*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٨٩٣٢ ١٣:٣٠ - 1395/11/27    الصحاح (تاج‌اللغة و صحاح العربیة)  اثری از اسماعیل‌بن حماد جوهری (340 386ق)آثار ماندگار شماره 499 ارسال به دوست نسخه چاپي


 الصحاح (تاج‌اللغة و صحاح العربیة)  اثری از اسماعیل‌بن حماد جوهری (340 386ق)آثار ماندگار شماره 499

الصحاح (تاج‌اللغة و صحاح العربیة) اثری از اسماعیل‌بن حماد جوهری (340 386ق)


الصحاح (تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة) اثری قویم و رصین از قلم اسماعیل‌بن حماد جوهری فارابی به زبان عربی تراوش کرده است. این کتاب یکی از منابع مهم لغت عربی محسوب می‌شود و پس از نگارش، در لغت‌نامه‌های پس‌ از خود تأثیرگذار بوده است. ...

 

 

 

 

اسماعیلبن حماد جوهری فارابی، ادیب و لغتشناس برجستهای که از حیث ذکاوت و مرتبت علمی از عجایب روزگارش بود. وی در کلام و اصول بسیار متبحر و در خوشنویسی بسیار هنرمند بود. دفتر حیاتش به سال 340 هجری قمری در «فاراب» یکی از شهرهای ترکمنستان کنونی گشوده شد. علوم مقدماتی را نزد دایی خود ابوابراهیم فارابی فراگرفت، سپس جهت تکمیل دانش خود، روانه عراق شد و از محفل پرفایده استوانههای آن دیار بهخصوص ابوسعید سیرافی و ابوعلی فارسی، گوهرهایی اندوخت. او که در پی خلق کتاب لغتی ماندنی بوده، راهی حجاز نزد قبایل، یمنی، ربیعه و مُضِر شده و مدت زیادی در آنجا به سر برده و لغات عرب را مشافهةً، از آنها استماع نموده است. جوهری پس از مدتی، روانه خراسان شد و در نیشابور رحل اقامت افکند. در آنجا به تدریس و تألیف و نگارش قرآن کریم و کتب، روزگار میگذرانید. وی در سال 386 قمری درگذشت.

الصحاح

الصحاح (تاجاللغة و صحاحالعربیة) اثری قویم و رصین از قلم اسماعیلبن حماد جوهری فارابی به زبان عربی تراوش کرده است. این کتاب یکی از منابع مهم لغت عربی محسوب میشود و پس از نگارش، در لغتنامههای پس از خود تأثیرگذار بوده است.

ساختار و محتوا

کتاب، ارائهدهنده سبک جدیدی در تدوین فرهنگ لغت بوده است. این کتاب به تعداد حروف الفباء، به 28 باب تقسیم گردیده و هر باب شامل کلماتیاند که لامالفعل آنها مشترک است؛ مثلاً کلمات ادب، خرب، ضرب و نصب در باب باء که دومین باب کتاب را تشکیل داده، قرار دارند. مؤلف همچنین کلمات هر باب را بر مبنای فاء الفعلشان به چند فصل تقسیم نموده که محققین را در جستوجوی کلمات موردنظرشان مساعدت میکند. نویسنده در کتابش بهطور فراوان به سرودههای شعرای عرب، فرمایشات نبی مکرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، صحابه و همچنین به اقوال بسیاری از علمای ادب استناده کرده است. سیوطی، ادیب و زبانشناس معروف عرب، الصحاح را دقیقترین کتاب عرب درباره واژگان میداند.

کمبودهای الصحاح

بعضی از علمای لغت مانند: فیروزآبادی در القاموسالمحیط و خلیلبن ایبک صفدی در کتاب «نفوذ السهم فیما وقع للجوهری فی الوهم» به جوهری تاخته و او را متهم به غلطگویی کردهاند. صاحب قاموسالمحیط خود در نگارش کتابش، بر الصحاح جوهری بسیار نظر دارد و غلط و اشتباه آن را در ضمن لغات تذکر میدهد.

آیةالله علامه حسنزاده، در مقدمهاش بر فرهنگ جامع نوین مینویسد: «علت اشتمال صحاح بر اغلاط این است که جوهری پیش از آنکه کتاب خویش را تنقیح و تصحیح کند ضعف و فتوری به عقل او رخ داده و کتابش بدانحال بماند. سپس یکی از شاگردان او به نامه ابراهیمبن صالح، در پی تصحیح آن شد ولکن از عهده آن بر نیامد.»

تلخیص و استفاده

الصحاح، یکی از تأثیرگذارترین کتابها در موضوع لغت بوده که هنوز مجامع علمی مفتخر به استفاده از آن هستند. عدهای از علمای لغت به قصد تسهیل در امر استفاده و انتفاع از این کتاب، اقدام به تلخیص آن نمودهاند که آثاری مانند «مختار الصحاح» و «نجدالفلاح» از آن جملهاند. همچنین در سال 1974 میلادی فردی به نام ندیم مرعشلی و اسامه مرعشلی، ترتیب کتاب را از سبک اصلی خود خارج کرده و به شیوه الفبایی و با توجه به ریشه اصلی کلمات آنرا تنظیم کردهاند.

چاپ و نشر

الصحاح جوهری، تاکنون در قالبهای مختلف 2 جلدی، 5 جلدی، 6 جلدی و 7 جلدی به مرحله چاپ و نشر رسیده است. انتشارات دارالعلم للملایین بیروت، این کتاب را در شش جلد با تحقیق احمد عبدالغفور عطار در سال 1404 هجری قمری چاپ کرده است.  

 تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج