*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٣٩١٥٨ ٢١:٠٩ - 1393/01/22   نفايــس‌الفنـون في عـرايـس‌العيـون  از شمس‌الدين آمليآثار مانگار شماره387 ارسال به دوست نسخه چاپي


نفايــس‌الفنـون في عـرايـس‌العيـون  از شمس‌الدين آمليآثار مانگار شماره387

نفايــس‌الفنـون في عـرايـس‌العيـون از شمس‌الدين آملي


علامه شمس‌الدين محمدبن محمود آملي(ره)، از دانشمندان جامع‌الاطراف و کم‌نظير در زمان الجاتيو سلطان محمد خدابنده مدرس سلطانيه بود. او پس‌از مرگ سلطان ابوسعيد و تزلزل دولت، از آن‌جا هجرت کرده و به شيراز رفت. از قرائن پيداست که ...

علامه شمس‌الدين محمدبن محمود آملي(ره)، از دانشمندان جامع‌الاطراف و کم‌نظير در زمان الجاتيو سلطان محمد خدابنده مدرس سلطانيه بود. او پس‌از مرگ سلطان ابوسعيد و تزلزل دولت، از آن‌جا هجرت کرده و به شيراز رفت. از قرائن پيداست که تولدش در نيمه دوم قرن هفتم هجري در آمل اتفاق افتاده است. او با قاضي عضو ايجي معاصر بوده و پيوسته با او به مناظره مي‌پرداخت. به قول علامه شعراني(ره) «الحق فضايل و دقت نظر و تعمق وي با قاضي عضو قابل مقايسه نيست و نسبت قاضي عضو با صاحب نفايس‌الفنون مانند امام فخر رازي است با خواجه نصيرالدين طوسي». علامه شمس‌الدين، شيعي محسوب مي‌شود، چنان‌چه قاضي نورالله در مجالس‌المؤمنين با قرائن و شواهد آن‌را ثابت مي‌کند. در کتابش غديرخم را نقل کرده و بر آن اعتراض ننموده است و از مباحث فقه، تشيع او نيک ظاهر مي‌شود و هم تهذيب‌الاصول علامه حلي را شرح نمود. وفات ايشان در سال 753 در شيراز بوده و علي‌الظاهر در همان‌جا مدفون است.

از جمله تأليفات او مي‌توان به شرح کليات قانون بوعلي، شرح کليات طب سيد شرف‌الدين ايلاتي و شرح مختصرالاصول ابن‌حاجب اشاره کرد. اما زبده‌ترين اثر قلمي و ماندني آملي، نفايس‌الفنون في عرايس‌العيون است.

نفايسالفنون

کتاب مزبور يکي از کتب نفيس به‌جامانده از روزگار پيشين است که به مثابه دايرةالمعارفي جامع و مفصل از علوم قديم مي‌باشد. مؤلف  چيره‌دست آن در نهايت تبحر و دقت، از هر علم مهمات مطالب را برگزيده و به زبان ساده و علمي فصيح نوشته است.

اين دايرةالمعارف گنجينه‌اي گرانسنگ از ادب و فرهنگ اين مرزوبوم است که حاوي علوم و فنون رايج در سنه هشتم مي‌باشد.

انشاء اين کتاب به شيوه عمومي در قرن هفتم وهشتم؛ يعني به همان شيوه‌اي است که در آثار خواجه نصيرالدين طوسي و علامه قطب‌الدين شيرازي مشاهده مي‌شود. علامه ميرزا ابوالحسن شعراني مي‌فرمايد: کتاب نفايس‌الفنون را ظاهراً در اواخر عمر تأليف کرده است و چون به فارس آمد، آن‌را به‌نام شيخ ابواسحاق اينجو مُوَشّح گردانيد و انفاذ حضرت کرد و خود از حضور و خدمت عذر خواست گويا به سبب شيخوخت و ملال، رغبت به معاشرت نداشت. مؤلف گران‌قدر، پيش‌از شروع به بحث مقدمه‌اي را مشتمل بر سه فايده ترتيب مي‌دهد که در فايده اول به بيان شرف و ارزش علم مي‌پردازد. در فايده دوم به تقسيم‌بندي علوم مي‌پردازد و در فايده آخر به نحوه ترتيب علوم و فنون در اين کتاب اشاره مي‌کند. شمس‌الدين محمد، علوم مکتوب در کتابش را به دو بخش بنيادي علوم اوايل و اواخر تقسيم مي‌کند؛ علوم اوايل علومي‌اند که پيش‌از عهد رسول مکرم اسلام(ص) متداول و رونق داشته و اواخر نيز علومي‌اند که پس‌از ظهور آن‌حضرت مبين و مدون شده‌اند و در نگارش کتاب، قسم دوم را به جهت نسبت به اهل اسلام مقدم مي‌دارد.

مجموع کتاب مشتمل بر 9 مقاله است و علوم اواخر خود مشتمل بر چهار مقاله مي‌باشد:

مقاله اول را در ادبيات که حاوي پانزده فن از جمله علم خط، علم لغت، علم عروض، ‌علم امثال و  غيره  است.

مقاله دوم در شرعيات و مشتمل بر 9 فن مثل علم کلام، علم تفسير، علم اخبار، علم اصول و فروع، علم قرائت و غيره مي‌باشد.

مقاله سوم در علم تصوف و توابع آن که در بردارنده پنج فن از جمله علم سلوک، علم به اصطلاحات ارباب سلوک و غيره است.

مقاله چهارم از بخش اواخر در علوم محاوري مثل علم تواريخ، علم انساب و غيره است.

علوم اوايل نيز شامل پنج مقاله است:

مقاله اول در حکم  عملي مشتمل برعلم تهذيب اخلاق، علم سياست و علم تدبير منزل مي‌باشد.

مقاله دوم در اصول حکمت نظري است که حاوي علم منطق، علم فلسفه اولي علم الهي وعلم اجسام طبيعي مي‌باشد.

مقاله سوم پيرامون اصول رياضي است که علومي چون هندسه، علم ارشماطيقي، علم نجوم و هيئت و علم موسيقي مورد بحث قرار مي‌گيرد.

علامه در مقاله چهارم به فروع طبيعي پرداخته که مشتمل بر ده فن از جمله طب، کيميا، طلسمات، علم تعبير و غيره است و مقاله آخر در فروع رياضي و حاوي سيزده فن است.

از نسخه‌هاي خطي اين اثر مي‌توان به نسخه کتابخانه ملي به شماره 255 رف و نسخه‌هاي کامل و ناقص کتابخانه مرحوم آيةالله‌العظمي مرعشي نجفي به شماره‌هاي 4339، 742، 4340 و... اشاره کرد.

نفايس‌الفنون، بار اول در سال‌هاي 1307-1309ق به چاپ رسيد و نيز بين سال‌هاي 1316-1317ق مجدداً به زيور چاپ آراسته شد.

اين کتاب در سال 1379ق در تهران در سه جلد منتشر شده که متأسفانه مغلوط است و نياز به تصحيحي جديد دارد.

قابل ذکر است که علامه ذوالفنون ميرزاابوالحسن شعراني، چون اين اثر فاخر را پر غلط يافتند، به تصحيح يک دوره آن پرداختند و نيز در صورت نياز تعليقه‌اي به آن مرقوم فرمودند.

اين نسخه تصحيح شده در سال 1381ش توسط انتشارات اسلاميه در سه جلد به زيور طبع آراسته شده است.

تنظيم: علياکبر بخشي


خروج