*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٨١١٩ ١٣:٢٩ - 1395/11/06    النجاة فی‌القیامة فی تحقیق امر‌الامامةآثار ماندگار شماره 496  ارسال به دوست نسخه چاپي


 النجاة فی‌القیامة فی تحقیق امر‌الامامةآثار ماندگار شماره 496

النجاة فی‌القیامة فی تحقیق امر‌الامامة اثری از از ابن‌میثم بحرانی رحمة‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ( 636ق - ۶۷۹ یا ۶۹۹ق)


النجاة فی‌القیامة فی تحقیق امر الامامة کتابی کلامی و به زبان عربی در موضوع امامت است. در تاریخ نگارش تشیع، کتاب‌های بسیاری در موضوع امامت و اثبات این منصب الهی برای ائمه معصومن‌ علیهم‌السلام، به نگارش درآمده است. برخی از این کتاب‌ها دلایل نقلی را بیان کرده‌اند و برخی دیگر افزون بر دلایل نقلی برای اثبات امامت به دلایل عقلی هم تمسک جسته‌اند، که کتاب النجاة فی‌القیامة از این گروه کتب است. ....

 

 

    کمالالدین میثمبن علیبن میثم بحرانی رحمة‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، محدث، فقیه و متکلم شیعی در سده هفتم قمری است. برخی لقب او را مفیدالدین آوردهاند. از زندگی او آگاهی اندکی در دست است. همین قدر گفتهاند که در ۶۳۶ قمری به دنیا آمد، و نزد ابوالسعادات اسعدبن عبدالقاهربن اسعد اصفهانی و کمالالدین علیبن سلیمان بحرانی دانش آموخت.

دانشمندان عراق، بهویژه اهل حله که او را مردی دانشمند میشمردند، از او خواستند که در آنجا به تربیت شاگردان و تألیف و تصنیف بپردازد. ابنمیثم در آغاز از سفر به عراق و حله سرباز زد، اما سپس به عراق رفت و به احتمال قوی در حله اقامت گزید.

ابنمیثم در روزگار خود چندان شهرت داشته که او را با صفاتی چون فیلسوف، محقق و زبده فقها و محدثان و متکلم ماهر وصف کردهاند. طریحی او را در فقه همچون خواجه نصیرالدین در علم کلام دانسته است.

حدود سی اثر به ابنمیثم نسبت داده شده است از جمله: مصباحالسالکین یا شرح بزرگ نهجالبلاغه؛ اختیار مصباح السالکین یا خلاصه شرح بزرگ نهجالبلاغه؛ شرحالمائة کلمة لنهجالبلاغة (منهاجالعارفین)؛ قواعدالمرام فی علم الکلام (القواعدالإلهیة فیالکلام والحکمة)؛ النجاة فیالقیامة فی تحقیق امرالامامة؛ الشرح الصغیر لنهجالبلاغة؛ اصولالبلاغة (تجریدالبلاغة)؛ جواب رسالة نصیرالدین.

النجاة فی القیامة فی تحقیق امر الامامة

النجاة فیالقیامة فی تحقیق امر الامامة کتابی کلامی و به زبان عربی در موضوع امامت است. در تاریخ نگارش تشیع، کتابهای بسیاری در موضوع امامت و اثبات این منصب الهی برای ائمه معصومن علیهم‌السلام، به نگارش درآمده است. برخی از این کتابها دلایل نقلی را بیان کردهاند و برخی دیگر افزون بر دلایل نقلی برای اثبات امامت به دلایل عقلی هم تمسک جستهاند، که کتاب النجاة فیالقیامة از این گروه کتب است.

انگیزه تألیف این کتابها نیز مختلف بوده است؛ گاهی نویسنده در پاسخ مخالفی قلم به دست میگرفته و گاه با درک نیاز مخاطب عنان قلم را میرانده، و گاهی به درخواست اساتید و دیگر مؤمنین و گاهی به امر و تقاضای حکمای شیعه و دوستدار خاندان اهلبیت علیهم‌السلام این نوع کتابها پدید میآمده است.

یکی از امرایی که در تعظیم علمای شیعه و گسترش فرهنگ تشیع میکوشید ابومظفر عبدالعزیزبن جعفر نیشابوری (م 672ق) حاکم بصره بود که نسبش به مالک اشتر نخعی میرسید. وی در بغداد وفات کرد و در نجف کنار بارگاه مطهر امیرمؤمنان علیه‌السلام دفن شد. او نقش بسیار پررنگی در پدید آمدن کتاب النجاة فی القیامة دارد. ابنمیثم در مقدمه کتاب خود، او را به اوصاف بلندی ستوده و از خدمات و دانش بسیار وی یاد کرده است. او از ابنمیثم میخواهد که کتابی مختصر در امامت همراه با سؤال و جواب بنویسد. عظمت وی در دیدگان ابنمیثم چنان بوده که علیرغم خستگی سفر و دوری از وطن، خواسته وی را اجابت کرده و کتاب النجاة فیالقیامة فی تحقیق امر الامامة را نگاشته است.

ساختار کتاب

ابنمیثم این کتاب را در یک مقدمه و سه باب تدوین کرده است. وی کتابش را با گزارشی از چگونگی تألیف کتاب و معرفی ابومظفر عبدالعزیز نیشابوری و وصف او آغاز میکند.

سپس در مقدمه دو موضوع را بیان میکند:

الف) تعریف امامت؛ ب) بیان آراء و دیدگاه صاحبنظران درباره امامت.

نویسنده در این قسمت دلایل امامیه بر وجوب عقلی و نقلی وجود امام را تبیین میکند؛ آن دلایل عبارتند از: خیر محض بودن امام، غلبه داشتن خیر.

باب نخست، که شامل چهار بحث است، درباره شرایط معتبر در امامت میباشد.

بحث اول در عصمت امام و بیان دلایل وجوب عصمت؛ بحث دوم در بیان افضلیت امام از دیگران در حوزه امامت؛ بحث سوم در علم امام بر همه دین و بحث چهارم در چگونگی تعیین امام (منصوص بودن امامت) است.

باب دوم، شامل دو بحث درباره تعیین امام است. نویسنده در این باب ابتدا مقدمهای در بیان تفصیلی آراء در تعیین امام و جانشین رسول خدا را میآورد؛ سپس در بحث اول، امامت امیرمؤمنان علیه‌السلام را بعد از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با سه نوع برهان (نصوص جلی، نصوص غیر جلی و براهین عقلی) اثبات میکند؛ سپس در بحث دوم درباره اثبات امامت دیگر امامان علیهم‌السلام سخن میراند و امامت سایر ائمه علیهم‌السلام را اثبات میکند.

باب سوم، شامل چهار بحث در بیان پرسش و شبهات مخالفین و پاسخ آنهاست. بحث اول شبهات منکران امامت امیرمؤمنان علیه‌السلام و پاسخ آنهاست؛ بحث دوم در بیان و پاسخ مطاعن و اشکالاتی است که خوارج به حضرت امیرمؤمنان علیه‌السلام وارد کردهاند؛ بحث سوم بیان نادرستی دیگر فرقههای شیعه است که منکر امامت برخی از امامان معصوم علیهم‌السلام شدهاند. در این قسمت فرقههایی نظیر کیسانیه، فتحیه، زیدیه، ممطوریه، ناووسیه، شمطیه، اسماعیلیه و... معرفی و نقد شدهاند. بحث چهارم این بخش، درباره غیبت امام مهدی علیه‌السلام است.

شیوه نویسنده در بیان مطالب چنین است: وی ابتدا آراء مختلف را در مبحث مرتبط بیان میکند؛ آنگاه نظر صحیح را انتخاب مینماید. سپس پرسشهای مختلف را در موضوع مطرح میکند و دوباره آراء مخالف را بیان و با استدلال، دیدگاه غیرصحیح را رد میکند و در پایان، به بیان نظریه صحیح با ذکر استدلال میپردازد.

مؤلف دیدگاههای خود را با بیان منطقی و بهدور از دعواهای اعتقادی مطرح میسازد و تمام تلاش خود را در دفاع از حق به کار میگیرد. برخی این اثر بحرانی را در ادامه منهج کلامی شیخ مفید، سیدمرتضی و شیخ طوسی دانستهاند.

شایان ذکر است که نویسنده در لابهلای این کتاب، بهویژه در باب دوم، به دلایل نقلی بسیاری هم استناد میکند.

چاپ النجاة فیالقیامة

این اثر نخستین بار در سال ۱۴۱۷ قمری با تحقیق محمدهادی یوسفی غروی توسط انتشارات مجمعالفکر الاسلامی به چاپ رسیده است. محقق مقدمهای طولانی در معرفی ابنمیثم و آثار وی دارد. وی کتاب را بر اساس دو نسخه خطی موجود در کتابخانه آستانه قدس رضوی علیه‌السلام و کتابخانه زنده یاد علامه محمدعلی روضاتی تحقیق کرده است. همچنین محقق کتاب، افزون بر درج برخی پاورقیهای مفید، فهارس فنی شامل فهرست آیات قرآن، احادیث، اسامی معصومین علیهم‌السلام، فهرست اعلام، اشعار، فرق و مذاهب، جایها و اماکن، گروه و قبیلهها، و مصادر تحقیق را آورده است.

ترجمه النجاة فی القیامة

تنها ترجمه النجاة فیالقیامة به قلم سیدابوالحسن مخزن موسوی با عنوان «رستگاری در پرتو امامت» به همت دبیرخانه دومین همایش بینالمللی بزرگداشت ابنمیثم بحرانی، (تهران: انتشارات بینالمللی الهدی)، در سال 1385 شمسی منتشر شده است.

منابع: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل ابنمیثم؛ مقدمه محقق النجاة فی القیامة.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج