*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٩٧٧٢ ١١:٣٢ - 1395/12/23    الفهرست اثری از شیخ طوسی قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 502 ارسال به دوست نسخه چاپي


 الفهرست اثری از شیخ طوسی قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 502

الفهرست اثری از شیخ طوسی قدس‌سره (م 460ق)


کتاب الفهرست شیخ طوسی قدس‌سره که از آن با عنوان «فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماءالمصنفین و اصحاب‌الاصول» نیز یاد می‌شود شامل معرفی حدود 900 تن از علمای شیعه و ذکر آثار علمی آن‌هاست. ....

 

 

عالم جلیلالقدر شیعه، ابوجعفر محمدبن حسنبن علی (۳۸۵ق - ۴۶۰ق)، مشهور به شیخ طوسی و شیخالطایفه، از محدثان و فقیهان بزرگ در قرن پنجم هجری و یکی از اثرگذارترین دانشمندان تاریخ علمی شیعه است.

ایشان از شاگردان شیخ مفید (م 413ق) و سیدمرتضی علمالهدی قدس‌سرهما (م 436ق) بود. پس از حمله سلجوقیان و سوخته شدن کتابخانهاش در بغداد به نجفاشرف رفت و حوزه علمیه آنجا را رونق بخشید بهطوری که سالهای سال حوزه علمیه نجف یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان اسلام بهویژه تشیع به شمار آمد. شیخ طوسی قدس‌سره نزدیک به پنجاه عنوان اثر در علوم مختلفی همچون تفسیر، فقه، حدیث، اصول، رجال، کلام و... دارد. برخی از آثار این فقیه و محدث عالیقدر عبارتاند از: التبیان، تهذیبالاحکام، الاستبصار، المبسوط، الاقتصاد، العدة فیالاصول، مصباحالمتهجد، تلخیصالشافی، رجالالطوسی، اختیار معرفةالرجال.

الفهرست

کتاب الفهرست شیخ طوسی قدس‌سره که از آن با عنوان «فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماءالمصنفین و اصحابالاصول» نیز یاد میشود شامل معرفی حدود 900 تن از علمای شیعه و ذکر آثار علمی آنهاست.

شیخ طوسى، انگیزه خود را از نگارش این کتاب چنین بیان مىکند: «من دیدم عدهاى از بزرگان امامیه کتبى بهعنوان فهرست مصنفات و اصول تألیف شده در شیعه، نوشتهاند؛ اما هیچیک بهطور کامل آنها را جمعآوری نکرده، بلکه هر کس تنها کتب کتابخانه خویش و آنچه اجازه روایتش را گرفته نقل کرده است، جز ابوالحسین احمدبن حسین (ابن غضائرى) که وی قدس‌سره دو کتاب نوشته، یکى شامل اسامى صاحبان کتب و دیگرى اسامى صاحبان اصول؛ که این دو کتاب را کسى استنساخ نکرده بود و برخی از بازماندگانش در از بین بردن آن کوشیدند. از این رو کتابی فراهم آوردم که شامل هر دو بخش باشد...».

کتاب پس از مقدمه شامل سه بخش است:

1- بخش مربوط به کسانی که اسم اصلی آنان معلوم بوده است (این بخش، بر اساس حروف الفبا که اولش همزه و آخرش یاء است، تنظیم شده است)؛

2- بخش مربوط به کسانی که به کنیه معروف بودهاند و شیخ طوسی، نام آنها را نیافته است؛

3- بخش مربوط به کسانی که با قبیله یا شهر یا لقبشان شناخته شدهاند و اسم و کنیه آنها معلوم نیست.

در مجموع زندگینامه ۹۱۲ شخصیت و دو هزار عنوان کتاب، معرفی شده است.

همانطور که از مقدمه الفهرست فهمیده میشود، وی درصدد معرفی شخصیتهای امامی (دوازده امامی) و کتب آنها بوده مگر در مواردی که ضرورت، ایجاب میکرده است از غیر امامی نیز یاد کند، بنابراین، اصل در فهرست، امامیه بودن است، مگر خود شیخ تذکر به غیر امامی بودن داده باشد.

در الفهرست، پنج تن از علمای زیدیه و ده تن از رجال اهلسنت، به دلیل تألیف اثری درباره مناقب اهلبیت علیهم‌السلام، مورد توجه شیخ قرار گرفتهاند؛ مثلاً احمدبن محمدبن سعید همدانی زیدی، معروف به ابنعقده را معرفی کرده و دلیل آنرا نیز گفته است: «کان زیدیاً جارودیاً و علی ذلک مات و إنّما ذکرناه فی جملة أصحابنا لکثرة روایته عنهم و خلطته بهم و تصنیفه لهم».

کتاب فهرست شیخ طوسی، ترکیبی از کتابنامه و زندگینامه است، به همین دلیل برخی از پژوهشگران، فهرست شیخ طوسی را هم در زمره کتابهای رجالی و هم جزو منابع کتابشناسی برشمردهاند.

شایان ذکر است که سه عنوان از کتابهای شیخ طوسی، از کتب چهارگانه رجال به شمار میروند. این سه، عبارتاند از:

الفهرست؛ الأبواب، معروف به رجال شیخ طوسى؛ اختیار الرجال یا اختیار معرفةالرجال.

کتاب فهرست شیخ طوسی در گذر زمان، اموری را به خود دیده است که موارد زیر از آن جمله است:

1. ترتیب کتاب

براى دسترسى آسانتر به مطالب آن، عدهاى ترتیب آن را تغییر دادهاند از جمله:

الف) شیخ علىبن عبدالله مقشاعى بحرانى (م 1127ق).

ب) مولى عنایتالله قهپایى متن کتاب را در مجمع الرجال به ترتیب دیگری آورده است.

ج) در سال 1005 هجرى کل کتاب به ترتیب الفبایى درآمده است.

2. شرح و تلخیص

الف) تلخیص محقق حلى (صاحب شرایعالإسلام، م 676ق). وی نام کتابها و سندهاى شیخ به آنها را حذف کرده و تنها نام مصنفین را با خصوصیاتشان باقى گذاشته است.

ب) شرح شیخ سلیمانبن عبدالله بحرانى ماحوزى (م 1121ق) با عنوان «معراج الکمال إلى معرفةالرجال».

3. تکمله و تتمیم

برخی از دانشمندان فهرست شیخ را تکمیل کرده و تتمهاى بر آن نگاشتهاند، از جمله:

الف) شیخ منتجبالدین (متوفاى بعد از 585 هجرى) کتاب فهرست خویش را بهعنوان تتمهاى بر فهرست شیخ طوسی نوشته و در آن اسامى مؤلفین شیعه را از زمان شیخ طوسى تا عصر خود آورده است.

ب) ابن شهرآشوب مازندرانى (م 588 ق) معالم العلماء را نگاشت و 300 مصنف را به فهرست شیخ اضافه کرد.

چاپهای الفهرست

1. مطبعۀ حیدریه، نجف، تحقیق علامه سیدمحمدصادق آلبحرالعلوم، چاپ دوم 1380ق / 1961م.

2. مکتبة المحقق الطباطبایی، 1420ق، قم، تحقیق علامه سیدعبدالعزیز طباطبایی. محقق در آخر کتاب، فهرستهای مفصل و مختلفی از جمله فهرست اعلام و فهرست کتب موجود در شرح حال مؤلفان را به همراه نام آنها، با ترتیب حروف الفبا آورده است.

۳. مؤسسة نشر الفقاهة، 1417ق، قم، تحقیق جواد قیومی.

منابع: مقدمه علامه محمدصادق بحرالعلوم بر چاپ الفهرست؛ نرمافزار جامعالاحادیث؛ lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج