*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٥٠٣٨٢ ٢٢:٢٣ - 1393/06/26   آثار ماندگار شماره 399 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 399

انوارالمواهب از حاج شیخ علی‌اكبر نهاوندی (م 1369 ق)


حاج شیخ علی‌اكبر نهاوندی دانشمندی در علم حدیث، رجال، و فقیهی اصولی و متکلمی مفسر بود؛ دروس مقدماتی را نزد شیخ جعفر بروجردی و حاج ملامحمد سره‌بندی آموخت، سپس به بروجرد رفت و دروس سطح را نزد شیخ آقا حسین شیخ الاسلام، آقا ابراهیم‌بن مولی حسن تویسركانی، سیدابوطالب و دیگران فراگرفت.

حاج شیخ علی‌اكبر نهاوندی دانشمندی در علم حدیث، رجال، و فقیهی اصولی و متکلمی مفسر بود؛ دروس مقدماتی را نزد شیخ جعفر بروجردی و حاج ملامحمد سره‌بندی آموخت، سپس به بروجرد رفت و دروس سطح را نزد شیخ آقا حسین شیخ الاسلام، آقا ابراهیم‌بن مولی حسن تویسركانی، سیدابوطالب و دیگران فراگرفت.

آن‌گاه به حوزه علمیه مشهد رفت و در درس شیخ عبدالرحیم بروجردی، آقا میرزا سیدعلی حایری یزدی و حاج شیخ محمدتقی بجنوردی مشهدی شركت كرد. مدتی نیز برای كسب‌ دانش در اصفهان به سر برد، سپس به حوزه علمیه تهران رفت و در مجلس درس حاج میرزا حسن آشتیانی، میرزا عبدالرحیم نهاوندی و میرزا محمد اندرمانی حضور یافت.

او در حوزه علمیه تهران، فلسفه و علوم معقول را نزد میرزا محمدرضا قمشه‌ای، میرزا ابوالحسن جلوه و حیدرخان نهاوندی آموخت. سپس به عتبات‌عالیات هجرت کرد و در سامرا، در درس میرزا محمدحسن شیرازی شركت كرد.

در سال 1308 ق به حوزه علمیه نجف عزیمت كرد و در درس سیدمحمدكاظم طباطبایی یزدی، آخوند خراسانی، شیخ محمدطه نجف، میرزا حبیب‌الله رشتی، شیخ‌الشریعه اصفهانی، شیخ محمدحسن مامقانی، مولی لطف‌الله مازندرانی و حاجی نوری (صاحب مستدرك) شركت كرد.

در اواخر ماه ذی‌القعده سال 1317 ق، به سبب مریضی، به ایران بازگشت و یك‌ماه‌ونیم در تبریز ماند، سپس به نهاوند رفت و تا نیمه ماه ذی‌الحجه سال 1322 ق، در آن‌جا ماند؛ در ابتدای محرم سال 1323 ق، به تهران رفت و شش سال در تهران اقامت گزید.

در سال 1328 ق، به مشهد رفت و تا آخر عمرش آن‌جا مقیم شد. در مسجد گوهرشاد نماز می‌خواند و شب‌ها، ‌بعد از نماز منبر می‌رفت.

برخی از شاگردان و راویان حدیث از حاج شیخ علی‌اكبر نهاوندی عبارت‌اند از:

آیةالله‌العظمی سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی (1276 ـ 1369 ش)؛

شیخ محمدشریف رازی (1364 ش) نویسنده كتاب "گنجینه دانشمندان"؛ شیخ محمدعلی اردوبادی؛ و سیدعلی‌نقی فیض‌الاسلام (مترجم نهج‌البلاغه)

از آثار وی می‌توان کتب زیر را نام برد:

البنیان‌الرفیع (اخلاق ربیعی)؛ جنّةُالعالیة و جعبةُالغالیه؛ جنّتان مدهامّتان؛ راحه‌الرّوح یا كشتی نجات (شرح حدیث نبوی: مثل أهل‌بیتی كمثل سفینة نوحٍ ...)؛ خزینةالجواهر فی زینةالمنابر؛ گلزار اكبری و لاله‌زار منبری؛ جواهرالكلمات (جواهرالزواهر فی شوارد النوادر)؛ وسیلةالنجات و عناوین‌الجمعات فی شرح دعاءالسمات؛ العبقریّ الحسان فی تواریخ صاحب‌الزمان (عج)؛ انهارالنوائب فی اسرارالمصائب؛ حاشیه فرائدالاصول علی المبحث‌البراءة؛ رسالة الحقیقة والمجاز؛ طور سینا در شرح حدیث كساء و... .

 

انوار المواهب فی نکت أخبارالمناقب

موضوع این کتاب، مناقب و فضایل معصومین(ع) است که در طی حدود شش‌سال از ۱۳۳۴ ق تا ۱۳۴۰ ق در مشهد مقدس، تألیف شده است؛ کتاب در چهار جزء تدوین شده و هر جزء آن عنوانی مستقل دارد:

جزء اول، "العسل‌المصفّی فی نُکت أخبار مناقب‌المصطفی (ص)" که در فضایل و مناقب پیامبر اکرم (ص) در سه شعاع است؛ شعاع اول شامل فضایل آن‌حضرت در آیات قرآن، شعاع دوم در نکت و لطایف برخی از اخبار وارده در فضیلت و منقبت آن خجسته سیرت، و شعاع سوم در نکت و لطایف نام مبارک محمد (ص). هر بخش (شعاع) خود چندین موهبت است. این جزء با توضیح معنای سراج بودن رسول خدا در لسان قرآن آغاز شده است. در ادامه آیات معراج، تفسیر "رسول کریم"، تفسیر "لیغفر لک الله..."، سرِّ صلوات ملائکه بر پیغمبر و صلواتی که با اسامی سور قرآن تضمین شده، آمده است. در شعاع دوم که شامل 61 موهبت است روایاتی هم‌چون "أنا ابن‌الذبیحین"، "کان رسول‌الله فخما مفخما"، سخن فریقین در ولادت آن‌حضرت، علل حرمت صدقه بر رسول خدا، بیان مهر نبوت، افضلیت آن‌حضرت بر دیگر انبیاء، و ... آمده است.

شعاع سوم در پانزده موهبت به بیان اسامی شریف رسول‌خدا (ص) پرداخته و نکاتی را درباره تسمیه آن‌حضرت به احمد، یس، عبدالله، طه، القلم و... بیان کرده است.

جزء دوم، "الیدالبیضاء فی نُکت أخبار مناقب‌الزهراء؟ عها؟" در فضایل حضرت زهرا؟ عها؟؛ این بخش در دو "ومیض" (نور درخشنده ممتد)، گوشه‌هایی از زندگانی، فضایل، معجزات و مناقب فاطمه زهرا؟ عها؟ را بیان کرده است: بخش اول به مناقب آن‌حضرت در آیات، و بخش دوم به مناقب و القاب آن‌حضرت در روایات پرداخته است. تأویل سوره قدر، تأویل رحمت، تأویل حبّه، و تأویل آیۀ نور به‌وجود حضرت فاطمه از جمله این مطالب است.

جزء سوم، "الکوکب‌الدریّ فی نُکت أخبار مناقب‌العلیّ علیه‌صلوات‌الله‌الملک‌الغنیّ" در مناقب امیرالمؤمنین (ع) که شامل سه "ضوء" است. ضوء اول شامل 25 موهبت به مناقب حضرت در آیات قرآن، ضوء دوم در هشتاد موهبت به بیان نکاتی در اسامی، القاب، کنیه و روایاتی در مناقب آن‌حضرت، و ضوء سوم در 15 موهبت به بیان نکت و اسرار بعضی از اعمال و افعال آن‌حضرت پرداخته است. در خلال ضوء دوم به مناقب رسول‌خدا (ص) نیز اشاره رفته است.

جزء چهارم، "السبع‌المثانی فی نُکت أخبار مناقب الحسن‌الأوّل إلی ‌الحسن‌الثانی صلواتاللهعلیهماجمعین" در مناقب و فضایل امام دوم تا امام یازدهم(ع) است.

چند نکته شایان ذکر:

الف) هر جزء مقدمه‌ای کوتاه از مؤلف دارد.

ب) از هر کدام از معصومین(ع) تعبیر به نور شده و بدین ترتیب جزء اول شامل نور اول (رسول‌خدا (ص))، جزء دوم نور دوم (حضرت فاطمه؟ عها؟)، جزء سوم نور سوم (امیرالمؤمنین(ع))، جزء چهارم شامل نور چهارم تا نور یازدهم (امام حسن مجتبی تا امام حسن عسکری(ع)) است.

ج) نویسنده، نقل قول‌ها، ردها، اشکالات و... را در درون متن با عناوین مختلف بیان کرده است که می‌توان به این موارد اشاره کرد: رفعُ إعضال و دفعُ إشکال، دفع شمل بسمع حمل، نسیجةٌ فی نتیجة، نکتةٌ طرفةٌ، تحقیق حقیق، اشارة فی‌ها بشارة، نکتة لطیفة و تحفة طریفة، توجیه وجیه، و... .

د) کتاب دیگر نویسنده یعنی "العبقری الحسان فی تواریخ صاحب‌الزمان (عج)" جلد دوم انوارالمواهب است که شایسته است این دو کتاب باهم چاپ شوند.

ه) نویسنده تلاش کرده نثری مسجع بنویسد، و در این سبک ادبی نیز موفق عمل کرده، اما گاه خواننده امروزی برای فهم لغات مورد استفاده مؤلف باید به کتب و یا نرم‌افزار لغت مراجعه کند. در چاپ جدید کتاب، گرچه سعی شده در پاورقی لغات مشکل معنا شود؛ اما به نظر می‌رسد اگر تحریری روان از این کتاب تهیه و چاپ شود، فایده آن بیشتر خواهد بود.

 

چاپهای انوارالمواهب

1. چاپ سنگی به سال این کتاب در قطع رحلی و به‌صورت چاپ سنگی، در چهار جزء است که در یک مجلّد (در ۵۶۹ صفحه) به چاپ رسیده است.

2. تحقیق سعید عرفانیان ـ محمدجواد اسلامی، چاپ انتشارات اسلامی در سال 1392 ش در سه مجلد، قم. محققین این چاپ، ضمن پانوشت‌های مفید در توضیح لغات مشکل، و نشان دادن مصادر احادیث و اقوال بزرگان، به ارائه نمایه‌های مناسب (آیات، اشخاص، کتاب‌ها، اشعار عربی، احادیث، مکان‌ها، اشعار فارسی) پرداخته‌اند.

منابع: ریحانهالأدب/6/269 ـ 270؛ شرح حال علامه کبیر حضرت آیةالله علیاکبر نهاوندی، به کوشش حسین احمدی (قم: مسجد مقدس جمکران، 1387).

تدوین: عباسعلی مردی



خروج