*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٥٩٤٨٠ ١٣:٣٥ - 1393/12/23   مجالس‌المؤمنین از قاضی نورالله شوشتری (شهادت 1019ق)آثار ماندگار شماره 411 ارسال به دوست نسخه چاپي


مجالس‌المؤمنین از قاضی نورالله شوشتری (شهادت 1019ق)آثار ماندگار شماره 411

مجالس‌المؤمنین از قاضی نورالله شوشتری (شهادت 1019ق)


قاضی نورالله بن سید شریف‏الدین شوشترى مرعشى مشهور به قاضی نورالله شوشتری یا شهید ثالث (شهادت 1019ق) از مفاخر عالم تشیع و معاصر با شاه‌عباس صفوی، در حدیث، فقه، رجال، کلام و ادبیات سرآمد بوده است. در زمان اكبرشاه هندى به هندوستان رفت و در لاهور به منصب قضاوت رسید؛ در ترویج تشیع کوشید و کتاب نوشت و سرانجام به دست متعصبان سنی به وضع فجیعى شهید شد. مزارش در آگره هند (اكبرآباد) است.

قاضی نورالله بن سید شریف‏الدین شوشترى مرعشى مشهور به قاضی نورالله شوشتری یا شهید ثالث (شهادت 1019ق) از مفاخر عالم تشیع و معاصر با شاهعباس صفوی، در حدیث، فقه، رجال، کلام و ادبیات سرآمد بوده است.

در زمان اكبرشاه هندى به هندوستان رفت و در لاهور به منصب قضاوت رسید؛ در ترویج تشیع کوشید و کتاب نوشت و سرانجام به دست متعصبان سنی به وضع فجیعى شهید شد. مزارش در آگره هند (اكبرآباد) است.

کتابهای احقاقالحق و ازهاقالباطل، صوارمالمهرقه، مصائبالنواصب، و مجالسالمؤمنین از مشهورترین کتابهای او هستند.

کتاب مجالسالمؤمنین شامل یک مقدمه، دوازده مجلس و یک خاتمه است:

مقدمه با ذکر آیاتی از قرآن در اوصاف امیرالمؤمنین(ع) و فضایل حضرت، آغاز و سپس انگیزه نگارش کتاب بیان میشود؛ آنگاه بخشی با عنوان «فاتحه» به تعریف مطلق شیعه، شیعه دوازده امامی،علت  محدود بودن تعداد ائمه(ع)در عدد ۱۲ و... میپردازد.

سپس دوازده مجلس با موضوعات مختلف بدین ترتیب آمده است:

مجلس اول: در ذکر اماکن و مواطن مختص ائمه و شیعه؛

توصیف برخی از اماکن علوی (آسمانی)، مانند عرض مجید، دارالسلام  و معرفی شهرها و اماکنی که محل استقرار شیعیان بوده، مانند مدینه، کوفه، نجف، کربلا، حوزستان، تبریز (حدود پنجاه شهر)، علت نامگذاری آنها، آبوهوا، عادات و آداب و رسوم ساکنان، حرفه و مشاغل، حوادث مهمی که در آن شهرها واقع شده است، حاکمان و شخصیتهای برجسته شهر اختصاص دارد.

مجلس دوم: در طوایف شیعه؛ گروهها و طوایف شیعه مانند اوس و خزرج، همدان، شبام، مضر، ازد، خزاعه و...؛ نیز فرقههایی همچون سادات مرعشیه مازندران، سادات مرعشیه شوشتر، سادات مرعشیه قزوین، عقیلی، دیلمیه بلوچ سند و... معرفی شدهاند.

مجلس سوم: در ذکر اکابر شیعه از صحابه؛ این بخش شامل سه مقدمه در تعریف صحابه، یکسان بودن حکم صحابی در ایمان و عدالت، و تقسیم صحابی بهحسب رد و قبول است؛ سپس دو طایفه شیعه یعنی در مشاهیر و سادات بنیهاشم مثل ابوطالب، حمزه سیدالشهدا، عباس عموی پیغمبر؛ و طایفه دوم در ذکر غیر بنیهاشم از اکابر صحابه مرضیه و شیعه مرتضویه بزرگانی همچون مقداد، سلمان، و عمار معرفی میشوند.

مجلس چهارم: در ذکر افاضل مؤمنین از تابعین؛ بزرگانی همچون اویس قرنی، جابربن یزید جعفی، و میثم تمار.

مجلس پنجم: در ذکر متکلمین، مفسرین، محدثین، فقها، قراء، نحات و لغویین از تبع تابعین؛ در این بخش احادیثی نقل شده است از جمله سه حدیث از کتاب وافیه درباره فرقه ناجیه.

مجلس ششم: در ذکر بزرگانی همچون کمیل نخعی، بشر حافی، محییالدین عربی، و عطار نیشابوری.

مجلس هفتم: در ذکر حکما و متکلمان؛ بزرگانی همچون ابونصر فارابی، ابوعلی سینا و غزالی.

مجلس هشتم: در ذکر ملوک و سلاطین مشهور؛ این بخش شامل مقدمهای در ذکر خروجکنندگان بر بنیامیه و بنیعباس و غیر ایشان است؛ سپس در شانزده جند، به معرفی ملوک و سلاطین سرزمینهایی که شیعیان بودهاند میپردازد.

مجلس نهم: در ذکر امرای نامدار؛ سردارانی همچون مالک اشتر، ابودلف، امیر توزون دیلمی و... شناسانده شدهاند.

مجلس دهم: در ذکر وزرای عظام؛ وزرایی مثل سلیمان خلال، ابنالمطلب، ابنبطه.

مجلس یازدهم: در ذکر شعرای عرب؛ شعرایی همچون فرزدق، کعب، مُطرِق، دعبل.

مجلس دوازدهم: در ذکر شعرای عجم؛ شعرایی همچون فردوسی، اسدی طوسی، قوامی رازی.

خاتمه در وصایای مؤلف است.

هر فصل در درون خود شامل حکایات، نمونه آثار، اجازات و نیز اشعاری از خود مؤلف است. قاضی شوشتری در مجموع توانسته بیش از ششصد رجل دینی، علمی، فرهنگی، و سیاسی را در کتاب خود بشناساند.

وی، شخصیتها را همراه با نام و القاب، نسب و خاندان، تاریخ و محل زندگی و وفات آنها، فعالیتها، گرایشهای مذهبی و اعتقادات، آثار، خطبهها، مناظره با مخالفان و موافقان و دیگر اطلاعات مفید را با ذکر سند و منبع بیان میکند. میزان این اطلاعات، بسته به میزان دسترسی مؤلف به منابع یا میزان اشتهار افراد متفاوت است؛ از همین رو برخی بهطور مفصل و برخی تنها در یک سطر معرفی شدهاند.

نویسنده در خاتمه كتاب مینویسد که این کتاب در اوقات مختلفی نگاشته شده، بخشی در فراغت بال و بخشی در ایام اشتغال و گاهی در زمان خوف و اتمام فرصت، از همین رو از آیندگان میخواهد كه «اگر احیاناً اطلاع بر احوال بعضى از ایشان یابند، اضافه و الحاق به حاشیه این اوراق نمایند». (6/۵29)

و سفارش میکند که: «همت بر تصحیح مجالسالمؤمنین گمارند تا نسخههای سقیم خاطرآزار از آن به روی کار نیاید و طبع ناظران را از مطالعه آن ملالت نیفزاید». (6/۵32)

درباره منابع مجالسالمؤمنین میتوان گفت که وی از نزدیک به هزار مأخذ بهره برده و بسیاری از مطالب را از منابع معتبر نقل کرده، و برخی از مطالب را از افراد ثقه شنیده است. بسیاری از منابع مهم در مقدمه چاپ جدید معرفی شدهاند.

توجه محافل علمی به مجالسالمؤمنین

کثرت توجه محافل علمی و علما به کتاب چنان بوده است که تلخیصهای گوناگون و ترجمههای مختلفی از آن شده است. در مقدمه چاپ جدید، شش منتخب و تلخیص، چهار ترجمه اردو، سه ترجمه عربی و یک ذیل و تکمله به نام محافلالمؤمنین معرفی شدهاند.

چاپهای مجالسالمؤمنین

مجالسالمؤمنین افزون بر چهار چاپ سنگی، و یک چاپ سربی، چندین چاپ حروفی به خود دیده است:

1ـ چاپ انتشارات اسلامیه دو مجلد (۵92صفحه + 700صفحه)، 133۵ش؛ در سال 136۵ش تجدید چاپ شد.

2- مجملی از آن ضمن مطارحالانظار محمود مازندرانی در سال 1287ق/1870م به اهتمام میرزا محمدعلی شیرازی در 392 صفحه.

3ـ تحقیق گروهی از محققین در بنیاد پژوهشهای اسلامی در سال 1392ش (شش مجلد)؛ که کاملترین و بهترین چاپ این کتاب به شمار میرود.

برخی از ویژگیهای این چاپ

الف) استفاده از نسخ خطی بسیار در تصحیح کتاب؛ از بین حدود 2۵0 نسخه خطی یکی از کهنترین را به کتابت حبیببن نصرالله در سال 1010ق اساس قرار داده و بیش از پانزده نسخه خطی را از کتابخانه مجلس، کتابخانه وزیری، آستان قدس و... مورد توجه قرار دادهاند.

ب) نگارش شرححال قاضی نورالله شوشتری، نزدیک به ۴00 صفحه؛ شاید کاملترین تکنگاری دربارۀ قاضی نورالله باشد.

ج) تخریج مصادر و نشان دادن منابع شرححالها و مطالب در پاورقی.

د) عنوانگذاریهای مناسب داخل کروشه.

ه) جداسازی آیات، روایات و مثلهای عربی و اعرابگذاری همه آنها.

و) درج درآمدی درباره علت اختلاف امت اسلامی، و معرفی شیعه.

ز) درج فهرست کامل کتاب در ابتدای جلد اول.

ح) معرفی کامل کتابهای همبسته مجالسالمؤمنین (منتخب و تلخیص، ترجمهها).

ط) ذکر ترقیمههای نسخههای مورد استفاده در پایان جلد ششم.

عدم ترجمه واژگان دشوار و فراموششده (علیرغم اعرابگذاری) را میتوان از کاستیهای این چاپ خوب دانست؛ با این حال، کتاب مجالسالمؤمنین خوشخوان شده است.

منابع: معرفی و نقد کتاب مستطاب مجالسالمؤمنین نوشته علی شورهزاری (کتاب ماه کلیات، سال سیزدهم، بهمن 1388، شماره 2)؛ مقدمه مصححان چاپ آستان قدس رضوی(ع)؛ نرمافزار مشاهیر.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج