*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧٤٥٨٥ ١١:٤١ - 1394/12/19    ‌اساس‌البلاغة زمخشری آثار ماندگار شماره 454 ارسال به دوست نسخه چاپي


 ‌اساس‌البلاغة زمخشری آثار ماندگار شماره 454

‌اساس‌البلاغة زمخشری


علامه ابوالقاسم محمود زمخشری، سال 467ق در یکی از روستاهای خوارزم دیده به جهان گشود. ....


 

 

علامه ابوالقاسم محمود زمخشری، سال 467ق در یکی از روستاهای خوارزم دیده به جهان گشود.

ایشان در روزگار سلطان ابوالفتح ملکشاه سلجوقی که پشتیبان اهل علم بود، در خوارزم زندگی میکرد و در آنجا که مرکز علمی آن روزگار بود، به کسب علم و دانش مشغول گشت. پس از مدتی در بسیاری از علوم متداول مثل تفسیر، حدیث، ادبیات و غیره صاحب نظر و دارای تألیفاتی برجسته گردید. تفسیر کشّاف، المفصل فیالنحو و اساس البلاغة از آثار اوست که در طول تاریخ مورد استفاده اهل علم بوده است. گفته شده است که به قصد زیارت خانه خدا به مکه سفر کرد و چون مدت اقامت ایشان در مکه به طول انجامید، لقب «جارالله» را به وی منسوب نمودند.

ایشان پساز بازگشت از مکه در جرجان خوارزم رحل اقامت افکند و پساز مدتی به بیماری مبتلا گشت که به وفات ایشان انجامید. تاریخنویسان وفات این عالم بزرگوار را شب عرفه سال 538ق ضبط نمودهاند.

اساسالبلاغة

اساسالبلاغة، اثر مفسر و ادیب بزرگ ابوالقاسم محمود زمخشری از دانشمندان و مفسران قرن ششم هجری است که در موضوع لغت و در یک جلد به زبان عربی مرقوم شده است.

کتاب، مشتمل از شرح حال مؤلف و یک مقدمه و متن اصلی است. مؤلف، در نگارش کتاب از همان روش الفبایی متداول لغتنامههای عربی تبعیت کرده است. ایشان در پی هر ریشه سه حرفی، مشتقات آنرا آورده است. به سبب جنبههای مختلف دینی، علمی و هنری اساسالبلاغة است که این کتاب جذابیتی فراتر از یک فرهنگ لغت را پیدا کرده و به نظر میرسد که مؤلف محترم در تدوین اثرش از کتاب العین خلیلبن احمد و جمهرةاللغة ابندُرید استفاده کرده است.

کتابب با دو مقدمه آغاز میشود؛ مقدمه اول آن منسوب به محققی است که در آن به زندگینامه مؤلف، تألیفات و عقیده دینی او پرداخته است. در مقدمه دوم که از خود مؤلف است، پساز حمد و ثنای پروردگار و رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ، به انگیزه این تألیف پرداخته و پساز آن به خصوصیات کتاب خود اشاره کرده است.

مؤلف در بخش اصلی کتاب، علاوه بر اینکه معنای هر کلمه و کاربردهای متعدد آنرا در گونههای مختلف کلام بیان میکند، همواره آیههای قرآن را مدنظر داشته است و بدین روش خواننده را با ظرافتهای بلاغی کلمات و رموز اعجاز قرآن آشنا میکند. زمخشری ضمن این کارها، بهعنوان شاهد به نقل احادیث و گفتار سخنسرایان نامی عرب میپردازد و در ادامه با ذکر شواهد گوناگون، معانی مجازی و کاربردهای نادر هر واژه را نشان داده است.

نقاط ضعف کتاب

با توجه به اینکه بنای زمخشری بر ذکر کلمات ادبی و بلاغی بوده است، بنابراین کتاب مذکور در کارهای تحقیقی جامعیت لازم را دارا نیست، چراکه فاقد بسیاری از لغات ضروری میباشد.

از چالشهایی که گریبانگیر کتاب است اینکه، اکثر کلمات مستعمل در این کتاب ثلاثی هستند و تعداد کلماتی که با ماده رباعی یا خماسی باشند انگشت شمارند.

برخی از محققین علم ادب همچو امین الخولی بر این عقیدهاند که عنوان «مجاز» که در جایجای اساسالبلاغة آمده، غیر از عنوان مجازی اصطلاحی درعلم معانی است. چراکه اولاً بسیاری از انواع مجاز در این کتاب ذکر نشده است و ثانیاً مؤلف در برخی مواقع تصریح به مجازی بودن یک کلمه میکند در حالیکه بهطور مسلم آن کلمه در معنای حقیقیاش استعمال شده است.

نقاط قوت اساسالبلاغة

از جمله فواید کتاب که محققان کمتر بدان پرداختهاند، مشخص کردن حروف جر است که با فعل خاص خودش بهکار میرود و آنرا متعدی مینماید و یا معنای جدیدی به فعل میبخشد.

از دیگر امتیازات کتاب، تشبیهاتی است که ذیل هر ماده آمده و خواننده را در فهم وجود صور خیال در شعر و نثر عربی کمک میکند.

روش زمخشری در اساسالبلاغة، بیان کاربردهای کلمه است و این روش و سبک به نام ایشان معروف شده است.

تحقیقات و چاپ کتاب

ابنحجر عسقلانی، مورخ و حدیثشناس مصری، کتاب اساسالبلاغة را مختصر کرده و آنرا «غراسالأساس» نامیده است.

کتاب اساسالبلاغة زمخشری، نخستین بار در سال 1299ق در مصر در دو جلد به چاپ رسیده است.

منبع: نرمافزار جامعالاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی

تنظیم مجدد: علیاکبر بخشی



خروج