*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦٨٦٧٨ ١٤:٠٦ - 1394/08/27    المقنع از شیخ صدوقآثار ماندگار شماره 439 ارسال به دوست نسخه چاپي


 المقنع از شیخ صدوقآثار ماندگار شماره 439

المقنع از شیخ صدوق (م 381ق)


«المقنع» از مصادر اصلى فقه و از معتبرترین كتب فقهى شیعه است. این كتاب، پس از كتاب من لایحضره الفقیه از مشهورترین آثار علمى برجاى مانده از شیخ صدوق مى‏باشد. از زمان نگارش، مورد توجه علما بوده است و از آن‌جایى كه عبارت‏هاى آن برگرفته از متن احادیث معتبر است، در بسیارى از كتب فقهى معتبر به آن استناد و از آن نقل قول شده است.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

 

 

محمدبن علیبن حسینبن موسیبن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق، (م 381ق) از بزرگترین علمای شیعه در قرن چهارم هجری قمری است. تاریخ دقیق تولد وی معلوم نیست، اما گویا پس از ۳۰۵ق بوده است. وی را بزرگترین محدث و فقیه مکتب حدیثی قم بهشمار آورده و حدود ۳۰۰ اثر علمی به او نسبت دادهاند که بسیاری از آنها امروزه در دسترس نیست. نجاشی حدود 200 عنوان از این کتابها را فهرست کرده است. کتاب من لایحضره الفقیه از کتب اربعه شیعه اثر اوست. از دیگر آثار مهم و معروف وی میتوان معانیالاخبار، عیونالاخبار، الخصال، عللالشرایع و صفاتالشیعه و المقنع را نام برد. مدفن شیخ صدوق در ری است.

المقنع

«المقنع» از مصادر اصلى فقه و از معتبرترین كتب فقهى شیعه است. این كتاب، پس از كتاب من لایحضره الفقیه از مشهورترین آثار علمى برجاى مانده از شیخ صدوق مى‏باشد. از زمان نگارش، مورد توجه علما بوده است و از آنجایى كه عبارت‏هاى آن برگرفته از متن احادیث معتبر است، در بسیارى از كتب فقهى معتبر به آن استناد و از آن نقل قول شده است. کتاب، با ستایش خدای عزوجل آغاز میشود و نویسنده صفات زیبای خدا را با قلمی روان یک به یک، یاد میکند و شهادتین بر قلم روان میسازد و رسول خدا و امیرمؤمنان و دیگر امامان هدایتگر علیهم‌السلام را به اوصافی شایسته میستاید؛ آنان که خداوند هرگونه پلیدی را از ایشان دور کرد و حق همیشه با آنان و در میان آنان است.

سپس دو مطلب را یادآور می شود:

الف) علت نامگذاری کتاب؛ درباره علت انتخاب عنوان «المقنع» مى‏نویسد: «سمیته كتاب «المقنع» لقنوع من یقرأه بما فیه».

ب) دلیل حذف اسانید احادیث کتاب؛ «و حذفتالأسانید منه لئلا یثقل حمله، و لایصعب حفظه، و لایمل‏ قارئه، إذ كان ما أبینه فیه فیالكتب الأصولیة موجوداً مبیناً عنالمشایخ العلماءالفقهاء الثقات رحمهمالله‏». برخی با استناد به همین عبارات استدلال کردهاند که فتاوای شیخ صدوق در این کتاب نصوص روایات است. سپس کتاب را با باب طهارت آغاز میکند.

المقنع در واقع رساله عملیه و مجموعه فتاواى شیخ صدوق است كه بر اساس متن احادیث نوشته شده و آن‏طور كه مؤلف بعد از خطبه كتاب تصریح كرده است با اعتماد به وجود این احادیث در كتاب‏هاى حدیث، اسانید روایات مذكور در كتاب را اختصاراً حذف نموده است.

علامه بحرالعلوم، در كتاب رجالش روایات بدون سند در كتب شیخ صدوق را به منزله مراسیل ابنابىعمیر- كه نیازى به تنصیص بر تزكیه ندارند- دانسته است. (رجال سیدبحرالعلوم/3/300).

ابواب مطرح شده در این کتاب، از این قرارند: ابواب طهارت، صلاة، زكاة، خمس، صوم، حج، ثوابالأعمال، نكاح، طلاق و اقسام آن، مكاسب و تجارات، ربا، دین، كفالات، لقطه، مزارعه، اجاره شراء اراضى اهل ذمه، قضاء، شفعه، ایمان و نذور و كفارات، صید و ذبایح، حدود، عتق و تدبیر و مكاتبه، وصایا، مواریث، داخل شدن در كارهاى حكومتى و نوادر.

از آنجایى كه در قرن‏هاى سوم و چهارم هنوز تفریعات متعدد فقهى وجود نداشته است، در این كتاب گاهى مباحثى همچون جعاله، مضاربه و سایر انواع معاملات و هم‏چنین فروعات مختلف در ابواب مختلف مطرح نشده است.

از طرفى نظم و ترتیب در ابواب مختلف فقهى نظیر شرایعالاسلام و قواعدالاحكام وجود ندارد بهطورى‏ كه گاهى بعضى از ابواب نظیر قضاء یا حدود در كنار ابواب تجارت دیده مى‏شود و همین‏طور مباحث اخلاقى مثل باب ثوابالاعمال و ادعیه متعدد از مباحث و فروعات فقهى مجزا نشده‏اند.

از تاریخ تألیف كتاب اطلاع دقیقى در دست نیست اما با توجه به عبارت «قال والدی قدس‌سره » كه در قسمت‏هاى مختلف كتاب دیده مى‏شود كه نشان از وفات پدر بزرگوار ایشان علىبن حسینبن بابویه (م 329ق) دارد، این كتاب پس از سال 329ق تألیف شده است و به دلیل توجه زیاد بزرگان از فقها به این كتاب، احتمالاً در اواخر عمر شریفش تألیف شده است.

از ویژگى‏هاى كتاب، تلفیق مباحثى است كه در فقه متداول امروز ما از یكدیگر متمایز نشده‏اند، بهعنوان نمونه مؤلف احكام مبطلات وضوء و غسل و مستحبات آنها و احكام تخلى و انواع نجاست‏ها را با هم ذكر کرده و از یكدیگر جدا ننموده است و گاهى نیز بعضى از آنان را در داخل مسایل قسمت دیگرى بیان نموده است. از دیگر ویژگى‏هاى كتاب احتیاط وى در بیان متن روایات است كه حتى توضیحات مختصر را نیز با عباراتى مانند: «قالالمصنف» مشخص مى‏كند؛ بهعنوان مثال در كتاب حج پس از نقل روایت امام محمدباقر علیه‌السلام در توضیح روایت این‏گونه مى‏نویسد: «قالالمصنف هذاالكتاب معناه أن السنة لاتقاس.» (المقنع/237)

از دیگر ویژگى‏هاى كتاب نقل قول‏هاى متعدد مؤلف از پدر بزرگوارش علىبن حسینبن بابویه قدس‌سره مى‏باشد كه از جمله در صفحات 43، 151، 112، با عبارت‏هاى «قال فی رسالته إلی» یا «قال فی وصیته علی»، این نظریات را مطرح مى‏نماید. توجه مؤلف به مباحث اخلاقى باعث شده كه وى بعد از باب نكاح و قبل از باب حج، بحثى را بهعنوان ثوابالاعمال مطرح سازد كه در آن به ذكر مستحباتى همچون انواع ذكرها، صله رحم، ادخال سرور در قلب مؤمن و اخلاق حسنه بپردازد. (صفحه 293) بخش پایانی کتاب با عنوان النوادر است که از نامه پدرش نقل کرده است و شامل آداب و دعای هنگام پوشیدن لباس، تأکید بر شستن لباس، حذر از لباس سیاه، دعای سرمه کشیدن، دعای صبح و عصر، دعا در وقت نگاه کردن در آینه، آغاز غذا به نمک، پرهیز از مجادله و قیاس در دین، و تأکید بر سجدههای طولانی در نماز است.

چاپهای المقنع:

1. چاپ ضمن كتاب جوامعالفقهیة در سال 1276ق؛

2. چاپ ضمن كتاب الهدایة در سال 1377ق، ایران؛ افست همین چاپ 1414ق، بیروت؛

3. چاپ مؤسسه امام هادی علیه‌السلام ، در سال 1415ق، قم. این چاپ شامل مقدمهای در معرفی شیخ صدوق است و از بیش از چهار نسخه خطی استفاده کرده است. افزون بر نسخههای خطی به مطالب منقول از این کتاب در مصادر مهم شیعی نظیر مسالکالافهام، قواعدالاحکام، الذكرى، بحارالأنوار، وسایلالشیعة و مستدركالوسایل توجه شده است و اختلاف نسخهها در پاورقی نشان داده شدهاند. همچنین عبارت‏هاى مبهم در پاورقی توضیح داده شدهاند. و اشاره به موارد اختلاف نظریات وى با احكام مشهور و اختلافات لفظى شده است.

کتاب شامل فهارس فنی است.

منابع: مقدمه چاپ امام هادی علیه‌السلام ؛ ویکی شیعه؛ سایت lib.ir تنظیم: عباسعلی مردی


خروج