*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧١٥٧٧ ١٥:٥١ - 1394/10/23    مکارم‌الاخلاقآثار ماندگار شماره 446 ارسال به دوست نسخه چاپي


 مکارم‌الاخلاقآثار ماندگار شماره 446

مکارم‌الاخلاق از رضی‌الدین حسن‌بن فضل طبرسی‌ قدس‌سره (م 548ق)


ابونصر رضی‌الدین، حسن فرزند امین‌الاسلام فضل‌بن حسن طبرسی (مفسر نامدار شیعه) از علمای قرن ششم هجری است. علامه سیدمحسن امین‌ قدس‌سره درباره او می‌‌نویسند: «رضی‌الدین أبونصر الحسن‌بن أمین‌الدین أبی‌علی الفضل‌بن الحسن الطبرسی از دانشمندان بزرگ، فاضل کامل، فقیه آگاه، محدث جلیل و نویسنده کتاب مکارم‌الاخلاق است». ....

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

 ابونصر رضیالدین، حسن فرزند امینالاسلام فضلبن حسن طبرسی (مفسر نامدار شیعه) از علمای قرن ششم هجری است. علامه سیدمحسن امین قدس‌سره درباره او می‌‌نویسند: «رضیالدین أبونصر الحسنبن أمینالدین أبیعلی الفضلبن الحسن الطبرسی از دانشمندان بزرگ، فاضل کامل، فقیه آگاه، محدث جلیل و نویسنده کتاب مکارمالاخلاق است».

ایشان دارای آثار قلمی چندی است از جمله: مکارمالأخلاق، جامعالأخبار، جامع لسائرالأقوال و لمحاسنالأحوال.

مکارمالاخلاق

علمای بسیاری به تأسی از روایت رسولخدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم که فرمودند: «بعثت لأتمم مکارمالأخلاق»، به گردآوری احادیث و روایات اخلاقی منقول از رسولخدا و نقل سیره آنحضرت پرداخته‌‌اند؛ ازجمله آنان که کتابهای خود را «مکارمالاخلاق» نام نهادهاند، می‌‌توان علمایی همچون ابوجعفر محمد برقی، میر سیدعلی همدانی، ابوجعفر محمد نیشابوری، غیاثالدین بلخی، سیدمحمد نوربخش، سیدعبدالله شبّر (صاحب تفسیر)، و ابونصر رضیالدین حسن طبرسی را نام برد.

رضیالدین حسن طبرسی در مقدمه این کتاب با استناد به حدیث «بعثت لأتمم مکارمالاخلاق» و آیه ۲۱ سوره احزاب و آیه ۳۱ سوره آلعمران، تأسی به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و پیروی از شیوه زندگی ایشان را وسیلهای برای جلب رحمت الهی و در نتیجه، انگیزه تألیف کتاب خود ذکر کرده و در پایان مقدمه مىنویسد: «ما در این کتاب شمهاى از اخلاق ستوده پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را از حالات، اعمال، نشستن و برخاستن، سفر و حضر و خوردن و آشامیدن، و آنچه از این قبیل است و همچنین آنچه از او و ائمه راستین براى زندگى و تربیت مردم نقل شده و روایت گشته ذکر مىکنیم، و از خداوند توفیق پایان دادن به این کار بزرگ را مسئلت مىنماییم، که او بر هر کارى توانا و آسان کردن کارها برایش سهل است».

فهرست ابواب کتاب به قرار زیر است

۱. اخلاق و اوصاف پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم شامل پنج فصل؛ ۲. بهداشت و نظافت در اخلاق اسلامی (آداب نظافت و پاکیزگی و سرمه کشیدن و مالیدن روغن و مسواک زدن) شامل سه فصل؛ ۳. آداب استحمام، شامل شش فصل؛ ۴. بهداشت ناخن و اصلاح موها، و حجامت در چهار فصل؛ ۵. آداب و شیوههاى آرایش زن و مرد مسلمان، شامل شش فصل؛ ۶. ویژگیهاى لباس و خانه اسلامى، شامل ده فصل؛ ۷. آداب خوردن و آشامیدن، شامل سیزده فصل؛ ۸. مسایل مربوط به ازدواج، در ده فصل؛ ۹. آداب مسافرت، شامل هشت فصل؛ ۱۰. آداب دعا و وقت فضیلت آن، در پنج فصل؛ ۱۱. رفتار با بیماران و مسایل مربوط به آن، شامل پنج فصل؛ ۱۲. مسایل متفرقه در عرصه اخلاق و حقوق فردى و اجتماعى، شامل هفت فصل.

علامه سیدمحسن امین درباره روایات مکارمالاخلاق می‌‌نویسند: «این مجموعه ارزشمند جامع محاسن افعال و آداب شرعی است که در میان اصحاب ما پذیرفته شده است. او اکثر روایات خود را از پدر بزرگوارش امینالاسلام طبرسی روایت می‌‌کند».

ترجمههای مکارمالاخلاق

1ـ «محاسنالآداب» عنوان ترجمه محمدبن عبدالکریم انصاری استرآبادی در سال ۹۶۳ هجری؛ 2ـ «مکارمالکرائم» عنوان ترجمه مفسر زواری؛ 3ـ ترجمه علیبن طیفور بسطامی؛ 4ـ ترجمه سیدامیر نظامالدین عبدالهی با نام «مکارمالاخلاق»؛ 5ـ ترجمه میرزا محمدعلی مدرس چهاردهی؛ 6ـ ترجمه محمدباقر بهاری همدانی؛ 7ـ آداب زندگی اسلام ترجمه عبدالرحیم عقیقی بخشایشى (انتشارات نوید اسلام)؛ 8ـ ترجمه سیدابراهیم میرباقری (انتشارات شریف رضی)؛ 9ـ ترجمه لطیف راشدی (انتشارات صبح پیروزی).

خلاصه مکارمالاخلاق

مرحوم محمدباقر بهاری همدانی (م 1333ق) این کتاب را خلاصه کرده است.

چاپهای مکارمالاخلاق:

1ـ چاپهای مصر (تحریف شده)؛ 2ـ چاپ سنگی به تصحیح حاج میرمحمدصادق حسینی خوانساری در سال 1311؛ 3ـ چاپ حاج شیخ محمود بروجردی؛ 4ـ و... .

ماجرای تحریف کتاب مکارمالاخلاق

مرحوم محمدباقر همدانی بهاری (م 1333ق) یکی از کسانی است که در حد توان و تتبع خود، تحریفاتی را که در کتابهای اهلسنت انجام شده، نشان داده است و کتابی بهنام «التنبیه علی ما فعل بالکتب منالتحریف» را در این زمینه تألیف کرده است. ایشان، در جریان تحقیقات خود، متوجه شده است که چاپ مصر «مکارمالأخلاق» طبرسی، مورد تحریف و تصرف قرار گرفته و رسالهای بهنام «تسدیدالمکارم و تفضیحالظالم فی بیان تحریف مکارمالأخلاق» تألیف کرده است. مرحوم همدانی بهاری در مقدمه کتاب می‌‌نویسد: «مکارمالاخلاق را در مصر، مکرر به طبع رسانیدهاند، با تصحیفات بسیار و تغییرات بیشمار؛ و در آن درج نمودهاند مطالبی را که معین و مؤید مذهب عامه و مبطل مهماتی از مطالب مذهب شیعه است؛ لذا همت گماشتم که مواضع تحریف را تعیین نمایم. بحمدالله و حسن توفیقه، شش نسخه قلمی که بعضی از آنها به طول زمان، خرابی پیدا کرده بود و نسخه خود را [با هم] مقابله نمودم. دیدم حضرات، کتاب مزبور را برداشته، بهطور دلخواه نمودهاند... در اصل کتاب، چیزهایی که موافق میل آنها نیست، هست که آنها را اسقاط کردهاند».

بخشی از تحریفاتی که ایشان تشخیص داد، عبارت بودند از:

1ـ تبدیل «صلیاللهعلیهوآله» به «صلیاللهعلیهوسلم» و «علیهمالسلام» به «رضیاللهعنه» یا «کرماللهوجهه»، «عن الصادق علیهالسلام» به «عن بعضالفضلاء»، «و فی صحیفةالرضا» به «قال بعضالعلماء»، و تبدیل «عن أمیرالمؤمنین» به «عن بعضالعارفین»؛ 2ـ حذف، تغییر و تبدیل برخی از اسمها در سند روایات؛ 3ـ افزوده شدن جمله «ولأبیبکر بالصدیقیة» در میان دو جمله حدیث: «لی بالنبوة و لعلی بالولایة»؛ 4ـ حذف اقلاً هفتادوپنج مورد از قسمتهایی از ادعیه و احادیث مثل جمله «وأسئلک بحقالإسم الذی جعلته عند محمد و عترته».

علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی قدس‌سره می‌‌نویسند: مکارمالاخلاق، سه بار در مصر چاپ شد؛ در سال 1300 در بولاق، و سپس در 1303 به ضمیمه «طهارةالأعراق» ابنمسکویه و بار سوم 1304 یا 1306 به ضمیمه «الوسیلةالعظمی فی شمائلالمصطفی»؛ و چون در این چاپها مرتکب تحریف شده بودند، بهدستور مرحوم حاج میرزا ابوالفضل تهرانی (صاحب شفاءالصدور)، حاج شیخ محمود بروجردی، مقیم تهران، به تصحیح و طبع آن اقدام و با نسخههای مصحح، مقابله و مواد تحریف آن چاپها را نیز تعیین کرد و کتاب با بهترین وضعی به هزینه مرحوم حاج سیدکاظم صراف، چاپ شد. علامه سیدمحسن امین نیز در کتاب اعیانالشیعة، تمام موارد تحریف کتاب را آورده و درباره آنها توضیح داده است.

منابع

مدخل «طبرسی» دانشنامه جهان اسلام نوشته مژگان سرشار؛ تحریف «مکارمالأخلاق» و عکسالعمل فقهای شیعه نوشته آیةالله رضا استادی (فصلنامه علوم حدیث، شماره 8)؛ سایت lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج