*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧١٢٠٧ ١٠:٤٤ - 1394/10/16    حاشیه ملا عبدالله یزدی آثار ماندگار شماره 445 ارسال به دوست نسخه چاپي


 حاشیه ملا عبدالله یزدی آثار ماندگار شماره 445

حاشیه ملا عبدالله یزدی (م 981ق)


ملا عبدالله‌بن شهاب‌الدین بهابادی یزدی از علمای مشهور شیعه در قرن دهم هجری است که سیدعلی‌خان کبیر در کتاب سلافةالعصر درباره‌اش می‌نویسد: «عبدالله پسر حسین یزدی، استاد شیخ بهاءالدین، علامه روزگار خویش است. کسی در دانش و تقوا و فضیلت به او نرسد». ...

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

ملا عبداللهبن شهابالدین بهابادی یزدی از علمای مشهور شیعه در قرن دهم هجری است که سیدعلیخان کبیر در کتاب سلافةالعصر دربارهاش مینویسد: «عبدالله پسر حسین یزدی، استاد شیخ بهاءالدین، علامه روزگار خویش است. کسی در دانش و تقوا و فضیلت به او نرسد». او را شهابادی یا شاهآبادی نیز گفتهاند؛ در اصفهان تحصیل کرد. از اساتید او جمالالدین محمود شیرازی شاگرد جلالالدین دوانی (علوم معقول)، حسنبن زینالدین و سیدمحمد عاملی صاحب مدارک (علم فقه) را نام بردهاند. مقدس اردبیلی و ملا میرزاجان باغنوی از همدرسان او بودهاند. ایشان همچنین به حسنبن زینالدین و سیدمحمد عاملی صاحب مدارک، علوم عقلی آموخته است. شیخ بهایی نیز از شاگردان ملا عبدالله یزدی به شمار میرود.

این عالم ربانی صاحب مدرسهای در اصفهان و سپس در نجف بوده است که مشهور به مدرسه ملا عبدالله هستند.

ملا عبدالله یزدی، خزانهدار حرم امیرالمؤمنین علیه‌السلام نیز بوده و این منصب تا سالهای سال بین خاندان ایشان باقی بوده است. این خاندان مشهور به «بیتالملالی» هستند. آثار قلمی بسیاری دارد که عمده آنها حاشیه بر آثار گذشتگان است، عناوین برخی از آنها چنین است:

حاشیه تهذیبالمنطق به عربی، حاشیه تهذیبالمنطق به فارسی، حاشیه تهذیبالمنطق به عربی بحث ضابطه اشکال اربعه، حاشیه بر بحث «موضوع» از تهذیبالمنطق، حاشیه بر حاشیه خطایی، شرح قواعد در فقه، شرح العجاله (الخراره)، حاشیه بر شمسیه، حاشیه استبصار، حاشیه مختصر مطول، الدرةالسنیة فی شرحالرسالة الألفیةالشهیدیه، حاشیه بر مبحث الجواهر از شرحالتجرید، حاشیه بر مختصرالتلخیص، والتجارةالرابحة فی تفسیرالسورة والفاتحة.

شرح عربی ملا عبدالله بر تهذیبالمنطق تفتازانی

سعدالدین مسعودبن عمر تفتازانی (م 792ق) کتابی در منطق و کلام در دو بخش نگاشت با عنوان تهذیبالمنطق والکلام؛ بخش نخست آن، منطق، مورد توجه علما قرار گرفت؛ بهطوری که متن درسی حوزههای علمیه گشت و شرح و حاشیههای بسیاری بر آن نوشته شد. یکی از مشهورترین و دقیقترین آنها شرح عربی ملاعبدالله یزدی معروف به حاشیه است که متن درسی حوزههای علمیه بوده است. گفتنی است که افزون بر آن، سه شرح دیگر نیز بر این کتاب نگاشته است.

ملاعبدالله نگارش حاشیه را در صبح چهارشنبه 27 ذیقعده 967ق (مصادف با ایام حکمرانی شاه طهماسب صفوی) به پایان برده است، این حاشیه اگر چه خود حاشیهای است بر کتاب تهذیب، و حتی بدین نام مشهور است، ولی خود هویتی مستقل دارد. حتی بخشی از شهرت تهذیب به جهت آوازه همین حاشیه است. این حاشیه، چنان دقیق و کامل بوده که در ایران و هند و عراق، متن درسی گشته است. طلاب حوزههای علمیه ابتدا منطق کبری را میخواندند، سپس به درس حاشیه ملا عبدالله راه مییافتند.

