*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧٠٧٩٣ ١٢:٠٣ - 1394/10/09    کتاب الوافی از ملا محسن فیض کاشانی آثار ماندگار شماره 444 ارسال به دوست نسخه چاپي


 کتاب الوافی از ملا محسن فیض کاشانی آثار ماندگار شماره 444

کتاب الوافی از ملا محسن فیض کاشانی (م 1091ق)


«کتاب الوافى» که در مدت 9 سال و یک ماه نوشته شده، نخستین جامع حدیثى در دوره متأخران است. ملا محسن فیض، این کتاب را در یک مقدمه، چهارده کتاب و یک خاتمه تدوین کرده که شامل 273 باب و حدود پنجاه‌هزار حدیث (الذریعة/25/13/ش73) است. این کتاب، شامل همه احادیث موجود در کتب اربعه (الکافى، من لایحضره‌الفقیه، التهذیب والاستبصار) می‏باشد. ....

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

 

«کتاب الوافى» که در مدت 9 سال و یک ماه نوشته شده، نخستین جامع حدیثى در دوره متأخران است. ملا محسن فیض، این کتاب را در یک مقدمه، چهارده کتاب و یک خاتمه تدوین کرده که شامل 273 باب و حدود پنجاههزار حدیث (الذریعة/25/13/ش73) است. این کتاب، شامل همه احادیث موجود در کتب اربعه (الکافى، من لایحضرهالفقیه، التهذیب والاستبصار) می‏باشد.

مؤلف، انگیزه خود را از تألیف این کتاب، چنین بیان مى‏کند:

1. هیچ‏یک از کتب اربعه، به تنهایى براى مراجعهکننده کافى نیست، زیرا برخى از روایات مهم، در آنها ذکر نشده است.

2. مراجعه به این کتب و بهدست آوردن روایات مورد نظر، بسیار مشکل است؛ زیرا عنوان ابواب، دچار اختلاف و ناهم‏گونى است (برخى از احادیث را در باب مناسب خود نیاورده و در جاى دیگرى ثبت کرده‏اند. گاهى بین روایاتى که تفریق بین آنها بهتر بود، جمع کرده‏اند و یا بالعکس، روایاتى را که در مورد موضوع واحد هستند و باید در یک باب جمع‏آورى شوند، در چند باب آورده‏اند).

3. برخى از روایات، در کتب اربعه، تکرار شده‏اند و این، سبب ضخامت و حجم فراوان آنها شده است.

فیض، در این کتاب با ادغام پاره‏اى از ابواب، در برخى دیگر و جابه‏جا کردن آنها، تدوین جدیدى را براى فقه و حدیث پدید آورده است. وى با الهام از شیوه غزالى در احیاء علوم‏الدین، فقه را در دو بخش قرار داده: یکى در فن عبادات و سیاسات و دیگرى در فن عادات و معاملات.

مؤلف، در مقدمه، مشکلات ساختاری کتب اربعه را برشمرده و ضرورت تدوین یک کتاب حدیثى را بیان داشته است. وى، ضمن آنکه کتاب الکافى را به خاطر در بر داشتن اصول و خالى بودن از زواید، شریف‏ترین، موثق‏ترین، کامل‏ترین و جامع‏ترین کتب اربعه مى‏داند، اما مشکلاتی نیز در ساختار آن ذکر می‏کند. سپس عدم وجود احادیث مربوط به اصول عقاید را در کتاب من لایحضرهالفقیه از مشکلات این کتاب می‏شمارد. فیض، تهذیبالاحکام را اگر چه جامع احکام میداند و معتقد است که تقریباً تمام احادیث احکام، در آن نقل شده، اما از جهت خالى بودن از احادیث مربوط به اصول عقاید، مانند فقیه می‏داند.

صاحبالوافى، در ادامه، از تلاش مشایخ سه‏گانه، در نقل احادیث و گردآورى اخبار پراکنده، قدردانى مى‏کند و مى‏گوید:انصاف این است که جمع میان آنچه انجام داده‏اند و آنچه واگذاشته‏اند، کارى ناممکن، بلکه از توان بشر خارج است. به هر حال آنها وظیفه خود را انجام داده‏اند و آنچه باقى مانده، بر عهده آنان نبوده است.

وی، قبل از وارد شدن در اصل مقصود، درباره این سه امر توضیح داده است: طریق شناسایى علوم دینى، راه شناسایى اسناد حدیث‏ها و اصطلاحات و قواعد بهکار گرفته شده در کتاب. فهرست چهارده‏گانه کتاب چنین است:

1. عقل و علم و توحید؛ 2. حجت؛ 3. ایمان و کفر؛ 4. طهارت و زینت؛ 5. صلوة و دعا و قرآن؛ 6. زکات و خمس و مبرات؛ 7. صوم و اعتکاف و معاهدات؛ 8. حج و عمره و زیارات؛ 9. حسبه و احکام و شهادات؛ 10. معایش و مکاسب و معاملات؛

11. مطاعم و مشارب و تجملات؛ 12. نکاح و طلاق و ولادات؛ 13. جنایز و فرایض و وصیات؛ 14. روضه که شامل احادیث متفرقه است.

