*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٥٣٥٩٣ ١٣:٥٩ - 1393/08/07   آثار ماندگار شماره 402 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 402

التـــحـفـةالبـــهــیة از سیدهاشم بحـــــرانی (م 1107ق)


سیدهاشم بحرانی (م۱۱۰۷ یا ۱۱۰۹ق) فرزند سلیمان‌بن اسماعیل بحرانی توبلی کَتکَتانی است. ایشان عالمی فاضل و نکته‌سنج، فقیه و عارف، مفسر و آگاه به حال رجال اسلامی، محدث و ادیب و مسلط به دقایق نظم و نثر زبان عربی بود. سیدبحرانی پس از ...

سیدهاشم بحرانی (م۱۱۰۷ یا ۱۱۰۹ق) فرزند سلیمانبن اسماعیل بحرانی توبلی کَتکَتانی است. ایشان عالمی فاضل و نکتهسنج، فقیه و عارف، مفسر و آگاه به حال رجال اسلامی، محدث و ادیب و مسلط به دقایق نظم و نثر زبان عربی بود. سیدبحرانی پس از چندی تحصیل در زادگاهش راهی نجفاشرف شد و از استادان آن حوزه باشكوه استفاده فراوان برد و سالها بعد با رسیدن به مقام علمی و معنوی اجتهاد، بزرگمرجع آن حوزه گشت. سال ورودش به نجف، بهصورت دقیق مشخص نیست، اما در سال ۱۰۶۳ قمری نزد استاد بزرگ نجف، فخرالدین طریحی به دانشاندوزی مشغول بوده است. او پس از چندی به زادگاهش بحرین بازگشت و بعد از رحلت شیخ محمدبن ماجد بحرانی عهدهدار منصب مرجعیت و رهبری دینی، علمی مردم شد.

صاحب جواهر، او و مقدس اردبیلی را واجد ملکه عدالت میداند. دامنه مرجعیت او از بحرین فراتر بوده و در بیشتر بلاد شیعه مردم از او تقلید میکردند. او یکی از پرهیزکارانی بود که بر والیان و فرمانروایان، سخت میگرفت.

این عالم ربانی از کسانی چون شیخ فخرالدین طریحی نجفی و سیدعبدالعظیم استرآبادی اخباری، نقل روایت میکند و کسانی نیز چون شیخ محمودبن عبدالسلام المعنی و شیخ حر عاملی از ایشان روایت کردهاند.

برخی از آثارش از این قرارند: البرهان فی تفسیرالقرآن؛ اللوامعالنورانیه فی اسماء علی و اهلبیتهالقرآنیه؛ الحجة فیما نزل فیالقائمالحجة؛ نورالانوار فی تفسیر قرآن؛  الهادی و مصباحالنادی؛  الهدایةالقرآنیه الیالولایة والامامیه؛ نهایةالاكمال فیما یتم به تقبلالاعمال؛ مصباحالانوار و انوارالابصار فی بیان معجزات نبیالمختار؛ امامت و...

 

التحفةالبهیة فی اثبات‌الوصیة

درباره وصایت امیرالمؤمنین و یازده امام بعد از  ایشان(ع)، نص صریح  از رسولخدا صلیاللهعلیهوآله روایت شده است.

این مطلب در بسیاری از کتابها گزارش شده است. یکی از کتابهایی که بهطور مستقل به این موضوع پرداخته کتاب التحفةالبهیة فی اثباتالوصیة نوشته سیدهاشم بحرانی است.

وی در کتاب خود حدود پانصد روایت در این زمینه نقل کرده است.

این کتاب که در سال 1093 قمری تألیف شده، شامل یک مقدمه، شش بخش و یک خاتمه است.

نویسنده در مقدمه، ضمن اشاره به دولت محمد مؤمنبن مقدس حمید، موضوعاتی را در قالب چهار فایده بیان کرده است:

فایده اول معنای لغوی وصیت؛

 فایده دوم کتابشناسی وصایت امیرالمؤمنین(ع)، که در این قسمت از حدود 25 اثر مستقل در اینباره نام برده است؛

فایده سوم نقل شرح سیدمرتضی بر شعر سیدحمیری؛

فایده چهارم نقل از کتاب الکشکول فیما جری علی آلالرسول صلیاللهعیلهوآله و ذکر اسامی وصی انبیاء از آدم تا حضرت ختمی مرتبت(ع) پرداخته است.

بخش اول تا پنجم هر کدام شامل صد روایت است.

بخش ششم شامل پنجاه روایت از طرق غیرشیعه درباره وصایت امیرالمؤمنین(ع) است. روایاتی از طریق ابن ابیالحدید (شرح نهجالبلاغه)، موفقبن احمد (مناقب خوارزمی)، ثعلبی (تفسیر ثعلبی)، حمیدی (الجمع بینالصحیحین)، مغازلی شافعی (مناقب ابنمغازلی) و... از این موارد است.

از جمله مواردی که تأکید داشته در این بخش نقل شود اشاره به بیعت عشیره است که در آن وصایت امیرالمؤمنین(ع) آشکارا بیان شده و بسیاری از علمای اهلتسنن آن را روایت کردهاند. نویسنده ضمن حدیث 45 بخش ششم، ناقلان این حدیث را از طریق علمای اهلسنت برشمرده است.

خاتمه کتاب شامل اشعاری است که مضمون آنها وصایت امیرالمؤمنین(ع) بوده است. نویسنده در اینباره کوشش کرده است که اشعار قدما را نقل کند؛ از جمله اشعاری از ابن ابیالحدید، شعری منسوب به امیرالمؤمنین(ع) که حارث همدانی را مخاطب قرار داده است، نقش خاتم امام محمدباقر(ع) که شعری بوده است، شعری از عمربن حارثه، اشعاری از سعیدبن قیس همدانی در روز جمل و... .

نویسنده نشان داده است که با توجه به کثرت احادیث و سفارشهای پیغمبر، اعتقاد به وصایت امیرالمؤمنین و ائمه بعد از ایشان(ع)، از ضروریات دین است.

شیوه مؤلف در نگارش و نقل روایات چنین بوده است که گاهی اسناد روایت را ذکر کرده و گاهی ضمن نام بردن از کتاب، با درج اسانید اولیه، روایت را نقل کرده است.

 

منابع کتاب التحفةالبهیه

1- سیدهاشم بحرانی در این کتاب اغلب از کتب شیعه روایات را نقل کرده و جز در مواردی اندک از کتب غیرشیعی نقل نکرده است. از جمله مطالب السؤول ابنطلحه، حلیةالأولیاء ابونعیم اصفهانی، و مناقب خوارزمی.

2- نویسنده از برخی از کتابهای شیعه نقل کرده که امروزه نسخهای از آنها در دست نیست؛ از جمله میتوان به این کتابها اشاره کرد: کتاب المعراج صدوق، مصباحالأنوار شیخ طوسی، منهاجالحق والیقین فی تفضیل علی امیرالمؤمنین علی سائر الأنبیاء والمرسلین نوشته ولیبن نعمةالله حسینی رضوی حایری و... .

3- نویسنده از مشارق شیخ رجب بُرسی روایاتی را نقل کرده است که این روایات در مشارق چاپ شده موجود نیست.

4- سیدهاشم از برخی از کتابها نقل کرده که نقل وی در برخی از موارد با آنچه که امروزه چاپ شده متفاوت است و شاید بیانگر این است که همه آن کتابها بهدست ما نرسیده است. از جمله در مواردی با مناقب ابنشهرآشوب چاپ شده متفاوت است. مواردی از این دست را مصحح کتاب التفحة در مقدمه خویش نشان داده است.

چاپ التفحة

تنها چاپ این کتاب در کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علی(ع) (مشهد)، به تحقیق و تصحیح محمود ارگانی بهبهانی حایری در سا ل ۱۴۲۵ق / 2004م در دو جلد انجام شده است.

این چاپ از روی تنهای نسخه یافت شده در کتابخانه آستان قدسرضوی (نسخه شماره 1936) صورت گرفته و محقق ضمن مقدمه مفصل به معرفی سیدهاشم بحرانی و آثاری وی پرداخته است.

محقق مصادر روایات را در مصادر شیعی نشان داده و فهرست فنی شامل فهرست آیات، احادیث، اعلام، قبایل و طوایف، اماکن، وقایع، کتب برای دسترسی آسان کتاب تهیه کرده است.

منابع: دایرةالمعارف تشیّع؛ مقدمه چاپ التفحةالبهیة.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج