*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٦٣٥٦ ١٣:٣٢ - 1395/09/18    الشافی فی الامامة از سیدمرتضیآثار ماندگار شماره 489 ارسال به دوست نسخه چاپي


 الشافی فی الامامة از سیدمرتضیآثار ماندگار شماره 489

الشافی فی الامامة از سیدمرتضی (355 436ق)


ابوالقاسم علی‌بن حسین‌بن موسی مشهور به سیدمرتضی و ملقب به علم‌الهدی مجتهد علی‌الطلاق و برادر بزرگ سیدرضی از نوادگان امام موسی کاظم‌علیه‌السلام است. شیخ عباس قمی او را رکن و معلم علمای شیعه می‌داند که کتاب‌های بسیار تألیف کرده است. ابن‌اثیر، ایشان را مجدد مذهب امامیه در قرن چهارم شمرده است. جسمی نحیف و صورتی زیبا داشت. در چندین علم سرآمد بود. به شاگردان خود ماهیانه می‌داد و بخشی از املاک خود را در راستای تهیه کاغذ اهل علم وقف کرده بود. سیدمرتضی، دارای تألیفات عدیده در علوم؛ کلام، فقه، اصول و تفسیر بود که برخی از آن‌ها عبارتند از؛ الانتصار فی‌الفقه، تنزیه الانبیا، الشهاب فی الشیب و الشباب، الشافی فی الامامة و تفسیر قصیده السید الحمیری. عاقبت ایشان در سال 438 قمری وفات نمود. ....

 

 

ابوالقاسم علیبن حسینبن موسی مشهور به سیدمرتضی و ملقب به علمالهدی مجتهد علیالطلاق و برادر بزرگ سیدرضی از نوادگان امام موسی کاظمعلیه‌السلام است. شیخ عباس قمی او را رکن و معلم علمای شیعه میداند که کتابهای بسیار تألیف کرده است. ابناثیر، ایشان را مجدد مذهب امامیه در قرن چهارم شمرده است. جسمی نحیف و صورتی زیبا داشت. در چندین علم سرآمد بود. به شاگردان خود ماهیانه میداد و بخشی از املاک خود را در راستای تهیه کاغذ اهل علم وقف کرده بود. سیدمرتضی، دارای تألیفات عدیده در علوم؛ کلام، فقه، اصول و تفسیر بود که برخی از آنها عبارتند از؛ الانتصار فیالفقه، تنزیه الانبیا، الشهاب فی الشیب و الشباب، الشافی فی الامامة و تفسیر قصیده السید الحمیری. عاقبت ایشان در سال 438 قمری وفات نمود.

▪الشافی فی الامامة و ابطال حجج العامه

از آثار تألیف شده توسط سیدمرتضی علمالهدی «الشافی فی الامامة و ابطال حجج العامة»است که در شمار مهمترین کتب تألیف شده در موضوع امامت و پاسخ به شبهات پیرامون آن است. قاضی عبدالجبار معتزلی در جلد پایانی کتاب «المغنی» خود به موضوع امامت پرداخته و اشکالاتی را از جهات گوناگون بر این مسئله ضروری تشیع وارد مینماید که در پی آن سیدمرتضی با تعصب شیعهگریاش دست به قلم برده و با خلق «الشافی فی الامامه» به همه شبهات قاضی عبدالجبار چه در مسایل اصلی و چه در فروعات پاسخ گفته که حاوی تمام مباحث مهم امامت میباشد.

▪روش مؤلف در این اثر

سیدمرتضی، علیرغم میل باطنیاش، شبهات المغنی را به اختصار پاسخ گفته است. مؤلف در نقل قول از المغنی نیز شیوه اختصار را در پیش گرفته و تنها ابتدای شبهه و یا بخش خاص از سخن قاضی عبدالجبار را ذکر میکند ولی در انتقال مطلب به خواننده و روشن نمودن خطای نویسنده المغنی و شبههای که مقصود او بوده، موفق است. سیدمرتضی، در الشافی، فضای یک مناظره را برای خواننده چنان ترسیم میکند که خواننده احساس میکند قاضی در مقابل سیدمرتضی بوده است. گاهی مؤلف برای محکم نمودن کلام خود، شبهات و اشکالاتی فرضیای را از سوی قاضی طرح کرده و پاسخ میگوید تا خواننده بهتر مجاب شود.

برخی از مهمترین مطالبی که سیدمرتضی در الشافی به شرح و توضیح آن پرداخته عبارتند از؛ اشتراک صفات امام با پیامبر اکرمصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، علم امام، حجیت امام معصوم، ضرورت وجود امام، ادله اثبات امامت، عصمت امام و ابعاد آن، راههای رسیدن به مصداق امام و تعیین آن، بررسی ابعاد قاعده لطف، مسئله بداء و اجماع امت در تعیین امام، نقش امور عقلی و نقلی در اثبات ابعاد امامت.

یکی از فواید کتاب الشافی، جدا شدن صف تفکر سیدمرتضی از دیدگاه کلامی معتزله است. از آنجایی که عقلگرایی در تحلیل مسایل کلامی و اعتقادی در میان معتزله و امامیه غلبه و شیوع داشته است، بعضی افراد چون ذهبی و ابنحجر عسقلانی را به این خطا انداخته که سیدمرتضی در شمار دانشمندان معتزلی است. بنابراین ایشان با تألیف الشافی و مبرهن کردن مباحث امامت، ضمن جدا کردن صف خود از معتزله، دیدگاه مستقیم و صائب مکتب امامیه را بر همگان مینمایاند.

▪نقد بر الشافی

در زمان خود سیدمرتضی، کتاب الشافی توسط ابوالحسن بصری معتزلی، مورد نقد و ابطال قرار گرفت. او کتابی با نام «نقض الشافی» نوشت که امروزه در دست نیست. در پی نگارش این کتاب، نقض النقض توسط یکی از شاگردان برجسته سیدمرتضی به نام سلار و به دستور خود ایشان نوشته میشود که ردیهای بر کتاب «نقض الشافی» میباشد.

▪تلخیصهای کتاب

از الشافی فی الامامه سه تلخیص به دست ما رسیده است. تلخیص شیخ طوسی با عنوان «تلخیص الشافی» و دو تلخیص دیگر با نامهای «ارتشاف الشافی من سلاف الشافی» و «صفوة الصافی من رغوة الشافی» از سیدبهاءالدین محمدبن محمدباقر حسینی سبزواری عالم قرن دوازده است. مشهورترین تلخیص، همان اثر شیخ طوسی است که امروزه در دسترس بوده و تا حالا چند ناشر به چاپ و نشر آن اقدام نمودهاند؛ متأسفانه این کتاب فاقد ترجمه مستقل است.

▪نسخهها و چاپها

با اینکه کتاب الشافی بسیار شناخته شده است ولی شگفت اینجاست که کهنترین نسخه خطی آن متعلق به سال 985 قمری است و بیشترین نسخههای آن مربوط به سدههای یازدهم و دوازدهم میباشد. الشافی در سال 1301 قمری در ایران به مرحله چاپ سنگی رسید. و این همان نسخهای است که شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعه از آن یاد میکند. این نسخه در سال 1410 قمری توسط عالم جلیلالقدر سیدعبدالزهرا الخطیب الحسینی تصحیح شده و مؤسسه انتشاراتی الصادق اقدام به چاپ و نشر آن در 4 جلد نموده است. همچنین مؤسسه مذکور در سال 1384 شمسی و برای بار دوم موفق به چاپ الشافی در 2 مجلد میشود.

منابع: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه

تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج