*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٧٠٣٩٣ ١١:٥٣ - 1394/10/02    الاربعون حدیثاً آثار ماندگار شماره 443 ارسال به دوست نسخه چاپي


 الاربعون حدیثاً آثار ماندگار شماره 443

الاربعون حدیثاً (شیخ بهایی)


شیخ بهایی در این کتاب، انگیزه اصلی خود را از تألیف، منتشر نمودن احادیث و مفاهیم اهل‌بیت‌ علیهم‌السلام معرفی می‌نماید که با اقتدا نمودن به گذشتگان از امت محمدی‌ صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، به سعادت ابدی برسد. ...

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

 

 شیخالاسلام بهاءالدین محمد بن الحسین بن عبدالصمد عاملی معروف به شیخ بهایی، از اکابر دانشمندان و از بزرگان علم و ادب قرن یازدهم هجری میباشد. والد ماجدش شیخ عزالدین جبلالعاملی از مراجع بزرگ در بعلبک لبنان بود. شیخ بهایی به سال 935ق در بعلبک دیده به جهان گشود و در اوان کودکی به همراه پدر عالمش به ایران مهاجرت کردند. با رسیدن دوره تعلم، از عالمانی چون شیخ عبدالعالی عاملی کرکی، ملاعلی مذهب، مدرس یزدی، ملا افضل قاضی و پدر خود در رشتههای گوناگون علمی، دانش اندوخت و دانشمندی جامعالشرایط و ذوالفنون گشت. از شیخ بهایی آثار و کتابهای با ارزش در اخبار و حدیث، تفسیر، فقه و اصول، حکمت و فلسفه، ریاضیات و هیأت و نجوم به میراث مانده است. ایشان به سال 1031ق در اصفهان چشم از جهان فرو بست و پیکر شریفش پس از انتقال به مشهد مقدس در جوار مضجع شریف امام هشتم حضرت علیبن موسیالرضا علیه‌السلام به خاک سپرده شد.

اربعین حدیثاً

یکی از کتابهای عظیمالشأن و پرفایده علامه شیخ بهایی، کتاب اربعون حدیثاً است که با داشتن مطالب و مباحث بلند مورد توجه و تمجید علمای طراز اول پس از خود قرار گرفته است. اصولاً نگارش کتاب باعنوان «اربعین» پیشینهای طولانی دارد و بهعنوان یک سنت و سیره از قرنهای گذشته در بین علما رواج داشته است که بیشک خاستگاه این حرکت تألیفی فرمایش رسول گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم میباشند که فرمودند: «من حفظ علی امتی اربعین حدیثاً مما یحتاجون الیه من أمر دینهم بعثه الله یومالقیامة فقیهاً عالماً».

مباحث و ساختار کتاب

مهمترین عنایت مؤلف محترم در این کتاب به فقهالحدیث معطوف است و در توضیح روایات توجه کامل مبذول نموده و در مواردی که نیاز به شرح کامل حدیث یا حکم فقهی بوده، به این کار مبادرت ورزیده و از عهده این کار بهخوبی بر آمده است.

مؤلف در این اثر، ارزش اعتباری روایات را معلوم ساخته و غالب روایات معتبر را در قالب صحیح، حسن و موثق مشخص نمود و از درج احادیث ضعیف اجتناب کرده و اهتمام بر نقل روایت از کتب اربعه داشته است.

اگرچه دیدگاههای فقهی مؤلف در کتابهای جامع عباسی، حبلالمتین و مشرقالشمسین مطرح گردیده، لکن «اربعون حدیثاً» نیز به نوبه خود، حاوی بسیاری از دیدگاههای فقهی و کاربردی ایشان میباشد. اهم نظریات فقهی شیخ بهایی در این کتاب، مربوط به احادیث سه الی ده و حدیث دوازده، بیستوپنج و بیستوهفت آمده است.

مؤلف، هرگاه در این کتاب مجالی یافته، از مباحث عرفانی و حکمی و در شرح احادیث استفاده کرده و همچنین از استناد به آیات قرآن سود جسته است.

انگیزه مؤلف

شیخ بهایی در این کتاب، انگیزه اصلی خود را از تألیف، منتشر نمودن احادیث و مفاهیم اهلبیت علیهم‌السلام معرفی مینماید که با اقتدا نمودن به گذشتگان از امت محمدی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، به سعادت ابدی برسد.

منابع اربعون حدیثاً

در مجموع، شیخ بهایی در کتاب اربعین از حدود یکصدوبیست منبع حدیثی، فقهی، کلامی، لغوی، عرفانی و تفسیری استفاده میکند. مهمترین مأخذ حدیثی ایشان، کتابهای اربعه شیعه است، ولی از تهذیبالاحکام شیخ بیشتر بهره برده است. مؤلف، همچنین از کتب فروع حدیثی مثل محاسن برقی، عیون اخبارالرضا علیه‌السلام، امالی شیخ صدوق و شیخ مفید، کتاب وافی و وسایلالشیعه استفاده کرده است و در بین تفاسیر از تفسیر کشاف زمخشری و الکبیر و تفسیر بیضاوی بیشتر بهره گرفته است.

نسخههای موجود

بیشک اهمیت هر کتاب را میتوان از کثرت نسخ خطی و شروح و حواشی علما بر آن دانست. قابل ذکر است که از کتاب اربعون حدیثاً شیخ تا به حال «442» نسخه خطی در کتابخانههای ایران و خارج ایران شناسایی شده است؛ که قدیمیترین آنها به شرح زیر است:

1) نسخه کتابخانه مشکاة که در سال 995ق تحریر گردیده و کاملتر از سایر نسخهها و با حواشی شیخ عبدالصمد برادر شیخ بهایی میباشد که دارای علائم بلاع و سماع است.

2) نسخه کتابخانه میرزا محمدتقی شیرازی که به سال 997 به خط سیدشاه میرحسنی از روی خط مصنف استنساخ یافته است. این نسخه به نظر مرحوم آقابزرگ تهرانی قدس‌سره صحیحترین نسخه به حساب میآید.

3) نسخه کتابخانه مرحوم آیةاللهالعظمی گلپایگانی قدس‌سره که توسط محمدبن مفضل حسینی در سال 1000ق تحریر یافته است.

4) نسخه کتابخانه مرحوم آیةاللهالعظمی مرعشی نجفی قدس‌سره که به خط یکی از وزرای معاصر شیخ بهایی کتابت یافته است که نسخهای کامل، واضح و حاوی بسیاری از حواشی خود مؤلف است.

چاپ و نشر

از این کتاب با ارزش چاپهای متعددی صورت پذیرفته که میتوان به این موارد اشاره کرد:

1) چاپ مؤسسةالنشر الاسلامی که با تحقیق آقای ابوجعفر کعبی در سال 1415ق انجام شده است. این کتاب با مقدمهای نسبتاً طولانی در 572 صفحه به چاپ رسیده که بر سه نسخه کتابخانه‌‌های آیات عظام گلپایگانی و مرعشی اعتماد شده است.

2) چاپ دارالثقلین بیروت؛ که در سال 1415ق از چاپ مؤسسةالنشر الاسلامی افست شده است.

3) چاپ مرکز احیای تراث علامه خواجویی، که به همراه شرح خواجویی و تحقیقی سیدمهدی رجایی در سال 1426ق ارائه شده است.

4) چاپ نشر نوید اسلام قم؛ که در سال 1373ش با مقدمه و ترجمه و تحقیق مرحوم عقیقی بخشایشی به چاپ رسیده است.

تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج