*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٧٨٨١ ١٣:٣٩ - 1395/10/29    تنزیه الانبیاء و الائمه اثری از سیدمرتضی (355 - 436ق)آثار ماندگار شماره 495 ارسال به دوست نسخه چاپي


 تنزیه الانبیاء و الائمه اثری از سیدمرتضی (355 - 436ق)آثار ماندگار شماره 495

تنزیه الانبیاء و الائمه اثری از سیدمرتضی (355 - 436ق)


عالم جلیل‌القدر شیعه علی‌بن حسین معروف به سیدمرتضی از اکابر و استوانه‌های جامعه علمی مکتب تشیع است که از جانب پدر و مادر نسبی بس شریف داشت که با واسطه اندک به حضرت امام موسی‌بن جعفر‌ علیه‌السلام می‌رسد. ...


 

 

عالم جلیلالقدر شیعه علیبن حسین معروف به سیدمرتضی از اکابر و استوانههای جامعه علمی مکتب تشیع است که از جانب پدر و مادر نسبی بس شریف داشت که با واسطه اندک به حضرت امام موسیبن جعفر علیه‌السلام میرسد. او از اساتید برجسته زمان خود بهخصوص شیخ مفید ارتزاق علمی و عملی کرده و پس از استادش، زعامت دینی شیعه را بر عهده گرفته است. او مدت سی سال امیرالحاج حرمین و قاضیالقضات و مرجع شکایات مردم بوده و در کمک و مساعدت به اهل علم پر توفیق بوده است.

از بنان شریف ایشان آثار پر فایدهای به ما رسیده است که برخی از آنها را در پاسخ به شبهات اعتقادی مطرح شده در زمان خودش نگاشته که یکی از آنها تنزیهالانبیاء و الائمه است.

تنزیه الانبیاء و الائمه

تنزیه الانبیاء از کتب کلامی سیدمرتضی علمالهدی میباشد که به عربی و در موضوع اثبات عصمت پیامبران و امامان شیعه کتابت یافته است. این کتاب از قدیمیترین کتابهای موجود درباره عصمت پیامبران است که منبع برای مؤلفان پس از خود قرار گرفت. با وجود اینکه تنزیه الانبیاء، یک کتاب اعتقادی و کلامی به حساب میآید، لکن مؤلف به منظور توضیح و تشریح مطالب آن، آنقدر به مسایل نحوی، بلاغی و لغوی پرداخته که قرار دادن آن در عداد کتب ادبی نیز کار بیربطی نیست. سید در پایان کتاب وعده میدهد که رسالهای جداگانه در خصوص مسایل غیبت بنویسد که به نظر میرسد کتاب «المقنع فی الغیبة» همان رساله موعود باشد.

ساختار کتاب

تنزیه الانبیاء و الائمه شامل یک مقدمه و دو بخش کلی است. بخش اول کتاب مربوط به تنزیه پیامبران و بخش دوم مربوط به تنزیه ائمه علیهم‌السلام میباشد. مؤلف در این کتاب آراء مختلف در باب عصمت انبیاء را نقل میکند و سپس هر یک از آن نظرات را مورد بررسی و نقد قرار میدهد. ایشان همچنین آیات و روایاتی را که به ظاهر با عصمت انبیا ناسازگار است را بررسی و توجیه میکند.

مؤلف در این بخش، به عصمت حضرت؛ آدم، نوح، ابراهیم، یعقوب، یوسف، ایوب، شعیب، موسی، داوود، سلیمان، یونس، عیسی علیهم‌السلام و حضرت ختمی مرتبت صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم پرداخته است.

سیدمرتضی بخش دوم کتاب را به تنزیه امامان شیعه اختصاص داده که شامل امام علی، امام حسن، امام حسین، امام رضا و امام عصر علیهم‌السلام میباشد.

مؤلف، مباحث مربوط به عصمت انبیا علیهم‌السلام را به تفصیل بیان داشته و حجم کمتری از کتاب را به عصمت امامان شیعه اختصاص داده و البته تفصیل مطلب را به کتاب الشافی فیالامامة خود ارجاع میدهد.

کتاب، بهصورت پرسش و پاسخ تنظیم شده و به نظر میرسد که برخی پرسشها را متکلمان معتزلی قبل از سیدمرتضی، مطرح کرده باشند.

محتوای کتاب

مسایل مختلف این کتاب در حقیقت به اختلاف کلامی امامیه و معتزله در باب عصمت انبیا منتهی میشود. سیدمرتضی در تأویل آیاتی که به ظاهر با عصمت انبیا ناسازگارند، از توجیههای گوناگونی استفاده میکند و آنها را چنین میآورد:

پارهای از برداشتهای نادرست ناشی از بیتوجهی به بحث لغت و اقتضائات زبانی و خصوصیتهای زبان عربی است.

همچنین گاه ظاهر آیات دو تفسیر مختلف را دارد که یکی با عصمت انبیا سازگار و دیگری ناسازگار است در این صورت چون عصمت انبیا با ادله عقلی ثابت میشود لذا باید تفسیری را پذیرفت که با عصمت آنها سازگار است.

برخی اشکالها هم در اثر بیتوجهی به شأن نزول، احوال زمان نزول آیه و نشانههای تاریخی است.

همچنین، برخی اعمالی که به انبیا نسبت داده میشوند، گناه محسوب نمیشوند بلکه ترک اولی یا ترک کار مستحبیاند و لذا نسبت دادن لفظ ظالم و مانند آن به انبیا، به سبب از دست دادن ثواب اعمال مستحب و نیز خضوع و خشوع در پیشگاه خداوند است. ریشه پارهای از اشکالات هم بیتوجهی به خصوصیات انسانی انبیا و خرافات مربوط به عرف و اجتماع است.

سیدمرتضی، در خصوص عصمت انبیا میگوید: عصمت آنان پیش از هر چیز متکی به ادله عقلی است و دلالت عقلی از ادله دیگر قویتر است و لذا هر روایتی که با ادله عقلی تعارض کند را نمیپذیریم. ایشان در خصوص پارهای از روایات که با ظاهر قرآن مخالفت دارند، میگوید: وقتی ظاهر قرآن بر معصیت پیامبران دلالت ندارند، چگونه چنین روایتهایی میتوانند قابل قبول باشند.

ردیه، تلخیص و نسخه

شهابالدین شافعی رازی متوفای قرن ششم، در زلّةالانبیاء به رد تنزیه الانبیاء پرداخته است که نصیرالدین عبدالجلیل قزوینی معاصر رازی، برخی اشکالات او را در کتاب بعض مثالب النواصب، به فارسی پاسخ گفته است. این کتاب همچنین توسط شیخ محمدبن علی کراجکی متوفای 449ق تلخیص شده است.

نسخهای از تنزیه الانبیا در کتابخانه مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی با تکمله عبدالوهاب حسینی استرآبادی موجود است.

چاپ و نشر

تنزیه الانبیاء، نخستینبار در سال 1290 شمسی در تبریز به مرتبه چاپ سنگی رسید و سپس چاپهای متعددی از آن در نجف، بیروت و قم صورت گرفت که میتوان به چاپ فاطمه قاضیشعار و زیرنظر آقای علیاکبر غفاری در سال 1380 شمسی در تهران و چاپ فارس حسّون کریم در قم اشاره کرد.

این کتاب توسط آقای امیر سلمانی رحیمی به فارسی ترجمه و در سال 1377 شمسی در مشهد مقدس به چاپ رسید، همچنین ترجمهای به زبان اردو از بخش تنزیه الانبیا به قلم حسین هندی و با عنوان «تحفةالاتقیاء» در هند به طبع رسید.

منبع: ویکی شیعه؛ ویکی فقه/ تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج