*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٢٨٩٦٢ ١٢:٢٦ - 1392/07/23   آثار ماندگار شماره 375 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 375

الأربعين از شيخ منتجب‌الدين (زنده در 600ق)


ابوالحسن علي‌بن عبيدالله‌بن حسن‌بن بابويه رازي قمي(ره)، ملقب به شيخ منتجب‌الدين و معروف به ابن‌‌بابويه، از علماي شيعه در قرن ششم است که به سال 504ق در ري متولد شد. اين عالم رباني به زهد، فضيلت، دانشمندي در علم حديث و... ستوده شده است. ايشان تحصيل را در سنين نوجواني آغاز کرد. در سال 522 سفري به بغداد داشت و از علماي آن‌جا حديث شنيد؛ سپس به ري برگشت و ...

ابوالحسن علي‌بن عبيدالله‌بن حسن‌بن بابويه رازي قمي(ره)، ملقب به شيخ منتجب‌الدين و معروف به ابن‌‌بابويه، از علماي شيعه در قرن ششم است که به سال 504ق در ري متولد شد.

اين عالم رباني به زهد، فضيلت، دانشمندي در علم حديث و... ستوده شده است.

ايشان تحصيل را در سنين نوجواني آغاز کرد. در سال 522 سفري به بغداد داشت و از علماي آن‌جا حديث شنيد؛ سپس به ري برگشت و نزد علماي آن ديار از جمله: ابوتراب مرتضي، ابوحرب مجتبي و شيخ سديد‌الدين حمّصي رازي شاگردي کرد.

مشايخ و اساتيد شيخ منتجب‌الدين بيش از يک‌صدوپنجاه نفر از علماي عصر ايشان هستند. محقق کتاب‌الأربعين 165 تن از آنان را شناسايي کرده، که از ميان آنان مي‌توان ابوعلي فضل‌بن حسن طبرسي (نويسنده مجمع‌البيان)، ابو‌الفتوح حسين‌بن علي رازي (نويسنده روض‌الجنان و روح‌الجنان)، و سيدابو‌الرضا فضل‌الله راوندي را نام برد.

از آثار قلمي ابن‌بابويه کتاب‌هاي «الأربعين عن‌الأربعين من‌الأربعين في فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام)»، الأربعون حديثاً في شرح حديث سلمان‌الفارسي، رسالة‌العصرة، فهرست أسماء علماء‌الشيعة و مصنّفيهم، تاريخ‌الري، رجال‌الشيعه و... را نام برده‌اند.

الأربعين عن‌الأربعين من‌الأربعين في فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام)

علماي شيعه و برخي از علماي اهل‌سنت به نشر مناقب و فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) اهتمام داشتند. يکي از شيوه‌هاي نگارش فضايل آن‌حضرت به شيوه اربعينات بوده است و برخي تعداد اين اربعينات را بيش از هشتاد عنوان برشمرده‌اند.

گفتني است که اولين کتاب اربعين در فضايل اميرالمؤمنين(علیه‌السلام) را در ميان علماي اهل‌سنت خطيب بغدادي، و از علماي شيعه زيدي ابوعلي حسن‌بن علي صفار زيدي، و اولين شيعه دوازده امامي ابوعبد‌الله محمد‌بن ابو‌الفوارس نگاشته است.

شيوه نگارش و تدوين کتاب اربعين شيخ منتجب‌الدين منحصربه‌فرد بوده و ايشان براي نخستين‌بار بدين شکل کتاب اربعين را تنظيم کرده است.

منتجب‌الدين هم در کتاب فهرست و هم در ابتداي‌ الأربعين، کتابش را به همين عنوان يعني «کتاب الأربعين عن‌الأربعين من‌الأربعين في فضايل امير‌المؤمنين صلوات‌الله‌عليه» ياد کرده است؛ اما در برخي از کتاب‌هاي فهرست و رجال از آن با عناوين ديگري هم‌چون الأحاديث‌الأربعين عن أربعين شيخاً عن أربعين صحابياً، الأربعون، الأربعون عن‌الأربعين و... نام برده‌اند.  

برخي نيز در معرفي اين کتاب، آن‌را با دو کتاب ديگر منتجب‌الدين (الأربعون حديثاً في شرح حديث سلمان‌الفارسي و ‌الأربعون حديثاً في‌الرباعي عن‌الأربعين) خلط کرده‌اند.

اين کتاب مورد توجه علماي شيعه بوده و آن‌را ستوده و نقل کرده‌اند، از جمله شهيد ثاني و حافظ جباعي، همه آن را در مجموعه جباعي نقل کرده‌اند. سيدبهاء‌الدين علي‌بن يونس تفرشي، همه آن را در کشکول خود نقل کرده است. از ديگر علما که در آثار خود بخشي از آن را نقل کرده‌اند، مي‌توان به علامه حلي در کشف‌اليقين، کفعمي در حواشي مصباح، سيدمحمد عيناثي در الاثني عشرية في‌المواعظ‌العددية، شيخ حرّ عاملي در اثبات‌الهداة، و علامه مجلسي در بحار‌الأنوار را نام برد.

شيخ منتجب‌الدين اين کتاب را به نقيب زمان خود يعني ابو‌القاسم عزالدين يحيي‌بن محمد‌بن مطهر اهدا کرده است؛ چراکه به تشويق و تحريص وي اين کتاب را پديد آورده است.

روزي منتجب‌الدين در محضر وي بوده که نقيب از «کتاب‌الأربعين عن‌الأربعين في فضايل أمير‌المؤمنين» نوشته ابوسعيد محمد‌بن احمد نيشابوري نام مي‌برد و با حسرت مي‌گويد که فهرستي از اسامي علماي شيعه و تصنيفات آنان بعد از کتاب فهرست شيخ طوسي نگاشته نشده است. اين سخن باعث مي‌شود که منتجب‌الدين به نوشتن کتاب فهرست و کتاب‌الأربعين دست يازد.

ظاهرا تأليف کتاب‌الأربعين بين سال‌هاي 589 تا 592 بوده است.

 

محتواي کتاب‌الأربعين

اين کتاب شامل چهل حديث در فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) به نقل شيخ منتجب‌الدين از چهل تن از مشايخ خود، از چهل تن از صحابه رسول‌خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) است.

محتواي کتاب شامل چهل حديث و چهارده حکايت در فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام)، از چند جهت داراي اهميت است: الف) اسانيد کتاب؛ ب) شيوه نگارش کتاب.

علماي رجال به اسانيد کتاب به‌طور مفصل پرداخته‌اند، از جمله صاحب رياض، مشايخ و اسانيد منتجب‌الدين را به‌طور مستقل در کتاب رياض عنوان داده است.

در شيوه نگارش نيز چنين بوده است که:

الف) چهل حديث در فضايل امير‌المؤمنين(علیه‌السلام) انتخاب شود؛

ب) اين چهل حديث از چهل تن از مشايخ و اساتيد منتجب‌الدين روايت شوند؛

ج) اين چهل حديث هر کدام از طريق صحابه رسول‌خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده باشند.

اهتمام منتجب‌الدين به اين امور در حدي بوده که حتي مشايخ حکايات چهارده‌گانه آخر کتابش نيز اشخاص مختلف‌اند.

در ميان صحابه‌اي که روايت از آنان نقل شده است، مي‌توان به ابوبکر‌بن ابي‌قحافه (حديث اول)، عمر‌بن‌الخطاب (حديث دوم)، عثمان‌بن عفّان (حديث سوم)، سعد‌بن ابي‌وقاص (حديث پنجم)، عبدالله‌بن مسعود (حديث هفتم)، سلمان فارسي رضواناللهتعاليعليه (حديث دوازدهم)، ابوهريره (حديث هيجدهم) اشاره کرد.

 

ترجمه اربعين

اين کتاب را فخر‌الدين (زين‌الدين) محمد‌بن حسين حسيني جرجاني به امر شاه طهماسب صفوي به فارسي ترجمه کرده است.

 

ملحقات اربعين

شهيد ثاني حکاياتي در فضايل اميرالمؤمنين(علیه‌السلام) از کتاب کشف‌اليقين علامه حلي به آخر کتاب افزوده است.

چاپ اربعين

1. تحقيق مدرسه ولي‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) خوانسار، در سال 1365ش؛

2. تحقيق مؤسسه امام مهدي(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) در سال 1414ق، قم؛

3. تحقيق سيدمحمدجواد حسيني جلالي، 1420ق، قم؛

4. حقيق کتابخانه علامه مجلسي، 1434ق / 1391ش. در دو جلد. مقدمه‌اي مفصل (298 صفحه) در معرفي منتجب‌الدين، و آثار ايشان از ويژگي‌هاي اين چاپ است. در اين چاپ به 9 نسخه خطي مراجعه شده و نسخه چاپي مؤسسه امام مهدي(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) نيز در نظر بوده است. نيز فهارس فني درج شده در پايان کتاب از مزاياي ديگر اين چاپ است.

منبع: مقدمه گروه تحقيق کتابخانه علامه مجلسي بر چاپ کتاب

تهيه و تنظيم: عباسعلي مردي


خروج