*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٩١٧٢ ١١:٥١ - 1395/12/04    زبدةالبیان فی احکام القرآن از مقدس اردبیلی قدس‌سره (وفات 993ق)   آثار ماندگار شماره 500 ارسال به دوست نسخه چاپي


 زبدةالبیان فی احکام القرآن از مقدس اردبیلی قدس‌سره (وفات 993ق)   آثار ماندگار شماره 500

زبدةالبیان فی احکام القرآن از مقدس اردبیلی قدس‌سره (وفات 993ق)


کتاب شریف «زبدةالبیان» از آثار فاخر محقق اردبیلی است. این کتاب در آیات الاحکام نگارش یافته و شاید بتوان گفت، این کتاب پس از کنزالعرفان فاضل مقداد، مشهورترین کتاب در موضوع خود به حساب می‌آید. ....

 

 


     احمدبن محمد اردبیلی معروف به مقدس اردبیلی ضربالمثل زهد و تقوا و از مفاخر علمای امامیه است. ایشان در عصر صفویه در شهر اردبیل به دنیا آمد و پس از کسب دانش ابتدایی به نجفاشرف مشرف شد.

محدث قمی در کتاب الکنی و الالقاب مینویسد: «عالم ربانی، محقق و فقیه بزرگوار احمدبن محمد اردبیلی در تقوا، جلالت، فضیلت، زهد و ورع مشهورتر از آن است که قلم بر آن احاطه کند یا تحت عدد و شمارش درآید به حدی که علامه مجلسی درباره او گفته است: او در ورع و تقوی و زهد به حد نهایی و مرتبت عالیه رسیده است و همانند او در میان پیشینیان و متأخران نشنیدهام.»

از قلم مقدس اردبیلی آثار بسیار فخیم و رصین نوشته شده که از آن میان میتوان به حاشیه بر شرح تجرید قوشجی، زبدةالبیان فی احکام القرآن، اثبات واجب تعالی، حدیقة الشیعه، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح الاذهان اشاره کرد.

کتاب شریف «زبدةالبیان» از آثار فاخر محقق اردبیلی است. این کتاب در آیات الاحکام نگارش یافته و شاید بتوان گفت، این کتاب پس از کنزالعرفان فاضل مقداد، مشهورترین کتاب در موضوع خود به حساب میآید.

از زمان ائمه معصومین علیهم‌السلام نوشتن کتب فقهی حول آیات قرآن مرسوم بود و اولین کتاب در این زمینه را ابونصر محمدبن سائب کلبی از اصحاب امام صادقعلیه‌السلام نوشته است. محقق اردبیلی با ذوق قرآنی و فقهی که داشته و با تأسی از کتب نوشته شده در این باب، کتاب «زبدةالبیان فی احکام القرآن» خود را به رشته تحریر درآورده است.

ساختار و محتوا

محقق اردبیلی در زبدةالبیان توجه کاملی به تفاسیر معروف قبلاز خود دارد. او هیچ آیهای را مورد بحث و بررسی قرار نمیدهد مگر آنکه از تفاسیر معتبر قرآن استفاده کرده است.

تفاسیر مجع البیان طبرسی، کشاف زمخشری، کنزالعرفان فاضل مقداد و تفسیر بیضاوی از جمله تفاسیری است که مورد استفاده محقق اردبیلی قرار گرفته است. ایشان در زمینههای مختلف از تفسیر بیضاوی نام میبرد و گاه با او به مناقشه پرداخته و دیدگاههای او را نقد میکند. مؤلف همچنین در استفاده از کتب فقهی شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، علامه حلی، سیدمرتضی و... بینصیب نیست.

محقق اردبیلی در زبدةالبیان از سایر نوشتههای خود نیز نام میبرد. او در موارد بسیاری، از تفصیل در بحث پرهیز میکند و خواننده را به نوشتههای دیگر خود، ارجاع میدهد. بنابراین شاید بتوان چنین نتیجه گرفت که زبدةالبیان از آخرین تألیفات محقق اردبیلی باشد.

توجه علما به زبدةالبیان

زبدةالبیان به دلیل عظمت مؤلف و نیز سبک و روش مطلوب آن، از زمان تألیف مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار گرفته است. برخی بر آن حاشیه نوشتهاند که خود مؤلف نخستین فرد از آنان است. از میان حواشی و شروحی که بر این کتاب مرقوم شده میتوان به این موارد اشاره کرد:

1 تحصیل الاطمینان فی مطالب زبدةالبیان از میرمحمد ابراهیم قزوینی؛

2 حاشیه بر زبدةالبیان از محدث نامی فیض کاشانی؛

3 حاشیه بر زبدةالبیان از سیدنعمتالله جزایری؛

4 حاشیه بر زبدةالبیان از محمد رفیع گیلانی؛

مطلبی در خصوص نام کتاب

در نسخههای قدیم، نامی بهعنوان «زبدةالبیان» برای نامگذاری این کتاب ذکر نشده بلکه تا قبل از صاحب جواهر، از این کتاب به «آیات الاحکام الاردبیلی» و نظایر آن یاد میشد، اما علمای پس از صاحب جواهر از آن کتاب به «زبدةالبیان» تعبیر کردهاند و در کتب فقهی متداول امروز نیز همین نام مرسوم شده است.

برخی از دیدگاههای مؤلف

محقق اردبیلی در زبدةالبیان، علیرغم نظرات برخی از مفسران، بر این باور است که اسباب نزول یکی از مقولههای مؤثر در تفسیر آیه قرآن است و خود ایشان بارها از اسباب نزول در تفسیر آیه کمک گرفته است. ایشان در نقل اسباب نزول در بیشتر موارد از ذکر مدرک دریغ میکند ولی با توجه به تأثیرپذیری شدید مؤلف از سه تفسیر مجمعالبیان، کشاف و بیضاوی میتوان به مدارک اسباب نزول دست یافت؛ هر چند خود مؤلف در بعضی موارد به آن تصریح میکند.

محقق اردبیلی در زمینه فتوای فقهی، پیرو دلیل است و به صراحت بارها با شهرت مخالفت کرده است، از این رو بعضی از فتاوی مشهور را مورد نقد قرار میدهد.

نسخههای زبدةالبیان

در کتاب مقدمهای بر فقه شیعه به چندین نسخه خطی از زبدةالبیان اشاره شده که نسخه موجود در دانشگاه تهران و آستان قدس رضوی از آن جمله است.

منبع: ویکی نور، ویکی فقه/ تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج