحسنات در «الفوائد البهیه» تصریح کردهاند که حنفىالمذهب بوده است.... و قاضى «نورالله شوشترى» در «مجالس المؤمنین» او را از قضات شیعه خوانده و به همین مطلب صاحب مطلع البدور، تصریح نموده و صاحب «نسمه السحر» از مسورى یمنى نقل کرده که او در اصول معتزلى، و در اظهاراتش به شدت شیعى، ولى حنفىالمذهب بود.

چیزى که مىتواند این مطالب پراکنده را به هم جمع کند، اینکه او در اصول معتزلى و در فروع حنفى و در مذهب زیدى بوده است. در تأکید مذهب وی، معاصرش مسعودى در مروج الذهب/2/519 این سخن را آورده: اکنون در این موقع که سال سیصدوسىودو مىباشد او از جمله زیدى مذهبان بصره است.

و قصیده بائیهاش جانب تشیع او را در میزان تحقیق، ترجیح مىدهد. چنانکه بسیارى از قضایایى که فرزندش ابوعلى در کتاب «الفرج بعد الشدة»اش از پدر خود، نقل کرده، نشانه تشیع اوست.

الفرج بعدالشدة

«الفرج بعد الشدة» اثر خواندنی قاضی ابوعلی محسنبن علی تنوخی است که به زبان عربی نگاشته شد. همانگونه که از عنوان کتاب برمیآید، این کتاب مشتمل بر داستانهایی از انسانهای گرفتار است که هر یک پس از تحمل شدت و گرفتاری نجات یافته و به راحتی رسیدهاند.

تنوخی که نوع گشایش را با احوال ناخوش خود مناسب میدیده، به جمعآوری داستانهایی با محوریت موضوع یاد شده پرداخت.

نویسنده سعی کرده تا در این داستانها به خواننده بفهماند که آنچه در رهایی قهرمانان داستان از مشکلات دخیل بوده، رعایت رفتار و اخلاق انسانی آنان بوده است. حکایتهای کتاب برای بسیاری از نویسندگان و شعرایی که پس از این قرن زندگی کردهاند، مایه الهام و تأثیر بوده بهطوری که در تألیفات و کتابهای خود از حکایات کتاب «الفرج بعدالشدة» استفاده کردهاند.

ساختار و محتوای کتاب

«الفرج بعدالشدة» شامل یک مقدمه و پنج جزء و چهارده باب است که هر جزء یک الی پنج باب را در بردارد و در مجموع 492 حکایت در این کتاب آمده است. بابهای نخستین کتاب به ابتلای پیغمبران و برگزیدگان و صبر ایشان بر بلا و مواظبت بر دعا اختصاص یافته است که مشحون از آیات قرآن و احادیث و ادعیه مناسب و مؤثر است.

مؤلف در ابواب بعدی به شرح حال کسانی میپردازد که به غضب سلطان، گرفتار آمده و به حبس و اسارت محکوم شدهاند ولی پس از رؤیاهای صادقه و خوابهای بشارتدهنده به گشایش رسیده و از سلطان جور جان سالم به در بردهاند.

قاضی تنوخی همچنین در این کتاب جزئیات مهمی از ضعف خلافت عباسی و تغییرات ناگهانی و سریع دستگاه وزارت را از قول وزرای دوران که در آن حوادث حضور داشتهاند، نقل کرده است. در چند باب آخر، گاهی از قول ساکن اهوازی و تاجر بغدادی به وقایعی عجیب و غریب برمیخوریم که اشخاص گرفتار شده بهطور اتفاقی و شاید معجزهآسا به خلاصی میرسند.

در حقیقت زبان گویای این داستانها این است که موفقیتهای شیرین و بهشت برین در کنار شکست تلخ و تحمل مشکلات و سختیها قرار دارد. صحنههای وقوع بیشتر حوادث ذکر شده، بغداد، کوفه، بصره، اهواز و چند مرکز مهم دیگر است.

منابع کتاب

تنوخی برای تألیف الفرج بعد الشدة از منابعی استفاده کرده که از جمله میتوان به این آثار اشاره کرد: فرج بعدالشدة و الضییق اثر ابوالحسن مداینی، فرج بعدالشدة اثر ابن ابیالدنیا، الآداب الحمیدة والاخلاق النفیه ابیجعفر طوسی، الآغانی ابیفرج اصفهانی، الوزراء و کتاب ابیعبدالله محمدبن عبدوس الجهشیاری.

قاضی تنوخی در برخی مواقع هم تنها به نام مؤلف اکتفا کرده و نامی از کتاب منبع به میان نیاورده است.

ترجمه و چاپ

کتاب «الفرج بعدالشدة» برای اولین بار در میانههای سده هفتم قمری توسط سدیدالدین محمد عوفی به فارسی ترجمه شده که متأسفانه از آن ترجمه اثری در دست نیست مگر همان حکایاتی که وی از این کتاب در جوامع الحکایا نقل کرده است. ترجمه بعدی «الفرج بعدالشدة» به قلم حسینبن اسعد دهستانی در قرن هفتم انجام پذیرفت که اشعاری چند بدان اضافه شده است.

این کتاب در سال 1384 توسط انتشارات پیکان و با تصحیح آقای اسماعیل حاکمی والا به مرحله چاپ و نشر رسیده است.

تحقیق و تنظیم: علیاکبر بخشی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج