*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٣٢١٥٥ ١١:٥٨ - 1392/09/21   آثار ماندگار شماره 378 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 378

الاقتصاد - از شيخ طوسي(ره)(م460ق)


عالم رباني ابوجعفر محمد‌بن حسن طوسي(ره) مشهور به شيخ‌الطايفه، از بنيان‌گذاران حوزه علميه نجف و يکي از نويسندگان کتب اربعه حديثي شيعه، در حوزه‌هاي مختلف علوم اسلامي قلم زده است. فقه، اصول فقه، رجال، حديث، فهرست، دعا، تفسير، تاريخ، عقايد و کلام موضوعاتي است که شيخ طوسي بدان‌ها توجه داشته و اثر مستقلي در ...

عالم رباني ابوجعفر محمد‌بن حسن طوسي(ره) مشهور به شيخ‌الطايفه، از بنيان‌گذاران حوزه علميه نجف و يکي از نويسندگان کتب اربعه حديثي شيعه، در حوزه‌هاي مختلف علوم اسلامي قلم زده است. فقه، اصول فقه، رجال، حديث، فهرست، دعا، تفسير، تاريخ، عقايد و کلام موضوعاتي است که شيخ طوسي بدان‌ها توجه داشته و اثر مستقلي در هر يک از اين موضوعات دارد.

تهذيب‌الأحکام، الاستبصار فيما اختلف من‌الأخبار، النهايه، المبسوط، العدّه، کتاب‌الرجال، الفهرست، مصباح‌المتهجد، التبيان في تفسير‌القرآن، مقتل‌الحسين(علیه‌السلام) ، تلخيص‌الشافي و‌الاقتصاد، عناوين برخي از آثار ماندگار شيخ طوسي(قدس‌سره) مي‌باشد که امروزه نيز در دسترس هستند.

الاقتصاد فيما يجب علي‌العباد

شيخ طوسي (قدس‌سره)در اصول عقايد و کلام شيعي کتاب‌هاي مختلفي نگاشته، تلخيص و يا شرح کرده است از جمله: تلخيص‌الشافي في‌الإمامه، المفصح في‌الإمامه، مقدّمة في‌المدخل إلي علم‌الکلام، رياضة‌العقول، مالا يسع‌المکلّف الإخلال به، ما يعلل و ما لا يعلل، الفرق بين‌النبي والإمام، المسايل‌الرازية في‌الوعيد و‌الاقتصاد فيما يجب علي‌العباد که برخي از اين کتاب‌ها در دسترس نيستند.

در ميان اين آثار، الاقتصاد با ديگر کتب عقايدي شيخ طوسي در نوع نگارش فرق دارد؛ چراکه ايشان در اين کتاب افزون به پرداختن به عقايد و اصول دين، مسايل فقه را نيز بيان کرده است.

ظاهراً شيخ طوسي اين کتاب را به درخواست يکي از شاگردان برجسته و محترمش (شيخ اجل) نگاشته - چنان که خود گويد - تا آن‌چه را که بر بندگان واجب است به‌طور اختصار - طوري که براهينش به طول نيانجامد و خواننده را خسته و ملول نسازد - در رساله‌اي بنگارد.

کتاب در دو بخش تنظيم شده است:

بخش اول عقايد و اصول دين که مسايل مهم کلامي در موضوعات توحيد، عدل، نبوت، امامت و معاد مطرح شده است؛

بخش دوم فقه و احکام که فروعات مهم فقهي در موضوع طهارت، صلات، صوم، زکات، حج و جهاد بيان شده‌اند.

کتاب با مطلبي تحت عنوان آن‌چه که بر هر مکلفي واجب است آغاز مي‌شود. شيخ طوسي بيان مي‌دارد که عمل تابع علم است، و آنچه که لازم است مکلف بداند دو امر توحيد و عدل است؛ از همين‌رو به توضيح توحيد پرداخته و راه‌هاي رسيدن به مقصود را بيان کرده و راه تقليد را در اين امر مي‌بندد.

وي ضمن بيان مطالب سؤالات و اشکالات وارد شده را با عباراتي هم‌چون «فإن قيل»، و «قيل»، بر بحث اشاره کرده و هر کدام را با دليل و برهان - با عبارت قلنا- پاسخ مي‌دهد. آنگاه کتاب را در شش قسم بدين شرح به سامان مي‌رساند:

قسم اول: مباحث توحيد؛ اثبات صانع عالم و بيان صفات او، واحد بودن خداي تعالي از مباحث اين بخش است.

قسم دوم: عدل؛ شيخ طوسي بيان مي‌دارد که مراد از اين بحث تنزيه خداي تعالي از فعل قبيح است؛ و خداوند بر فعل قبيح تواناست اما آن را انجام نمي‌دهد. مباحثي همچون استطاعت و تکليف و مکلف، لطف، فعل اصلح و ... در اين بخش تبيين شده است.

قسم سوم: در بيان وعد و وعيد (معاد): مباحثي هم‌چون احباط و شفاعت در اين بخش آمده است.

قسم چهارم: مباحث نبوت؛ معجزه، عصمت و نسخ سه موضوع مهم اين بخش است.

قسم پنجم: مباحث امامت؛ وجوب امامت، صفات امام، اثبات امامت اميرالمؤمنين(علیه‌السلام) و اثبات امامت دوازده امام، حکم خروج‌کنندگان و طغيانگران عليه امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) ، و مباحثي درباره غيبت در اين بخش آمده است.

قسم ششم: سخن در عبادات شرعيه است و مباحث فقهي صلات (نمازهاي واجب، اذان و اقامه، نماز جماعت و...)، طهارت (احکام آب‌ها، غسل‌ها، وضو)، روزه، زکات، حج و جهاد آمده است.

اين بخش از کتاب را مي‌توان به توضيح‌المسايل مختصر امروزي تشبيه کرد که احکام را با دلايل و استنادات شرعي بيان داشته است.

شايان ذکر است که شيخ طوسي(قدس‌سره) در بخش امامت، در مطلبي با عنوان «الکلام في ذکر أعيان‌الأئمة» به اثبات ولايت و امامت اميرالمؤمنين(علیه‌السلام) پرداخته است.

ايشان در اين قسمت از کتاب - که حجم بسياري نيز نسبت به مطالب ديگر دارد - با ذکر دلايل به بيان امامت بلافصل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) بعد از رسول‌خدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) مي‌پردازد.

وي در ابتدا به بيان شرط عصمت در امامت اشاره مي‌کند و سپس به دلايل عصمت امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) مي‌پردازد: ابتدا دليل عقلي و سپس به دليل قرآني (آية اولو‌الامر) استناد مي‌کند. در بحث قرآني ضمن تفسير آيه و بيان شأن نزول آن به اشکالات وارد شده در اين باره - با عباراتي اگر گفته شود؛ مي‌گوييم - پاسخ مي‌دهد.

در ادامه به حديث متواتر نبوي «عليّ إمامکم» و «خليفتي عليکم من بعدي» و«سلمو عليه بإمرة‌المؤمنين» اشاره کرده و مباحثي درباره اين احاديث مطرح مي‌سازد.

در اين بخش ضمن رد دلايل برخي نحله‌هاي کلامي به رد سخنان و دلايل معتزله نيز مي‌پردازد.

دليل ديگر شيخ طوسي به امامت بلافصل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) استناد به حديث غدير است. در اين قسمت ضمن نقل واقعه غدير به ذکر دليل و برهان مي‌پردازد و در ادامه شعر حسان را نقل مي‌کند.

دليل ديگر استناد به حديث نبوي منزلت و شرح و توضيح اين روايت است.

اين قسمت از کتاب مي‌تواند به‌طور مستقل نيز منتشر شود.

چاپ‌هاي الاقتصاد

اين کتاب دو بار چاپ شده است که بهترين چاپ آن از سوي مرکز نورالأنوار في إحياء بحار‌الأنوار، روانه بازار نشر شده است. اين چاپ که به تحقيق سيدمحمدکاظم موسوي به سامان رسيده در سال 1430ق / 1388ش در نشر دليل ما منتشر شده است. محقق در اين چاپ ضمن استفاده از چندين نسخه خطي موجود، با مقدمه‌اي در شرح حال شيخ طوسي، پاورقي‌هاي مفيد، اعراب‌گذاري احاديث و فهارس فني مفيد، به تصحيح کتاب پرداخته است.

تنظيم: عباسعلي مردي


خروج