*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧٥٢٩٥ ١١:٣٥ - 1395/01/18    ‌ادب‌الکاتب ابن‌قتیبهآثار ماندگار شماره 456 ارسال به دوست نسخه چاپي


 ‌ادب‌الکاتب ابن‌قتیبهآثار ماندگار شماره 456

‌ادب‌الکاتب ابن‌قتیبه


ابومحمد عبدالله‌بن مسلم دینوری مروزی، معروف به ابن‌قتیبه دینوری از دانشمندان مسلمان ایرانی‌تبار و تاریخ‌نگار و عالمی جامع‌الاطراف بود. ...

 


 

ابومحمد عبداللهبن مسلم دینوری مروزی، معروف به ابنقتیبه دینوری از دانشمندان مسلمان ایرانیتبار و تاریخنگار و عالمی جامعالاطراف بود.

پدر او اهل مرو بود و ابنقتیبه در بغداد یا کوفه متولد شد. وی در جوانی در بغداد به آموختن دانش روی آورد و پساز آن از سوی عبیداللهبن خاقان وزیر متوکل، به قضاوت دینور فراخوانده شد و سالها در این مقام مشغول بود. او در میانسالی به بغداد بازگشت و تا پایان زندگیاش به آموزش ادبیات عرب پرداخت.

تأویل غریب القرآن، کتاب اعراب القرائات، عیونالاخبار، مشکلالحدیث نمونهای از آثار فراوان ابنقتیبه است. گفته شده که ابنقتیبه شهرتش را مدیون اثر با ارزش خود، ادبالکاتب میباشد و ارائه همین کتاب، مقدمه توجه بزرگان به ایشان بوده است.

ادبالکاتب

ادبالکاتب، اثری قویم و پرارزش از ادبشناس معروف عبداللهبن مسلم دینوری، معروف به ابنقتیبه از علمای قرن سوم هجری و به زبان عربی است. مؤلف، این کتاب را در موضوع ادب و فرهنگ کتابت و آنچه که یک کاتب باید بداند، نگاشته و آنرا برای ابومحسن عبیداللهبن خاقان وزیر متوکل عباسی تألیف کرده است. این اثر در میان آثار عربی در قرون نخستین ممتاز و درخشان بوده؛ چنانکه ابنخلدون آنرا یکی از چهار کتاب اساسی در نوع خود دانسته است. در ادبالکاتب، کلمات و اصطلاحات فارسی سودمندی بکار رفته که برای فارسیزبانان مفید است.

ساختار کتاب

این کتاب، مشتمل برمقدمهای مختصر به قلم آقای محمدالدالی و مقدمه خود مؤلف و بخش اصلی کتاب با عناوین چهارگانه «کتابالمعرفة»، «کتاب تقویمالید»، «کتاب تقویماللسان» و «کتاب الابنیة» تنظیم شده که هر بخش نیز مشتمل بر ابواب متعددی است.

ابنقتیبه، در مقدمه اثرش، تصویری را از جامعه فرهنگی عهد خویش ارائه میدهد که تقریباً هیچ قشری از جامعه فرهنگی، از قلم تیز او مصون نمانده است. ایشان در آغاز از رویگردانی مردم از «ادب» انتقاد میکند، ولی ابنخاقان را از این رذیله تبرئه مینماید. مؤلف، در ادامه معلومات و فضایلی را برمیشمارد که هر کاتبی باید بدان مجهز و متلبس باشد از جمله آنها:

1ـ اطلاعات کلی از صرف و نحو و همچنین از فقه؛

2ـ در فنونی چون حساب، هندسه و نجوم و کاربرد عملی آنها در راهسازی، پلسازی و آبیاری آشنا باشد؛

3ـ در اخبار و حکایات و تاریخ خبره باشد؛

4ـ اخلاق نیک، عقل و قریحه نیکو که زبان شیوا بدون آنها بیفایده است.

ابنقتیبه ضمن آنکه هر کاتبی را به فراگیری علوم فوقالذکر توصیه میکند، کسب ادب نفسانی، پاکدامنی و بردباری و فروتنی را لازمه شغل دبیری میداند.

توجه دانشمندان به این کتاب

علما و فرزانگان بزرگی به این کتاب مراجعه و توجه کردهاند. برخی درباره غلطهای راهیافته در ادبالکاتب، دست به قلم شدند، برخی دیگر به نگارش کتابی در شرح خطبه آن پرداخته، عدهای نیز در شرح ابیات این کتاب مبادرت ورزیده و جمعی نیز تمام این کتاب را شرح و بسط نمودهاند که عبارتند از:

الف) «غلط ادبالکاتب» از ابنکیسان؛

ب) «شرح خطبه ادبالکاتب» به قلم زجاجی و ابوالکرم مبارکبن یعقوب؛

ج) «توضیح ابیات ادبالکاتب» از احمدبن محمد خارزنجی؛

د) «الاقتضاب فی شرح ادبالکاتب» از ابنسیدبطلیوس و...

چاپ و نشر

خلاصه ادبالکاتب توسط طاهر الجزائری و با عنوان «تلخیص ادبالکاتب» در سال 1339ق در قاهره منتشر شده است. اخیراً نیز این کتاب توسط مؤسسه الرسالة بیروت در سال 1422ق به زیور طبع آراسته شده است.

منبع: نرمافزار تراث2، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)

بازنویسی: علیاکبر بخشی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج