*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, اخبار افق شماره خبر: ٣٧٢٦٧٣ ٠٨:٤٧ - 1394/11/15    اوائل‌المقالات از شیخ مفید‌ قدس‌سره  ارسال به دوست نسخه چاپي


 اوائل‌المقالات از شیخ مفید‌ قدس‌سره

اوائل‌المقالات از شیخ مفید‌ قدس‌سره (م 413ق)


اوائل‌المقالات، یکی از مهم‌ترین کتب کلامی شیعه به شمار می‌آید. این کتاب با حجم بسیار کم، شامل صدها مسئله کلامی و اعتقادی شیعه است. از آن‌جا که شیخ مفید این کتاب را در اواخر عمر خویش نگاشته، در بین نوشته‌های ایشان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است. موضوع اصلی کتاب، اثبات فرق بین شیعه و معتزله است. در مقدمه می‌نویسند: «فإنی بتوفیق‌الله و مشیته مثبت فی هذاالکتاب ما آثر اثباته من فرق ما بین‌الشیعة والمعتزلة و...». ....

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

 شیخ محمدبن محمدبن نعمان مشهور به شیخ مفید، از عالمان برجسته و اثرگذار تاریخ شیعه دارای آثار فراوان علمی در موضوعات مختلف علوم اسلامی (فقه، کلام، تاریخ، اصول و...) است که بسیاری از آنها تا به امروز برجای مانده است. شیخ محمدحسن آلیاسین 230 عنوان از آثار ایشان را در مقاله خویش برشمرده و جای آنها را نشان داده است. از میان آثار چاپ شده شیخ مفید میتوان کتابهای اختصاص، الارشاد، مسارالشیعه، اوائلالمقالات، ایمان ابیطالب علیه‌السلام، الجمل، جواباتالمسائل الجارودیه را نام برد.

اوائلالمقالات فیالمذاهب والمختارات

اوائلالمقالات، یکی از مهمترین کتب کلامی شیعه به شمار میآید. این کتاب با حجم بسیار کم، شامل صدها مسئله کلامی و اعتقادی شیعه است.

از آنجا که شیخ مفید این کتاب را در اواخر عمر خویش نگاشته، در بین نوشتههای ایشان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است.

موضوع اصلی کتاب، اثبات فرق بین شیعه و معتزله است. در مقدمه مینویسند: «فإنی بتوفیقالله و مشیته مثبت فی هذاالکتاب ما آثر اثباته من فرق ما بینالشیعة والمعتزلة و...».

ساختار کتاب همچون دیگر کتب کلامی نیست و شیخ مفید ۱۵۶ مسئله کلامی را مطرح و عقاید شیعه را درباره آنها بیان کرده است؛ اگرچه عناوین مطالب گاهی با «القول فی...» و «فصل» از هم جدا شدهاند.

شیخ مفید قدس‌سره در مقدمهای کوتاه، انگیزه نگارش خود را ذکر نموده و متن کتاب را با «بابالقول فیالفرق بینالشیعة فیما نسبت به إلیالتشیع والمعتزلة فیما استحقت به اسمالاعتزال» آغاز کرده است.

شیخ مفید در عناوین خود، ابواب کتاب را بدین صورت از هم جدا کرده است که:

الف) فرق بین شیعه و معتزله و آنچه که این دو را به این اسم منتسب کرده است؛ ب) فرق بین امامیه و دیگر شیعیان؛ ج) سخن امامیه درباره امامت بر خلاف اعتقادات معتزله؛ د) گزیدهای از دیدگاههای شیخ مفید بنابر آنچه که از آثار ائمه علیهم‌السلام اخذ کرده است؛ هـ) بیان علم به غیب؛ و) القول فیاللطیف منالکلام.

با نگاه اجمالی در این کتاب میتوان مباحث زیر را یافت:

معرفی برخی فرقههای اسلامی و شیعی، مباحث مربوط به امور عامه نظیر جوهر، عرض، اجسام و افلاک، مباحث مربوط به عدل، بیان فرق بین عدلیه بودن شیعه و عدلیه بودن معتزله، علم خدا، مباحث مربوط به نبوت، نظیر فرق بین رسول و نبی، عصمت انبیاء و اینکه بین انبیاء و ملائکه مفاضله است؛ نبوت خاصه و عصمت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، اعجاز قرآن، مباحث مربوط به امامت نظیر علم امام، رجعت، عصمت امام و امامت بلافصل حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بعداز رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، مباحث مربوط به معاد همچون وعد و وعید، شفاعت، ابتدا خلق جنت، کیفیت تکلم جوارح در آخرت، اهل آخرت آیا مأمور، مکلف و مختار هستند یا نه.

در کنار مباحث کلامی برخی از مسایل فقهی و اصولی همچون اجماع، اخبار آحاد، ناسخ و منسوخ قرآن، اجتهاد و قیاس نیز آمده است.

مهمترین موضوعات کتاب

1ـ علم امام: یکی از مباحث مهم کلامی که در قرون متمادی تا به امروز مورد بحث و مناقشه بوده است، علم امام میباشد. آیا امام به غیب اطلاع دارد و یا نه و آیا علم امام به غیب دائمی و همیشگی است یا در بعضی موارد امام از غیب منقطع میشود؟ اینها بحثهایی است که در کلام شیعی مورد بحث است. مؤلف اقوال متکلمین را در این مسئله به سه دسته تقسیم میکند: او میگوید گروهی قائلند که ائمه علیهم‌السلام تنها به ظواهر اطلاع دارند و احکامی که از ناحیه آنها صادر میشود، بر ظواهر ناظر هستند. گروهی دیگر قائلند آنچه در نزد ائمه علیهم‌السلام بواطن و غیب است و هر حکمی که از آنها صادر میشود، بر غیب ناظر است؛ گروه سوم هم قائلند که اگر خداوند بخواهد ائمه اطلاع به غیب پیدا میکنند و حکمی که از آنها صادر میشود، گاه به ظاهر ناظر است و گاه به باطن و اینکه آنها در چه مواردی به غیب اطلاع داشته باشند، مصالح و الطاف الهی تعیین میکند. او قول سوم را بهعنوان قول حق انتخاب میکند.

2ـ خبر واحد: یکی از بحثهای اصولی که بعد از شیخ طوسی مطرح شد، حجیت خبر واحد است. قدماء شیعه حجیتی برای خبر واحد قائل نبودند. شیخ مفید در این زمینه میگوید: «لایجبالعلم والعمل بشیء من اخبارالاحاد و لایجوز لاحد ان یقطع بخبرالواحد فیالدین الا ان یقترن به ما یدل علی صدق راویه علیالبیان و هذا مذهب جمهورالشیعة».

۳ـ سهو امام: مسئله سهو امام و نبی، یکی از مسایل قدیمی در کلام شیعه است. بعضی از علما شیعه که بیشتر به ظواهر روایات توجه داشتند، قائل شدهاند که امام هم سهو میکند و هم نسیان دارد. ولی شیخ مفید در این کتاب و در دیگر کتابهایش این نگرش را رد می کند: «انه لایجوز منهم علیه‌السلام صغیرة الا ما قدمت ذکر جوازه علیالانبیاء و انه لایجوز منهم سهو فی شیء فیالدین و لاینسون شیئا منالاحکام و علی هذا مذهب سائرالامامیة الا من شذ منهم و تعلق بظاهر روایات لها تأویلات علی خلاف ظنهالفاسد من هذاالباب».

ترجمههای اوائلالمقالات

بخش اول این کتاب توسط دکتر سوردل به زبان فرانسوی ترجمه شده و در مجله تحقیقات پاریس در ۸۰ صفحه با اسم امامیه در نظر شیخ مفید انتشار یافت.

چاپهای اوائلالمقالات

1ـ چاپ سنگی تبریز در سال ۱۳۵۸ق.

2ـ تحقیق علامه شیخ فضلالله زنجانی و اهتمام میرزا عباسقلی واعظ چرندابی همراه کتاب تصحیحالاعتقاد در سال ۱۳۶۴ق در ۱۲۸ صفحه در مکتبه حقیقت تبریز؛ همین نسخه در سالهای ۱۳۷۱ق تجدید چاپ شد. تقریظهایی از علامه حبیب آلابراهیم مهاجرالعاملی و علامه محمدحسین آلکاشفالغطاء بر این چاپ آمده است. نیز انتشارات دارالکتب الاسلامی بیروت در سال 1413ق آنرا باز چاپ کرد.

3ـ چاپ مطبعة حیدریة در سال ۱۳۹۳ق در ۲۷۲ صفحه، نجف اشرف.

4ـ تحقیق شیخ ابراهیم انصاری زنجانی دارالمفید بیروت در سال 1414ق / 1993م.

5ـ تحقیق دکتر مهدی محقق و مقدمه انگلیسی مارتین مکدرموت در انتشارات مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران ـ دانشگاه مک گیل، در سال 1382ش، تهران.

6- چاپ کنگره شیخ مفید در سال 1413ق. این چاپ تعلیقات شیخ ابراهیم زنجانی و شیخ فضلالله زنجانی را باهم آورده است. هر کدام از تعلیقهها دارای فهرست هستند.

منابع: مقدمههای چاپ دکتر مهدی محقق؛ نرمافزار نور - تنظیم: عباسعلی مردی


خروج