*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٣٠٦٦٨ ٢٢:٣١ - 1392/08/25   آثار ماندگار شماره 377 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 377

الإمامة والتبصرة من‌الحيرة از علي‌بن بابويه (م329ق)


ابو‌الحسن علي‌بن حسين‌بن موسي‌بن بابويه قمي معروف به «ابن‌بابويه» و «صدوق اول»، پدر شيخ صدوق، فقيه و پيشواي مردم قم و از فقهاي بزرگ شيعه در عصر غيبت صغري بوده ‌است. اين عالم رباني يکي از بزرگان آل‌بويه است که در قم مي‌زيسته‌اند. ايشان کسي است که به دعاي امام زمان(علیه‌السلام) صاحب اولاد شده است که از ...

ابوالحسن عليبن حسينبن موسيبن بابويه قمي معروف به «ابنبابويه» و «صدوق اول»، پدر شيخ صدوق، فقيه و پيشواي مردم قم و از فقهاي بزرگ شيعه در عصر غيبت صغري بوده است.

اين عالم رباني يکي از بزرگان آلبويه است که در قم ميزيستهاند.

ايشان کسي است که به دعاي امام زمان(علیه‌السلام) صاحب اولاد شده است که از بين آنها، محمد (شيخ صدوق) و حسين (ابوعبدالله قمي) از فقهاي بزرگ شيعه بودهاند و حسن بيشتر به زهد مشهور بوده است.

ابنبابويه که با سه امام همعصر بوده، هيچکدام را ملاقات نکرده و تنها نامهاي از امام حسن عسکري(علیه‌السلام) بدو نقل شده است.

ايشان با دو تن از نواب اربعه (حسينبن روح و عليبن محمد سمري) ارتباط نزديک داشته و برخي توقيعات حضرت حجت(عج‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) را نقل کرده است.

از اساتيد و مشايخ ابنبابويه ميتوان سعدبن عبدالله اشعري، عبداللهبن جعفر حميري، محمدبن يحيي عطار، و ابوخلف عجلي را نام برد.

علماي بسياري در نزد صدوق اول شاگردي کرده يا از ايشان نقل روايت کردهاند، از جمله پسرانش محمد (شيخ صدوق) و ابوعبدالله حسين، احمدبن داوودبن علي، جعفربن محمد قولويه، هارونبن موسي تلعکبري، و محمدبن يعقوب کليني.

ايشان مؤلف نخستين کتاب فقهي عاري از ذکر سند روايت ميباشد که توانسته‏ است کتاب فقهي را مجرد از سند روايت و مانند اثري مخصوص به مؤلف و نشاندهنده فتوي و نظر او تأليف کند. کتاب «الشرايع‏» (الرسالة الي ابنه) نيز به همين سبک تأليف شده است.

آثار قلمي ابنبابويه را برخي تا 200 عنوان هم گفتهاند (ابننديم)؛ برخي از آثار او عبارتاند از:

  الشرايع، رسالةالاخوان؛ النوادر؛ مناسکالحج؛ الصلوة؛ قربالاسناد؛ کتابالتوحيد؛ تفسير قرآن کريم؛ التسليم؛ المواريث؛ المعراج؛ الطب.

از ميان کتابهاي ابنبابويه تنها چهار اثر به دست ما رسيده است:

1. نامهاي به شيخ صدوق با عنوان «شرايع»؛ تنها يک نسخه از اين کتاب موجود است که مجله دراسات علميه در نجف اشرف بر اساس همان، در هر شماره بخشي از آن را چاپ ميکند؛

2. قربالأسناد؛

3. الإخوان که با عناوين «الأخوان والألف» و «مصادقةالإخوان» نيز شناسانده ميشود؛

4. الإمامة و التبصرة.

ابن بابويه در سال 329 ق (سال تناثر نجوم) درگذشت و در نزديک حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(سلام‌الله‌علیها) دفن گرديد.

الإمامة و ‌التبصرة

در دورهاي از زندگي ابن بابويه، دوره غيبت صغري، اصطلاحي با عنوان «حيرة» براي غيبت شيوع پيدا کرده بود و کتابهاي چندي با اين عنوان نگاشته شده است؛ از جمله؛ کتاب الغيبة والحيرة ابوالعباس عبدالله حميري، کتاب الغيبة و کشفالحيرة ابوالحسن سلامه و... . هر يک از اين کتب به نوعي به موضوع غيبت پرداختهاند. ابن بابويه نيز کتابش را در همين موضوع نگاشته و در اين موضوع قديميترين کتابي است که به دست ما رسيده است.

کتاب «الإمامة والتبصرة منالحيرة» که در فهرست شيخ طوسي «الإمامة والبصيرة منالحيرة» نيز ناميده شده، تا زمان علامه مجلسي در دسترس عموم نبوده است؛ با اينکه نسخهاي اين کتاب در نزد ايشان بوده، اما بيش از هفت حديث از آن نقل نکرده است.

الإمامة و التبصرة که در يک مقدمه، 23 باب و يک خاتمه تدوين شده است، اگر چه در موضوع غيبت نگاشته شده؛ اما امتياز آن توجه به خط سير امامت است.

آغاز کتاب با موضوع وصيت از زمان حضرت آدم(علیه‌السلام) شروع شده و با موضوع خالي نبودن زمين از حجت الهي ادامه مييابد. سپس به موضوعاتي همچون:

امامت عهد الهي است؛ فقط آلمحمد(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) به امامت اختصاص داده شدهاند نه غير آنان؛ امامت فقط در نسل امام حسين(علیه‌السلام) است؛ دلايل امامت امام حسن و امام حسين(علیهما‌السلام)؛ امامت در هيچ دو برادري جز حسنين(علیهما‌السلام) جايز نيست؛ امامت به عمو، دايي و برادر نميرسد؛ امامت حضرت سجاد(علیه‌السلام) و دلايل ابطال امامت محمد حنفيه؛ کسي که بميرد و جاهل به امامت امام زمانش باشد؛ کسي که يکي از امامان را منکر باشد؛ و کسي که شخصي را در امامت امام شريک قرار دهد، پرداخته شده است.

افزون بر اين موضوعات امامت ديگر امامان(علیهم‌السلام) هر يک مورد اشاره قرار گرفته است.

در ضمن به مدعيان و يا گروههايي که انحراف پيدا کردهاند نيز اشاره شده و دلايل ابطال امامت اشخاصي همچون محمدحنفيه و اسماعيلبن جعفر بيان گرديده است.

 

چاپ‌ الإمامة و التبصره

يکي از چاپهاي مصحح اين کتاب، به تحقيق استاد سيدمحمدرضا حسيني انجام شده که مؤسسه آلالبيت(علیهم‌السلام) آن را چاپ کرده است. محقق مقدمهاي مفصل در معرفي عليبن بابويه، آثار ايشان و کتاب الإمامة دارد.

در اين چاپ نسخههاي خطي کتاب معرفي شده و ساختار کتاب مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. پاورقيهاي مفيد و فهارس فني پايان کتاب (آيات قرآن، احاديث، اعلام کتاب و روات احاديث، کتابها، اصطلاحات و...) از جمله از مزاياي اين چاپ است.

تهيه و تنظيم: عباس‌علي مردي


خروج