خاتمه الوافى، در اسناد حدیث‏هاى تهذیب و استبصار و من لایحضرهالفقیه است که ملا محسن براى سهولت مراجعه، اسامى را به ترتیب الفبا تنظیم کرده و براى رعایت اختصار، اسامى برخى از راویان را بهصورت مختصر آورده است.

از امتیازات این کتاب، ترتیب بسیار عالى در آوردن روایات در باب مناسب است، چنان‏که روایات را بر اساس متن آنها و بهصورت موضوعى، دسته‏بندى کرده است. معمولاً عناوین باب‏ها را از الکافى گرفته یا عین عبارت الکافى را در عنوان باب قرار داده و یا مشابه تعبیر الکافى را بهکار مى‏برد و به این مطلب، تصریح مى‏کند، ولى همواره از الکافى در انتخاب عناوین پیروى نکرده است.

از امتیازات دیگر این کتاب، شرح لغات موجود در روایات و برخى از آیات است. بهطوری که اگر به جمع‏آورى واژه‏هاى معنا شده در الوافى بپردازیم، مجموعه خوبى در غریب‌‌القرآن و غریبالحدیث پدید مى‏آید. در هنگام تبیین معناى لغوى کلمه، به قرائت‏هاى مختلف یا نسخه ‏بدل‏هاى آن و نیز معناى کلمه در زمان صدور روایت توجه دارد، زیرا گاهى یک کلمه اکنون در معنایى بهکار مى‏رود که در زمان معصومان علیهم‌السلام به این معنا نبوده است، لذا نمى‏توان روایت را بر طبق معناى فعلى تبیین کرد.

از دیگر امتیازات این کتاب، مى‏توان این موارد را نام برد: بى‏نیاز کردن محقق از مراجعه به اسناد در بسیارى از روایات، اشاره به موارد تقطیع روایات، تفسیر بسیارى از آیات قرآنى در الوافى، توجه به سبب صدور احادیث در هنگام تبیین معانى آن‌‌ها، تصحیح متون روایات کتب اربعه با استفاده از منابع مختلف روایى، تصحیح اسناد روایات کتب اربعه، رعایت تقواى علمى در نسبت دادن نظریه‏هاى عالمانه به صاحبان آنها، تبیین فلسفه برخى از مطالب مطرح شده در آیات قرآنى یا روایات، تبعیت محض از دلیل در فتاواى فقهى، شرح ضرب‌‌المثل‏هاى موجود در روایات، توضیح و تبیین تشبیه‏هاى موجود در روایات، واضح کردن معناى روایات با مثال زدن، آوردن اشعار مناسب با مضمون روایات، توجه به قرائت‏هاى گوناگون و یا احتمال‏هاى مختلف در معناى حدیث، رعایت امانت در نقل سند و متن.

شروح و حواشى الوافى‏

بر این کتاب، شروح و حواشی فراوانی نوشته شده است از جمله خود مؤلف، حاشیهای بر آن نگاشته است. در چاپ 26 جلدی الوافی برخی از حواشی از جمله حواشى ملا رفیعالدین نایینى، علامه مجلسى، ملا صالح مازندرانى، ملا خلیل قزوینى و آیةالله شعرانى آورده شده است.

معجم، منتخب، مستدرک و فهرست الوافى

1. الشافى‌‌المنتخب منالوافى، از خود مؤلف. فیض، آنرا با حذف احادیث معارض، مکرر و اسانید راویان، از کتاب الوافى استخراج و به ذکر محکمات بسنده نموده است.

2. نوادرالأخبار (نوادر فیض)؛ فیض، پس از گزینش الشافى از کتاب الوافى، تکمله و مستدرکى بر الشافى است. شیخ حسن عصفورى آنرا با اسم الحدقالنواظر به اتمام رسانیده است.

3. مستدرک الوافى، محمدهادىبن مرتضى، نوه برادر فیض کاشانى.

4. فهرست الوافى، علمالهدى، محمدبن محسن فیض کاشانى(م 1115ق).

5. المعجمالمفهرس لألفاظ احادیث کتاب الوافى، علیرضا برازش.

چاپهای الوافی

چاپهای مختلفی دارد که شاید کاملترین آنها به تحقیق ضیاءالدین حسینى است که در 26 جلد در انتشارات کتاب‏خانه امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام اصفهان به سال 1406ق منتشر شد.

منابع

تلخیصی از کتابشناسی الوافی در نرمافزار جامع احادیث بر اساس مقالات زیر:

«کتابشناسی کتابهای الوافی، وسایلالشیعة و بحارالانوار» نوشته حسین صفره (مجله علوم حدیث، پاییز ۱۳۸۳).

«سیری در کتاب الوافی» نوشته علیمحمد میرجلیلی (مجله علوم حدیث، سال سیزدهم، شماره اول).

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج