*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦٥٧٢٠ ١٠:٢٧ - 1394/06/26    تجارب‌الامم  ارسال به دوست نسخه چاپي


 تجارب‌الامم

تجارب‌الامم


ابوعلی احمدبن محمدبن یعقوب مسکویه رازی ملقب به «ابن‌مسکویه» در سال 326 هجری در شهر ری به دنیا آمد. او در کودکی علوم مقدماتی را فرا گرفت و خیلی زود در طبیعیات، الهیات، ریاضیات و طب اسلامی عالمی سرشناس گشت. ابوعلی مسکویه، جزو دانشمندان اسلامی با گرایش فلسفی و فردگرایانه می‌باشد. حیات طیبه ایشان با دوران حکومت آل‌بویه معاصر بوده و از آن‌جایی که این خاندان اهل فضل بودند و دانشمندان را گرامی می‌داشتند، ابن‌مسکویه برای نشر اسلام در خدمت حاکمان آل‌بویه بود.

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

  ابوعلی احمدبن محمدبن یعقوب مسکویه رازی ملقب به «ابنمسکویه» در سال 326 هجری در شهر ری به دنیا آمد. او در کودکی علوم مقدماتی را فرا گرفت و خیلی زود در طبیعیات، الهیات، ریاضیات و طب اسلامی عالمی سرشناس گشت. ابوعلی مسکویه، جزو دانشمندان اسلامی با گرایش فلسفی و فردگرایانه میباشد. حیات طیبه ایشان با دوران حکومت آلبویه معاصر بوده و از آنجایی که این خاندان اهل فضل بودند و دانشمندان را گرامی میداشتند، ابنمسکویه برای نشر اسلام در خدمت حاکمان آلبویه بود.

ابنمسکویه، در علوم گوناگون آثار بسیار مفیدی را از خود بهجا گذاشته است که میتوان به تهذیبالاخلاق و تطهیرالاعراق، ترتیب السعده، الحکمةالخالده اشاره کرد. ایشان همچنین در علوم طب، کیمیا، ادبیات و شعر مهارت داشته و در این زمینه کتابهایی نوشتهاند.

تجاربالأمم یکی از مشهورترین منابع تاریخی، نوشته ابوعلی مسکویه مورخ، فیلسوف، حکیم، طبیب و ادیب پرآوازه ایرانی است که مشتمل بر اخبار و رویدادهای تاریخ عمومی جهان از آغاز، تا روزگار مؤلف است. در برخی از منابع نام این کتاب تجاربالأمم و عواقب الهمم، آمده که تصریح خود مؤلف در مقدمه همین کتاب و نیز بسیاری از عالمان دیگر این احتمال را مردود میشمارد. تجاربالأمم مانند هر تاریخ عمومی دیگر از دو بخش تشکیل میشود؛ بخشی بر گرفته از منابعی است که بیان حوادث قبل از حیات مؤلف میکند و بخشی دیگری که گزارش اتفاقات روزگار خود مؤلف میباشد، و این بخش دوم از مهمترین و معتبرترین منابع تاریخی آلبویه در قرن چهارم قمری به حساب میآید. ابوعلی مسکویه آغاز این بخش را با شرح حوادث سال 340 شروع میکند و مینویسد: بیشتر گزارشهایی که پساز این سال میآورم، در مشاهدهها و دیدههای خود من یا گزارشی است همسنگ دیدههای من که از دیگران شنیدهام.

انگیزه مؤلف از تدوین

مؤلف، خود درباره انگیزهاش از نگارش کتاب مینویسد: «خوانندگان و جویندگان تاریخ از سرگذشت مردمان و کارنامه شاهان و سرگذشت کشورها پند گیرند تا آزمون گذشتگان و راهنمای آیندگان باشد و از آنچه مایه گرفتاری گذشتگان بوده، دوری جویند و به آنچه مایه نیکبختی دیگران بوده، چنگ زنند.

توجه به نگاه مؤلف در خلق این اثر، او محور مطالب این کتاب را پندآموزی از رخدادهای تاریخی قرار داده است و به همین دلیل ابوعلی به رویدادهای تاریخی، خردورزانه مینگرد.

در نظر مسکویه تاریخ بشر، آزمایشگاهی برای تحصیل تجربه و استفاده از آن در سیاست مدرن و تدبیر منزل و تهذیب اخلاق است.

محتوای کتاب

در کهنترین و معتبرترین نسخه تجاربالأمم، مطالب کتاب بر اساس دورههای تاریخی به شش بخش تقسیم شده است؛

بخش یکم، رویدادهای روزگار پیشدادیان که تا سال 37ق را شامل میشود.

بخش دوم، اتفاقات بین سالهای 38 تا 103ق را در برمیگیرد.

بخش سوم، مربوط به حوادث سالهای 104 تا 191 هجری قمری است.

بخش چهارم، شامل ماجراهای سالهای 191 تا 233ق میباشد.

بخش پنجم، در بردارنده حدود یک قرن تاریخ مردمانی که بین سالهای 234 تا 326ق میزیستهاند، است.

و بخش پایانی، از حوادث بین سالهای 326 تا اتفاقات سال 369ق خبر میدهد.

اگر چه تجاربالأمم، یک دوره تاریخ عمومی است ولی هسته اصلی مطالب این کتاب به تاریخ ایران اختصاص دارد. مؤلف مطابق دیدگاههای خود مبنی بر پندآموزی تاریخ به آن پرداخته است.

روش تاریخنگاری مؤلف

بسیاری از مورخان پیش از ابوعلی مسکویه و در رأس همه جریر طبری، در نگارش کتاب عنصر عقل و خرد را دخالت نمیدهند و تمام آنچه را که منقول و مسموع است را به قلم آوردهاند، اما ابوعلی مسکویه، شیوه روایی را پیش نگرفته، بلکه با حذف سلسله سندها از یکسو و انتخاب و تهذیب حوادث، کوشیده است تا ساختاری منسجم از تاریخ را به تصویر کشد؛ از اینرو وقایعی را در خور ذکر و ارزش تاریخی دانسته که با عقل منطبق و به دور از مبالغه و خرافات باشد، تا انسان در زندگی خود بتواند از آن واقعه عبرت گیرد. به همین دلیل محققان تجاربالأمم را تاریخ تحلیلی دانستهاند.

ابوعلی، در ذکر وقایع عصر اسلامی تا حدود سال 270ق بیشتر بر تاریخ طبری اعتماد کرده و به نظر میرسد که در برخی از سدهها تنها مأخذ مؤلف همین کتاب بوده است و چون از اوایل سده چهارم به بعد دیگر منبع کامل و معتبر تاریخ طبری را در دست نداشته، از منابع مهم دیگری چون: کتاب «التاجی»، تاریخ ثابتبن سنان و تواریخ دیگری استفاده کرده است و از آنجایی که امروزه این منابع در دسترس ما نیستند، این بخش از کتاب تجاربالأمم، حائز اهمیت ویژهای میباشد.

از بزرگترین مورخانی که در سدههای بعد، در نگارش وقایع مربوط به آلبویه تجاربالأمم را اساس کار خود قرار دادهاند: ابناثیر، ابوالفدا و ابنخلدون را میتوان نام برد.

با اینکه مؤلف تا سال 412ق در قید حیات بوده لکن این کتاب، شامل حوادثی که تا سال 369 اتفاق افتاده، میشود؛ یعنی مؤلف به دلایل نامعلومی نیمقرن حوادث روزگار خود را به قلم نیاورده است.

نسخهها و چاپ

از نسخههای خطی تجاربالأمم، تنها دو نسخه کامل و چند نسخه ناقص در دسترس است.

نسخه اول که نسخه ایاصوفیا نام دارد، از لحاظ کمیت کامل و شامل همه بخشهای تجاربالأمم میباشد. این نسخه بین سالهای 505 و 506 قمری به خط محمدبن علیبن محمد ابوطاهر بلخی به نگارش درآمده است. از خصوصیت این نسخه، یکی اینکه قطع آن کوچک و هر صفحه مشتمل بر 12 سطر و هر سطر 13 کلمه است. نسخه کامل دیگری به نام ملک موجود است که در یک جلد رحلی بزرگ و در 1014 صفحه میباشد. تاریخ استنساخ آن سال 1294ق خوشخط ولی پر غلط است که به تنهایی قابل اعتماد نیست.

نخستین بار مجلدات 1 و 5 و 6 تجاربالأمم حدود صد سال پیش به کوشش «کائتانی» و بهصورت تصویری منتشر شده است.

همچنین اخیراً این کتاب در سال 1379ش توسط ابوالقاسم امامی در 8 جلد در تهران به زیور طبع آراسته گردید.

تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج