*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٣٦٥٨٦ ١٣:٠١ - 1392/12/01   آثار ماندگار شماره 384 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 384

شواهد‌التنزيل نوشته حاکم حسکاني (از علماي قرن پنجم)


ابو‌القاسم عبيد‌الله‌بن عبد‌الله‌بن احمد‌بن محمد‌بن احمد‌بن محمد‌بن حسکان قرشى عامدى نيشابورى که به ابن‌حذاء و حاکم حسکانى شهرت دارد. وى از خاندان امير عبد‌الله‌بن عامر‌بن کريز است که در زمان خلافت عثمان، خراسان را فتح کرد. ولادت و وفات وى به درستى روشن نيست. ذهبى در تذکرة‌الحفاظ آورده که تا سال 470 هجرى زنده بوده و بعد از ...

ابو‌القاسم عبيد‌الله‌بن عبد‌الله‌بن احمد‌بن محمد‌بن احمد‌بن محمد‌بن حسکان قرشى عامدى نيشابورى که به ابن‌حذاء و حاکم حسکانى شهرت دارد. وى از خاندان امير عبد‌الله‌بن عامر‌بن کريز است که در زمان خلافت عثمان، خراسان را فتح کرد.

ولادت و وفات وى به درستى روشن نيست. ذهبى در تذکرة‌الحفاظ آورده که تا سال 470 هجرى زنده بوده و بعد از اين تاريخ وفات کرده است؛ به همين خاطر وى را از بزرگان و دانشمندان قرن پنجم هجرى به حساب مى‏‌آورند.

وى بر مذهب اهل‌سنت بوده و ذهبى در تذکره‌الحفاظ به حنفى بودن او تصريح نموده و او را «ابو‌القاسم عبيد‌الله... حنفى» معرفى نموده است.

اما با توجه به برخى از آثارش که در فضايل و خصايص امير‌المؤمنين على(ع) نگاشته شده، گرايش شديد به تشيع داشته است. از جمله اين آثار مي‌توان «رساله خصائص امير‌المؤمنين» و «رساله تصحيح ردّ‌الشمس» و کتاب «شواهد‌التنزيل» را برشمرد. علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى(ره)، وى را به مناسبت تأليف «شواهد‌التنزيل» و دو رساله مذکور جزو مؤلفان شيعى به شمار آورده است.

قاضى ابو‌العلاء صاعد‌بن محمد، از اساتيد اوست.

فهرست آثار وى به حدود صد تأليف مي‌رسد که شايد مهم‌ترين آن‌ها شواهد‌التنزيل است.

 

شواهد‌التنزيل

مؤلف در مقدمه کتاب در انگيزه خود در نوشتن اين کتاب مي‌گويد: برخى از دانشمندان که بر مردم رياست مى‏کنند و از بزرگان و پيروان مذهب کراميه هستند، در روزگار ما حلقه درس و بحث تشکيل داده‏اند و گروه زيادى از دانشجويان علوم دينى به گرد آنان حلقه زده‏اند. متأسفانه اين شخص به ظاهر دانشمند، با سخنان نادرست و عوام‌فريبانه به ساحت مقدس علوى خدشه وارد ساخته و ياوه‌گويى را به اعلا درجه رسانده و گفته: هيچ مفسرى متذکر نشده که سوره هل اتى (دهر، انسان) در شأن امام على(ع) و خاندان ايشان نازل شده است.

وى پا را از اين نيز فراتر نهاده و ادعا کرده که هيچ آيه‏اى در قرآن در شأن اهل‌بيت(ع) نازل نشده است؛ بنده با شنيدن اين سخن بسيار تعجب کردم و از جسارت و جرأت وى حيرت کردم و سخن وى را بهتان بزرگ و دروغ سترگ قلمداد نمودم و منتظر اعتراض و انکار گسترده دانشمندان شدم، ولى دريغ و افسوس که هيچ اعتراضى نشد و هيچ فريادى به گوش نرسيد. تنها کسي که در اين زمينه اقدامى کرد، استاد بزرگم ابو‌العلا صاعد‌بن محمد بود.

وى برخى از شاگردانش را که در آن جلسه حضور داشتند سرزنش نمود و به اين مقدار بسنده کرد و از نهى آنان چشم‌پوشى کرد، با اين‌که ايشان به مسئله امر به معروف و نهى از منکر اهتمام فراوان دارد. اين قضيه موجب شد، بنده احساس وظيفه کنم و عزم را جزم نمايم تا اين شبهه را به‌صورت مستدل و مستند پاسخ گويم و آن را در مجموعه‏اى گرد آورم. بدين سبب به جمع‏‌آورى روايات شأن نزول مخصوص امام على(ع) و خاندان ايشان پرداختم و به منابع گوناگون مراجعه شد و هرچه در اين زمينه موجود بود در اين کتاب گردآورى کردم.

مؤلف در پايان کتاب متذکر اين نکته مى‏شود که چون با شتاب اين کار علمى را انجام داده، توفيق جمع‌آورى کليه احاديث شأن نزول فضايل على(ع) را به دست نياورده و در واقع آنچه که در دسترس مؤلف بوده مطرح شده و از منابع دور از دسترس چشم‏پوشى کرده است.

کتاب شامل مقدمه، شش فصل درباره ويژگي‌ها و خصايص امير‌المؤمنين، و تفسير آياتي در شأن امير‌المؤمنين، به ترتيب زير است:

1. مقدمه؛ انگيزه تأليف خود را بيان مي‌کند.

2. فصل اول: في کثرة خصائص اميرالمؤمنين من قول‌السلف‌المتقدّمين؛ گفتارهاي مهم شخصيت‌هاي برجسته جهان اسلام مثل ابن‌عباس، عايشه، مجاهد‌بن جبر، و احمدبن حنبل در تفضيل حضرت علي‌بن ابي‌طالب(ع) بر ديگران به‌طور مسند نقل شده ‌است.

3. فصل دوم: في تقدّمه بالتلاوة و تفرّده بحفظ‌القرآن؛ برتري و يگانگي آن‌حضرت در تلاوت صحيح، و حفظ قرآن را نقل کرده ‌است.

4. فصل سوم: في سبقة‌الأقران إلي جمع‌القرآن؛ داستان گرد‌آورى قرآن را براى نخستين‌بار توسط امام على(ع) بعد از رحلت پيامبر(ص) و در اوايل خلافت ابوبکر مطرح مى‏کند.

5. فصل چهارم: في توحده بمعرفة‌القرآن و معانيه و تفرّده بالعلم بنزوله و ما فيه؛ بي‌بديل‌بودن امام علي در شناخت قرآن و معاني و حقايق آن را نقل کرده‌است.

6. فصل پنجم: في کثرة ما نزل فيه و في أولاده و‌العترة من‌القرآن علي‌الجملة؛ فراواني آيات مربوط به حضرت علي و فرزندان آن حضرت را به‌طور کلي و اجمالي نقل و بررسي کرده‌ است.

7. فصل ششم: في أنّه‌المعنّي بقوله تعالي «يا ايها‌الذين آمنوا» في کلّ‌القرآن؛ در اين فصل به بيان اين حديث معروف مى‏پردازد که مصداق بارز «يا ايها‌الذين آمنوا» که در نود آيه تکرار شده، على(ع) است. اين حديث را از طريق‌هاى گوناگون نقل مى‏کند به‌طوري که متواتر محسوب مى‏گردد.

8. ذکر ما نزل فيهم من‌القرآن علي‌التفضيل و ترتيب‌السور؛ در اين بخش - که طولاني‌ترين بخش کتاب هم به شمار مي‌رود - آيات نازل شده در شأن اميرالمؤمنين(ع) را به ترتيب قرآن از سوره «فاتحه» تا سوره «ناس» نقل کرده و احاديث معتبر مربوط به هر آيه را در ذيل آن آورده‌ است.

وى در نقل احاديث هيچ تعصبى به خرج نمى‏‌دهد و روايات را از طريق شيعه و سني نقل مى‏نمايد و تا جايي که مقدور باشد به کليه منابع و مآخذ مراجعه مى‏نمايد.

شايان ذکر است که بيشتر مصادر کتاب، از نوشته‌هاي عالمان اهل‌سنت است و اين ويژگي موجب شده که کتاب از اين جهت متمايز و منحصر به فرد به شمار آيد.

 

 ترجمه و تلخيص شواهد‌التنزيل

1. تلخيص توسط اسماعيل جغمان زيدي با نام «اختصار شواهد‌التنزيل»؛

2. سيماي امام علي(ع) در قرآن، ترجمه كتاب شواهد‌التنزيل لقواعد‌التفضيل، ترجمه يعقوب جعفري، انتشارات اسوه، 1381ش، قم؛

3. بصائر يا قرآن و اهل‌بيت(ع) : ترجمه شواهد‌التنزيل حاكم حكسانى، ترجمه حسن‌علي نجابت، انتشارات فلاح، 1389ش، قم.

4. علي و اهل‌بيت(ع) در روايات اهل‌سنت: شامل 209 آيه قرآن در فضايل اهل‌بيت(ع) ، ترجمه شواهد‌التنزيل، ترجمه احمد روحاني، 1385، تهران.

اين ترجمه در سايت کتابخانه اهل‌بيت(ع) (http://lib.ahlolbait.com/) قابل مطالعه است.

 

چاپ‌هاي شواهد‌التنزيل

بهترين چاپ اين کتاب به تحقيق علامه محمدباقر محمودي است که مجمع احياء‌الثقافة‌الإسلاميه آن را در سه جلد منتشر کرده است. جلد سوم فهارس فني کتاب (فهرست آيات، احاديث، اعلام، جاي‌ها و زمان‌ها، کتاب‌ها، طوايف و قبيله‌ها، و اشعار) است. محقق کتاب در پاورقي‌ها، روايات حسکاني را در ديگر کتاب‌ها نشان داده است. افزون بر آن، اطلاعات مفيدي درباره رجال و مشايخ حسکاني به دست داده است.

اين چاپ را ناشران ديگر افست کرده‌اند.

منابع: سايت‌هاي lib.ir؛

http://www.islamquest.net/

تنظيم: عباس‌علي مردي


 


خروج