*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٥٩٣٨ ١٢:٣٠ - 1395/09/03    جمل‌العلم والعمل اثری سیدمرتضی قدس‌سره آثار ماندگار شماره 487 ارسال به دوست نسخه چاپي


 جمل‌العلم والعمل اثری سیدمرتضی قدس‌سره آثار ماندگار شماره 487

جمل‌العلم والعمل اثری سیدمرتضی قدس‌سره (355 436ق)


از آثار پر ارزش دانشمند نامی سیدمرتضی علم‌الهدی، کتاب «جمل‌العلم والعمل» است که مجموعاً در موضوع فقه و کلام به رشته تحریر درآمده است. کتاب مذکور علی‌رغم حجم کمش، از چنان کیفیتی برخوردار است که از زمان مؤلف تاکنون، عقول کاوشگران علم را تغذیه می‌نماید. قاضی عبدالجبار امام معتزله در خصوص این اثر می‌گوید: اگر سیدمرتضی تنها این اثر مختصر را داشت، بر تمام مصنفین برتری داشت. مباحث کلامی کتاب، خلاصه‌ای از کتاب‌های «الذخیرة فی علم‌الکلام» و «المخلص فی اصول الدین» است و مباحث فقهی نیز چکیده‌ای از کتاب «المصباح» خود ایشان می‌باشد. ....


 

 

ابوالقاسم علیبن حسینبن موسی مشهور به سیدمرتضی، از احفاد امام موسیبن جعفر علیه‌السلام بود که در سال 355 قمری به دنیا آمد. از جانب پدر و مادر، نسبی بسیار شریف داشت. سیدمرتضی مردی جامع بود. عالمی که ادیب، متکلم و فقیه بود و آرای فقهی او در اعصار مختلف مورد توجه بزرگان قرار داشته است.

شاخصترین تألیفات سیدمرتضی عبارتند از: تنزیهالانبیا، الذریعة فی اصول الشریعة، المحکم والمتشابه، الامالی و جملالعلم والعمل. او در سال 436 قمری در بغداد درگذشت.

جملالعلم والعمل

از آثار پر ارزش دانشمند نامی سیدمرتضی علمالهدی، کتاب «جملالعلم والعمل» است که مجموعاً در موضوع فقه و کلام به رشته تحریر درآمده است. کتاب مذکور علیرغم حجم کمش، از چنان کیفیتی برخوردار است که از زمان مؤلف تاکنون، عقول کاوشگران علم را تغذیه مینماید. قاضی عبدالجبار امام معتزله در خصوص این اثر میگوید: اگر سیدمرتضی تنها این اثر مختصر را داشت، بر تمام مصنفین برتری داشت. مباحث کلامی کتاب، خلاصهای از کتابهای «الذخیرة فی علمالکلام» و «المخلص فی اصول الدین» است و مباحث فقهی نیز چکیدهای از کتاب «المصباح» خود ایشان میباشد.

ساختار کتاب

کتاب جملالعلم والعمل شامل دو قسمت اعتقادیات و عبادیات میباشد. مؤلف در بخش عبادیات، به ابواب مختلف فقهی مثل طهارت، صلاة، صوم، اعتکاف، حج و زکات میپردازد. ناگفته نماند که تمام نسخههای چاپی کتاب، فاقد بخش معاد میباشد. مؤلف در این کتاب مباحث اعتقادی را تحت عنوان «ما یجب الاعتقاد به» مطرح میکند که محتمل است در صدد اشاره به این نکته بوده که اعتقادات تقلیدی نیستند. از خصوصیات بخش فقهی این کتاب، اینکه مؤلف در مباحث فقهی به قواعد اصولی و استدلالی و نیز آیات قرآن و اخبار متواتر یا محفوف به قرائن علمی استناد نمیکند. مؤلف برخلاف سایر تألیفاتش، از طرح نظریات و اقوال سایر مذاهب اسلامی خودداری کرده و کوتاه سخن اینکه از فقه مقارن در آن اثری یافت نمیشود.

سیدمرتضی در این اثر، به بیان فتاوای علما اکتفا کرده که از این جهت جملالعلم والعمل شبیه رسالههای عملیه متداول در زمان ماست.

امتیاز کتاب

از امتیازات این کتاب، شمول اقوال جماعتی از صحابه رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و تابعین و فقهای قرن اول و دوم هجری است که ممکن است فرازهایی از اقوال این بزرگان، در غیر این کتاب موجود نباشند و بیشک اهمیت این مسئله بر اهل تحقیق پوشیده نیست.

شروح کتاب

کتاب جملالعلم والعمل بهواسطه عظمت و وسعت علمی و معنوی مؤلفش از دیرباز مورد تفقد علمای درجه اول قرار داشته و شروحی بر آن نگاشته شده است.

شیخ طوسی قسمت اعتقادیات کتاب را شرح نموده و آنرا «تمهیدالاصول فی الکلام» نامیده است. شیخ ابوالفتح کراجکی نیز به شرح بخش عقاید کتاب پرداخته است.

قاضی ابنبراج یکی از شاگردان سیدمرتضی، شرح مبسوطی را بر بخش عبادیات جمل نوشته است.

اما مهمترین شرحی که بر کتاب جمل به منصه ظهور رسیده، شرح خود سیدمرتضی بر بخش اعتقادات است. سید که اصل کتاب را به توصیه استادش شیخ مفید نوشته بود، شرح بر آنرا به درخواست یکی از شاگردان خود به رشته تحریر درآورد.

از متن این کتاب مشخص میشود که سید این شرح را در اواخر عمرش املا نموده؛ چراکه در جاهای مختلفی از کتاب، به آثار دیگری چون؛ الذخیره، تنزیهالانبیا، الامالی و الشافی ارجاع میدهد.

نسخهها

نسخههای خطی این کتاب عبارتند از:

نسخه خطی کتابخانه آیةالله حکیم در نجف اشرف به خط اسماعیلبن عبدالله و همچنین به خط شیخ محمد سماوی.

نسخه خطی کتابخانه شیخ آقابزرگ تهرانی در نجف اشرف.

نسخه خطی کتابخانه آیةاللهالعظمی مرعشی نجفی در قم.

چاپها

کتاب جملالعلم والعمل در سال 1387 قمری به قطع وزیری و در یک جلد توسط مطبعةالآداب نجف اشرف به چاپ رسید.

ناگفته نماند که شرح ابنبراج بر بخش احکام فقهی نیز باعنوان «شرح جملالعلم والعمل» به همت آقای کاظم مدیر شانهچی در اسفند 1352 شمسی در مشهد به زیور طبع آراسته شد.

تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج