*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٢٠٩٣٦ ١١:٣١ - 1392/03/18   آثار ماندگار شماره 365 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 365

فرحة‌الغري از عبد‌الکريم‌بن طاووس (م 693ق)


غياث‌الدين ابو‌المظفر عبد‌الکريم‌بن احمد‌بن موسي‌بن جعفر‌بن محمد‌بن طاووس علوي حسيني، عالم شيعي در قرن هفتم هجري است، که در فقه و تاريخ و ادب و نحو و عروض استاد بود. ايشان در شعبان سال 648 در شهر کربلا متولد شد؛ اما در حلّه رشد کرد و نزد علماي حله علم آموخت. سپس براي ادامه تحصيلات به بغداد رفت و در محضر درس علمايي هم‌چون محقق حلي (صاحب کتاب ‌الشرايع) و پسر عموي ايشان، شيخ نجيب‌الدين يحيي‌بن سعيد و ...

غياثالدين ابوالمظفر عبدالکريمبن احمدبن موسيبن جعفربن محمدبن طاووس علوي حسيني، عالم شيعي در قرن هفتم هجري است، که در فقه و تاريخ و ادب و نحو و عروض استاد بود.

ايشان در شعبان سال 648 در شهر کربلا متولد شد؛ اما در حلّه رشد کرد و نزد علماي حله علم آموخت. سپس براي ادامه تحصيلات به بغداد رفت و در محضر درس علمايي همچون محقق حلي (صاحب کتاب الشرايع) و پسر عموي ايشان، شيخ نجيبالدين يحييبن سعيد و شيخ ميثم شارح نهجالبلاغه و قاضي عميدالدين زکريابن محمود قزويني (صاحب عجائبالمخلوقات) و سيدعبدالحميد فخّار و خواجه نصيرالدين طوسي حاضر شد.

نقابت سادات علوي در بغداد پس از درگذشت عمويش، رضيالدين عليبن طاووس، با او بود.

ايشان در شوال 693 در سن 45 سالگي در شهر کاظمين درگذشت.

از آثار قلمي اين عالم رباني بيش از دو کتاب باقي نيست: شملالمنظوم في مصنفيالعلوم؛ فرحةالغري بصرخةالغري.

فرحة‌الغري

مدفن حضرت اميرالمؤمنين(علیه السلام) از همان آغاز بر عدهاي پوشيده بود و تنها فرزندان و شيعيان خاص امامان معصوم(علیهم السلام)، از محل آن با خبر بودند؛ تا اينکه در زمان هارونالرشيد - در نيمه دوم قرن دوم -  محل مدفن بر همگان آشکار شد.

پوشيده بودن محل قبر در ابتدا منازعهاي در بين مورخان برانگيخت که ممکن است نجف محل دفن اميرالمؤمنين(علیه السلام) نباشد، برخي از منازعان به دلايل تاريخي و برخي به اغراض ديگر در پي اثبات اين امر بودند، تا اينکه در قرن هفتم هجري غياثالدين عبدالکريمبن طاووس به طور مستقل کتابي در اينباره تأليف کرد و به دلايل عقلي و نقلي اثبات کرد که محل دفن حضرت اميرالمؤمنين(علیه السلام) در نجف اشرف است.

غياثالدين که کتابش را به درخواست برخي از اشخاص فاضل و مشهور نگاشته، آن را در دو مقدمه و پانزده بخش تدوين کرده است:

مقدمه اول، در دلايل عقلي وجود مضجع شريف حضرت در نجف اشرف؛

مقدمه دوم، در سبب اخفاي مضجع شريف؛

فصل اول، در آنچه که از رسولخدا(صلی الله علیه و آله) در اينباره نقل شده است؛ استناد به روايتي است که رسولخدا(صلی الله علیه و آله) به اميرالمؤمنين(علیه السلام) محل قبر ايشان را بيان ميفرمايند.

فصل دوم، در آنچه که از اميرالمؤمنين حضرت عليبن ابيطالب(علیه السلام) در اينباره نقل شده است؛

فصل سوم، در آنچه که از امام حسن و امام حسين(علیه السلام) در اينباره نقل شده است؛ از جمله روايات اين بخش، روايتي است که از امام حسن(علیه السلام) ميپرسند که کجا حضرت را دفن کرديد؟ و ايشان در پاسخ نجف اشرف را نام ميبرند.

