*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٣٥٥٣٦ ١٤:٤٨ - 1392/11/16   آثار ماندگار شماره 383 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 383

کتاب الهدايه اثري از شيخ صدوق(م381ق)


عالم جليل‌القدر شيعه، شيخ صدوق به تعبير علامه محمدتقي مجلسي(ره) نزديک به سيصد کتاب تأليف کرده است؛ برخي از آن کتاب‌ها از ميان رفته‌اند از جمله کتاب‌هاي مدينة‌العلم و کتاب‌النبوة. بخش‌هايي از کتاب‌النبوة در کتاب قصص‌الأنبياء قطب راوندي نقل شده است. اما بسياري از کتاب‌هاي مهم شيخ صدوق تا به امروز رسيده و ...

عالم جليل‌القدر شيعه، شيخ صدوق به تعبير علامه محمدتقي مجلسي(ره) نزديک به سيصد کتاب تأليف کرده است؛ برخي از آن کتاب‌ها از ميان رفته‌اند از جمله کتاب‌هاي مدينة‌العلم و کتاب‌النبوة. بخش‌هايي از کتاب‌النبوة در کتاب قصص‌الأنبياء قطب راوندي نقل شده است. اما بسياري از کتاب‌هاي مهم شيخ صدوق تا به امروز رسيده و چاپ شده‌اند، از جمله کتاب من لايحضره‌الفقيه، الاعتقادات، اکمال‌الدين، عيون اخبار‌الرضا(ع)، و کتاب‌الهداية. در مقدمه چاپ‌الهدايه 230 عنوان از اين کتاب‌ها را شناسانده‌اند.

کتاب‌الهداية، يکي از کتاب‌هاي مشهور شيخ صدوق بوده است، به‌طوري که وقتي ابن‌نديم از او ياد مي‌کند، از ميان آن‌همه آثار ايشان، تنها الهدايه را ذکر مي‌کند.

نام کتاب هم‌چنان که شيخ صدوق در اعتقادات از آن نام مي‌برد «الهداية» است. نيز ذکر الهدايه در اعتقادات، نشان مي‌دهد که کتاب الهدايه قبل از اعتقادات نگاشته شده است.

اين کتاب که در اصول و فروع نگاشته شده، مورد توجه فقها و نويسندگان بوده است و حتي برخي از عبارات شيخ صدوق را به عنوان حديث تلقي کرده‌اند. چراکه در کتاب‌هاي فقهي قدما، علما در کتاب‌هاي خود به هنگام بيان احکام عبارات احاديث را نقل مي‌کردند و از خود متني بر آن نمي‌افزودند. همين امر باعث شده بود که بسياري از متن‌هاي فقهي هم‌چون احاديث تلقي شوند. متن الهداية شيخ صدوق نيز مشمول چنين امري بوده است.

کتاب الهداية در دو بخش اصول و فروع نگاشته شده است؛ شيوه‌اي که جز يکي دو توضيح‌المسائل امروزي، از آن الگو نگرفته‌اند.

ساختار کتاب الهدايه، بدون تفکيک اصول و فروع بدين صورت است:

 

1. باب ما يجب أن يعتقد في‌التوحيد؛ کتاب با بيان وجوب اعتقاد به وحدانيت خدا و صفات او آغاز مي‌شود؛ چگونگي شناخت خدا، اعتقاد شيعه به صفات خدا؛ توضيح و تفسير برخي از آيات قرآن نظير «الرحمن علي‌العرش استوي»، «و أنّ إلي ربّک‌المنتهي» و «وسع کرسيّه‌السموات» تلاش دارد که شيعه را از تجسيم و... دور سازد.

2. باب‌النبوة؛ معتقديم که نبوت نيز همچون توحيد حق است و 124هزار پيامبر که مبعوث شده‌اند به حق آمده‌اند؛ شيخ صدوق ضمن نام‌بردن از پيامبران اولوالعزم، به رسول‌خدا(ص) به عنوان بزرگ و سيد آنان تأکيد مي‌ورزد و بيان مي‌کند که افضل از رسول خدا، محمد(ص)، خلق نشده است. نيز بيان مي‌کند که ميثاق خداوند در «ألست بربکم» از بشر بعد از اقرار به پروردگاري‌اش، نبوت انبياء بود.

3. باب‌الإمامة؛ هم‌چنان که نبوت حق است، امامت نيز حق است؛ و خداوند براي هر نبي،‌ امامي قرار داد و اختيار و انتصاب امام، به دست خداست. هر آنچه که لزوم طاعت ما را از پيامبر اثبات مي‌کند، همان نيز لزوم طاعت امام را بر ما ثابت مي‌گرداند. تمام فضايلي را که نبي دارد، امام نيز جز نبوت، همه را دارد. معتقديم که منکر امامت، منکر نبوت و منکر نبوت منکر توحيد است. واجب است که شناخت تفصيلي از رسول‌خدا و ائمه بعد ايشان داشته باشيم. خداوند جهل به آن را نخواهد پذيرفت. منکر هر يک از انبياء يا ائمه منکر همه آنهاست.

4. باب معرفة‌الأئمة الذين هم حجج‌الله؛ ضمن برشمردن نام دوازده امام به ويژگي‌هاي آن‌ها که شيعه بدان معتقد است مي‌پردازد و صفات آن‌ها را بر مي‌شمارد از جمله اين‌که أولوالأمري هستند که خداوند طاعتشان را امر کرده است؛ شهداء‌الناس (اشاره به آيه)، ابواب‌الله، راهنمايان راه الهي، ترجمان وحي خداوند، ارکان توحيد، معصوم از خطا و لغزش، کساني هستند که خداوند از آن‌ها رجس و پليدي را برده است، موجب امنيت اهل زمين و... .

دوست داشتنشان ايمان و دشمني‌شان کفر است، امر و نهي شان، امر و نهي الهي و طاعت‌شان طاعت خداوند است.

معتقديم که زمين خدا، خالي از حجت نمي‌ماند. خليفه و حجت خدا در زمان ما، قائم منتظر است... سپس در وصف امام زمان(عج) و پيروان آن‌حضرت مطالبي نقل مي‌کند.

5. باب‌التقيه؛ تقيه در دولت ظالمين فريضه واجبي است؛ هر کسي آن را ترک کند مخالفت دين اماميه کرده است. طوري که تارک تقيه، همچون تارک نماز قلمداد مي‌شود. در ادامه به شرايط و لوازم تقيه اشاره مي‌کند و چگونگي حشر و نشر با مردم را بيان مي‌کند.

6. باب‌الإسلام و‌الإيمان؛ اسلام اقرار به شهادتين، و ايمان اقرار به زبان و اعتقاد به قلب و عمل به اعضاست. هر مؤمني مسلمان است، اما هر مسلماني مؤمن نيست. سپس براي بيان فرق ايمان و اسلام به آيات قرآن استناد مي‌کند.

7. باب‌الأمر بالمعروف والنهي عن‌المنکر؛ شايسته است که بنده، منکر را، به قلب و زبان و دستش انکار کند.

8. باب‌الجهاد في سبيل‌الله؛ جهاد فريضه‌اي واجب از خداوند با امامي عادل است. بزرگ‌ترين جهاد، جهاد نفس با معاصي است.

9. باب‌الدعائم التي بني‌الإسلام عليها؛ نماز، زکات، روزه، حج و ولايت ستون‌هايي است که اسلام بر آن‌ها بنا شده و هر کس تعمداً يکي از اين‌ها را ترک کند کافر شده است.

10. باب‌النية؛ رسول‌خدا(ص) فرمود: الأعمال بالنيات. نيز روايت شده نيت مؤمن بهتر از عمل اوست.

در ادامه بخش دوم کتاب آمده است. کتاب از بخش‌هايي از کتاب طهارت آغاز مي‌شود و مطالبي هم‌چون: باب‌المياه؛ باب‌الوضوء؛ باب‌السواک - که در مسواک 12 خصلت برشمرده است؛ باب‌التيمم؛ باب‌الأغسال؛ باب ثواب تشييع جنازة‌المؤمن را ذکر کرده است.

بعد از آن به ابواب‌الصلات، ابواب‌الزکات، ابواب‌الصوم، باب‌الحج، باب‌النکاح و ديگر بخش‌هاي فروع فقهي پرداخته است.

 

چاپ الهدايه

بهترين چاپ الهدايه را مؤسسه امام‌هادي(ع)، در سال 1376 (چاپ اول) و 1390 (چاپ سوم) عرضه کرده است. اين مؤسسه ضمن مقدمه‌اي مفصل، نسخه‌هاي خطي موجود کتاب را شناسانده و از 13 نسخه براي چاپ بهره برده است. از قديمي‌ترين آن‌ها سه نسخه خطي از قرن يازدهم (نسخه مدرسه شهيد مطهري، کتابت 1043، نسخه مدرسه فيضيه کتابت 1086 و نسخه کتابخانه مجلس کتابت 1094) را مي‌توان برشمرد.

ويژگي ديگر چاپ مؤسسه، شرح حال مفصل از شيخ صدوق است؛ پيش از اين، دو شرح حال از رباني شيرازي و علامه محمدمهدي خرسان چاپ شده بود. اين شرح حال بانگاهي به آن‌ها، نکات تکميلي بسياري را از زندگي و آثار شيخ صدوق بازگو کرده است. در کنار آن مي‌توان به پاورقي‌هاي مفيد، و فهارس فني کتاب اشاره کرد.


خروج