شایان ذکر است که چند سالی است در حوزه علمیه قم، در مدارس تحت پوشش مرکز شورای عالی حوزه، حاشیه ملا عبدالله از دروس حوزوی کنار گذاشته شده است و کتاب المنطق نوشته محمدرضا مظفر (م 1383ق) یا خلاصه آن تدریس میشود.

فهرست کلی حاشیه را برای پرهیز از اطناب و ذکر جزئیات، چنین میتوان تصویر نمود: المقدمة؛ المقصدالأول فیالتصورات؛ المقصدالثانی فیالتصدیقات؛ بابالحجیة و هیئة تألیفها؛ خاتمه (اجزاء العلومالثلاثة).

کتاب با عبارت بسمله «قوله: الحمدلله»: افتتح بحمدالله بعدالبسملة ابتداء بخیرالکلام و اقتداء بحدیث خیرالانام علیهوآلهالصلاةوالسلام» آغاز میشود.

شیوه حواشی در این کتاب

ملاعبدالله، حاشیه را با عناوین «قوله» آغاز کرده است؛ بدین صورت که کلمه یا عباراتی از متن تهذیب را انتخاب کرده و با عنوان «قوله» آنرا از متن خود متمایز کرده، سپس توضیح و تفسیر داده است.

توضیحات ملاعبدالله، شامل توضیح معانی واژگان، بیان ترکیب نحوی عبارت، بیان مراد مصنف تهذیب، و پروراندن موضوعی مرتبط است.

حواشی بر حاشیه ملاعبدالله

از آنجایی که حاشیه ملاعبدالله، به دلایلی همچون اتقان مطالب، روانی بیان و... هویتی مستقل پیدا کرد، علما و مدرسین بدان توجه کردند و حواشی و تعلیقاتی در شرح و توضیح آن نگاشتند. علامه شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعه (ج6، ص60ـ63) ذیل حاشیه ملاعبدالله، هجده عنوان از آن حاشیهها را شناسانده است. افزون بر آن تعدادی از شرحهای حاشیه در دوره اخیر نگاشته شده و در ذریعه نیامده است. با فهرستبندی آنها تعدادشان به 43 عنوان میرسد.

نسخههای خطی حاشیه

در کتاب فهرستواره نسخههای خطی ایران (دنا) 646 نسخه خطی از این کتاب شناسانده شده است؛ این نسخهها را از ص 87 تا صفحه 104 جلد چهارم دنا (دو ستونی) میتوان ملاحظه کرد. بر اساس این فهرست، سه نسخه زیر از قدیمترین نسخههای خطی شناخته شده، به شمار میروند:

1. نسخه کتابخانه ملک به شماره 1 / 1651 خط عنایتالله به تاریخ 22 رجب 985ق؛

2. نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 2/10542 خط ابوالقاسمبن سلطان حسین عبدالعظیمی رازی به تاریخ غره جمادیالأول 997.

3. نسخه آستان قدس رضوی علیه‌السلام به شماره 1049 که نستعلیق قرن 10 کتابت شده است.

ترجمههای حاشیه

این کتاب از دیرباز تاکنون بارها ترجمه شده است؛ فهرست دنا 32 نسخه خطی از ترجمههای این کتاب را در صفحات 104 ـ 105 شناسانده است.

چاپهای حاشیه

این کتاب نخستینبار در سال 1268ق به همراه حاشیه میرزا علیرضا در تهران چاپ شد، سپس بارها بازچاپ شده است.

شایان توجه است که این کتاب، متن درسی حوزههای علمیه بوده است و عجیب نیست که صدها نسخه خطی و ترجمه فارسی داشته باشد و یا دهها بار چاپ شود. اما یکی از چاپهای مورد توجه این کتاب، چاپ انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین است. این چاپ حواشی و تعلیقات بسیاری را نیز ضمیمه کتاب آورده است. اما از آنجایی که این حواشی درهماند، نسخههایشان شناسانده نشده و... شایسته است با اصول علمی، تحقیق و بازچاپ شود.

امید است دبیرخانه بزرگداشت علامه ملا عبدالله بهابادی به این مهم دست یازد و چاپ منقح و مقبولی از این کتاب به دست دهد.

تهیه و تدوین: عباسعلی مردی


خروج