فصل چهارم  تا فصل يازدهم، در آنچه که از امام زينالعابدين(علیه السلام)  تا امام حسن عسکري(علیه السلام) در اينباره نقل شده است؛

فصل دوازدهم، در آنچه که از زيد شهيد در اينباره نقل شده است؛

فصل سيزدهم، در آنچه که از دو خليفه (منصور و هارونالرشيد) در اينباره نقل شده است؛

فصل چهاردهم، در آنچه که از جماعتي از بنيهاشم و ديگر علما و فضلا در اينباره نقل شده است؛

فصل پانزدهم، در کراماتي است که نزد ضريح مطهر ظهور پيدا کرده و براهيني بر منکران است. در اين بخش ماجراهايي نظير قصه ابيالبقا، قصه مرد اعرابي با شحنه نجف، قصه شمشير دزدي، قصه ابوجعفر کتاتيبي و... آمده است.

اين بحث اگر چه از نظر شيعيان، تمام شده و همه شيعيان معتقدند که قبر مطهر حضرت امير(علیه السلام) در نجف اشرف است، اما برخي از اهل سنت تلاش دارند مکانهاي ديگري را به عنوان مزار اميرالمؤمنين(علیه السلام) معرفي کنند.

منابع فرحة‌الغري

برخي از منابع ايشان امروزه در دسترس نيستند و در حوادث روزگار از ميان رفتهاند. اين عالم رباني در نقل روايات، منابع خود را ذکر ميکند و گاه به وصف نسخه ميپردازد، از جمله: «نقلت هذا من نسخة صحيحة مقروءة علي جعفربن محمدبن احمدالدوريستي سنة ستٍ وأربعين وأربع مائة».

برخي از منابع ايشان عبارتاند از: کتاب من لايحضرهالفقيه شيخ صدوق، کتاب الأنوار في تاريخ أئمّةالأطهار ابوبکر اسکافي، کتاب المزار محمدبن مشهدي، مناقب ابنشهرآشوب، کتاب المشيخه حسنبن محبوببن سرّاد، کتاب ابويعلي جعفري، مقتل اميرالمؤمنين ثقفي که تاريخ کتابتش 355 بوده است، التعجب کراجکي، کتاب حسنبن حسينبن طحال مقدادي، فضلالکوفه محمدبن علي علوي حسني، کتاب جعفربن مبشر، لبابالمسرّه سيدرضيالدين عليبن طاووس و...؛

چند نکته

اين کتاب اگرچه در پاسخ به سؤالي در تاريخ نوشته شده، اما فوايد رجالي و نسخه شناسي و... هم دارد، از جمله:

به اختلاف روايت بعضي زيارتها اشاره دارد، مثل آنچه که مشهدي نقل کرده با روايت محمدبن مسلم در زيارت هفدهم ربيعالاول؛

از ابنمشهدي تعبير به عمّالسعيد ميکند.

به وصف علما ميپردازد: قرأت بخط ابييعليالجعفري صهرالشيخالمفيد والجالس موضعه، في سنة ثلاث و ستّين واربع مائة.

از کتاب لبابالمسرّه ابنطاووس نام ميبرد؛ جز ايشان کسي اين کتاب را به ابنطاووس نسبت نداده است.

تلخيص فرحة‌الغري

علامه حلي اين کتاب را با عنوانالدلائلالبرهانية في تصحيحالحضرةالغرويه خلاصه کرد.

وي در خلاصه اش اسانيد و مطالب تکراري فرحةالغري را حذف کرد. اين کتاب به تصحيح ثامر کاظمالخفاجي چاپ شده است.

ترجمه فرحة‌الغري:

علامه مجلسي اين کتاب را ترجمه و شرح کرده است که چندين بار چاپ شده است از جمله:

1. تصحيح جويا جهانبخش، ميراث مکتوب، 1384ش، تهران؛

2. تصحيح جلال برنجيان تبريزي، دانشگاه آزاد اسلامي، 1377ش.

چاپهاي فرحةالغري:

1. تصحيح ثامر کاظمالخفاجي با عنوان فرحةالغري بصرحةالغري، کتابخانه آيةاللهالعظمي مرعشي نجفي(ره)، 1391ش/1433ق، قم؛ مصحح در تصحيح از چهار نسخه خطي بهره برده که کتابت يکي از آنها به سال 688 يعني در زمان حيات مؤلف بوده است.

2. تصحيح تحسين آلشيب موسوى با عنوان فرحةالغري في تعيين قبر اميرالمؤمنين(علیه السلام) ، مرکزالغدير، 1378ش/1419ق؛

3. تصحيح محمدمهدي نجف با عنوان فرحةالغري في تعيين قبر اميرالمؤمنين عليبن ابيطالب(علیه السلام) ، 1431ق/2010م، بخش فرهنگي حرم مقدس اميرالمؤمنين(علیه السلام) ، نجف. مصحح از هشت نسخه براي تصحيح استفاده کرده است.

منابع: مقدمه جلال برنجيان بر تصحيح ترجمه علامه مجلسي؛ سايت lib.ir

 تهيه و تنظيم: عباسعلي مردي


خروج