*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧٧٧٠٧ ١١:٣٢ - 1395/02/29    سفینةالبحار اثری از شیخ عباس قمی قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 462 ارسال به دوست نسخه چاپي


 سفینةالبحار اثری از شیخ عباس قمی قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 462

سفینةالبحار اثری از شیخ عباس قمی قدس‌سره (م 1359ق)


عباس‌بن محمدرضا القمی، مشهور به شیخ عباس قمی و محدث قمی، عالم جلیل‌القدر شیعی در قرن چهاردهم هجری قمری است. او در علم حدیث و تاریخ و نیز در فن وعظ و خطابه، نامدار است. ...

 

 

 

 

عباسبن محمدرضا القمی، مشهور به شیخ عباس قمی و محدث قمی، عالم جلیلالقدر شیعی در قرن چهاردهم هجری قمری است. او در علم حدیث و تاریخ و نیز در فن وعظ و خطابه، نامدار است. علمایی همچون میرزا محمد ارباب قمی، شیخ ابوالقاسم قمی، سیدمحمدکاظم طباطبایی یزدی (صاحب عروةالوثقی)، میرزا حسین نوری معروف به محدث نوری (صاحب کتاب المستدرک)، میرزا محمدتقی شیرازی مشهور به میرزای دوم و سیدحسن صدر کاظمی از اساتید شیخ عباس قمی به شمار میروند. ایشان دارای آثار قلمی بسیاری است که از آن میان میتوان مفاتیحالجنان، سفینةالبحار، منتهیالآمال، نفسالمهموم، فوائدالرضویه، هدیةالاحباب، الکنی والالقاب و منازلالآخره را برشمرد.

سفینةالبحار

کتاب بحارالانوار نوشته علامه مجلسی (م 1110ق) یکی از بزرگترین دانشنامههای حدیثی شیعه به شمار میرود؛ اما عظمت کار و اینکه علامه مجلسی فرصت نیافت آنرا بازبینی کند، برخی از علما را بر آن داشت تا با نگاشتن فهارس و یا تدوین استدراک بر آن کتاب شریف، اثر علامه مجلسی را به حد اعلای کمال برسانند و استفاده از آن دایرةالمعارف بزرگ را آسان سازند.

یکی از مشهورترین آثار متأخر در این زمینه، کتاب سفینةالبحار و مدینةالحکم والآثار از شیخ عباس قمی قدس‌سره است. این کتاب یک معجمالفبایی دایرةالمعارفی مختصر بر اساس اطلاعات موجود در بحارالانوار است که آسانترین راه را برای استفاده از این کتاب و البته با افزودن برخی نکات دیگر فراهم آورده است.

این کتاب از مشهورترین آثار شیخ عباس قمی است که سالهای طولانی برای تدوین آنان عمر صرف کرده است. ایشان انگیزه نگارش این کتاب را چنانکه در مقدمه کتاب آورده، کمک به پژوهشگران در بهرهگیری از بحارالانوار و رسیدن به مقصود برشمرده است چرا که بسیاری از مطالب بحارالانوار در جای مناسب خود ذکر نشدهاند و اینکه برخی مطالب حدیثی بایسته بوده تا در بحارالانوار نقل شوند به عللی از قلم افتادهاند.

موضوعات کتاب به ترتیب حروف الفبا و بر اساس ماده و ریشه ثلاثی مجرد موضوع مرتب شده است و خواننده به آسانی میتواند به بیش از ۱۷۰۰ موضوع دست یابد که هر کدام شامل مدخلهای گوناگون و متعددی هستند.

از زاویهای دیگر، این اثر گزیدهای از بحارالانوار است که نویسنده کوشیده است، دستیابی به روایات را برای مراجعان آسان سازد و مؤلف با توجه به تبحر در حدیث و علم رجال، دست به انتخاب زده است. مثلاً در ماده «علم» از باب اول کتاب العلم بحارالانوار، تنها آیات آغاز و انجام باب را آورده و از ۱۲۲ حدیث نیز فقط دو روایت را انتخاب کرده است. همچنین تا باب ششم هیچ آیه و حدیثی نقل نکرده و در باب ششم تنها یک آیه ذکر نموده است. سپس باب هفتم را رها کرده و از باب هشتم از بین ۱۳ آیه، یک آیه و از بین ۹۲ روایت تنها به یکی بسنده کرده است ـ چراکه مراد وی ارجاع دادن به موضوع و تشخص آن بوده نه اینکه همه را نقل کند.

یکی از ویژگیهای مهم سفینةالبحار آن است که مؤلف در یک موضوع به همان باب اکتفا نکرده و نکات مرتبط با موضوع مرتبط را از سراسر بخشهای دیگر یافته و به آن‌‌ها ارجاع داده است.

در نگارش عناوین، تعبیر شناختهشدهتر ذکر شده است؛ اگر اسم شخصی مشهور بوده، همان ذکر شده و اگر کنیه یا لقب مشهور بوده، اسم نیامده است. بهعنوان نمونه چون کنیه حارثبن سعید معروفتر بوده، شرح حال او ذیل ابوفراس الحمدانی آمده است.

حجم کار و مطالبی که شیخ عباس قمی قدس‌سره به محتوای بحارالانوار در این کتاب اضافه کرده است، باعث شده این کتاب افزون بر اینکه فهرست جامعی برای بحارالانوار به شمار رود، خود نیز بهعنوان یکی از جوامع حدیثی شیعه در قرن چهاردهم به شمار آید.

آثار پدید آمده درباره سفینةالبحار

1ـ مستدرک سفینةالبحار؛ علی نمازی شاهرودی، کتاب مستدرک سفینةالبحار را با هدف تکمیل کتاب سفینةالبحار محدث قمی نوشته است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۴۰۹ق توسط بنیاد بعثت و در ۱۰ جلد منتشر شد.

2ـ فهرست موضوعی سفینةالبحار؛ سیدمهدی شمسالدین در کتابی با عنوان «موضوعاتالاخبار من کتاب سفینةالبحار»، فهرستی موضوعی از محتوای کتاب سفینةالبحار ارائه داده است. این کتاب در ۱۲۸ صفحه توسط دار النشرالاسلامی در قم و در سال ۱۳۷۱ش منتشر شده است.  

3ـ لالیالبحار فی اختصار سفینةالبحار؛ حمد شبر الحسینی، محبان الحسین، 1388، تهران.

ترجمههای سفینةالبحار

1ـ ترجمه محمدباقر ساعدی خراسانی، کتابفروشی جعفری به همت محمدرضا اعدادی، ق۱۴۰۰ / ۱۳۵۸ش، مشهد.

2ـ ترجمه هادی صلواتی در ۸ جلد، انتشارات نوید اسلام، قم.

چاپهای سفینةالبحار

1ـ چاپ نشر اسوه وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه در ۸ جلد، سال ۱۴۱۴ق، قم.

2ـ چاپ بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در سال ۱۴۱۶ق در ۲ جلد، و در سال ۱۳۸۳ش در 3جلد.

منابع

مقاله «سفینةالبحار و مدینةالحکم والآثار» از علی مختاری (کتاب ماه دین، فروردین ۱۳۷۸ - شماره ۱۸)؛ مقاله «بحارالانوار از زاویه نگاه دایرةالمعارفی» از رسول جعفریان (فصلنامه مشکوة، شماره 80)؛ سایت lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج