*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣١٩٠٣١ ١٩:٠٠ - 1392/02/18   شفاء‌الصدور از ميرزا ابوالفضل طهراني (م 1316ق)آثار ماندگار شماره 363 ارسال به دوست نسخه چاپي


شفاء‌الصدور از ميرزا ابوالفضل طهراني (م 1316ق)آثار ماندگار شماره 363

شفاء‌الصدور از ميرزا ابوالفضل طهراني (م 1316ق)


ميرزا ابوالفضل تهراني، از مشاهير علماي قرن سيزدهم است.مراحلي از تعليم و تربيت را در نزد پدر فقيه و دانشمندش فرا گرفت.سپس سطوح عالي فقه و اصول، حکمت، فلسفه و عرفان را در محضر اساتيد بزرگ و برجسته تهران ادامه داد و در عنفوان جواني در شمار فضلا ي مشهور و بنام حوزه علميه تهران قرار گرفت.

ميرزا ابوالفضل تهراني، از مشاهير علماي قرن سيزدهم است.مراحلي از تعليم و تربيت را در نزد پدر فقيه و دانشمندش فرا گرفت.سپس سطوح عالي فقه و اصول، حکمت، فلسفه و عرفان را در محضر اساتيد بزرگ و برجسته تهران ادامه داد و در عنفوان جواني در شمار فضلا ي مشهور و بنام حوزه علميه تهران قرار گرفت.
او براي تکميل آموخته
هاي خويش راهي نجف شد و در محفل درس ميرزا حبيبالله رشتي حضور يافت.پس از مدتي به دعوت ميرزاي شيرازي به سامرا رفت و مدت ده سال در سامرا اقامت گزيد.

ايشان در سال 1310 قمري به درخواست مردم تهران به ايران بازگشت و مديريت مدرسه سپهسالار را به عهده گرفت.

آيات ميرزاحسن شيرازي، ملاعلي کني، ميرزاحبيبالله رشتي، سيدمحمد طباطبايي، ميرزا عبدالرحيم نهاوندي، ميرزا محمدرضا قمشهاي و ميرزا ابوالحسن جلوه از اساتيد اين عالم رباني بهشمار ميروند.

او از جمله شعراي نامدار شيعه در آن عصر بود و از ادباي برجسته بهشمار ميآمد.سيدحيدر حلي در وصف او قصيدهاي با مطلع يا «ابالفضل کلّما قلت شعرا/ فيه اودعت من بيانک سحرا» سروده است.

ميرزا ابوالفضل تهراني به زبان عبري و سرياني نيز تسلط داشت.از آثار قلمي وي ميتوان ميزانالفلک در علم هيئت، شفاءالصدور، چند رساله در علم اصول، رجال و درايه، و حواشي بر رسائل و مکاسب را بر شمرد.

شفاءالصدور

زيارت عاشورا شرحهاي مختلفي به خود ديده است؛ يکي از کاملترين آنها کتاب شفاءالصدور في شرح زيارةالعاشور ميرزا ابوالفضل طهراني است.

ايشان که کتاب را در سال 1309 نگاشته در مقدمهاش ضمن بيان شروط نگارش بر اساس رساله اندلسيه ابنحزم، به دلايل نگارش شرح زيارت عاشورا ميپردازد و بيان ميکند که کتاب را در دو باب و يک خاتمه تدوين کرده است:

باب اول: در شرح سند و متن روايت زيارت عاشورا؛

باب دوم: در شرح و ترجمه الفاظ زيارت شريفه؛

خاتمه: در ترجمه و بيان مشکلات دعاي معروف به دعاي علقمه.

زيارت عاشورا به شرحي که معروف است، در کتابهاي مصباحالمتهجد شيخ طوسي و کاملالزياره ابن بابويه نقل شده است.طهراني ضمن اشاره به اينکه طرق مختلفي را به اين زيارت دارد، ابتدا به بيان يکي از طرق خود تا مصباح شيخ طوسي ميپردازد.سپس زيارت عاشورا و دعاي علقمه را - همانگونه که در مصباح نقل شده - نقل ميکند؛ و پس از ترجمه متن روايتها، به روايت کاملالزيارة و اختلاف اندک آن با روايت مصباح اشاره کرده و متن روايت کاملالزيارة را کامل نقل ميکند.آنگاه به بررسي سند حديث پرداخته و شرح حال راويان زيارت و اعتبار آنها را بيان ميکند.

تهراني از اين بحث نتيجه ميگيرد که اين حديث منقول در دو کتاب (کاملالزيارات و مصباح) در واقع دو نسخه از يک روايت است، اگرچه در متن و سند آن - به سبب عواملي همچون: اختلاف ناقل، تعدد نقل، اشتباه راويان - تغييرات جزيي روي داده است.

در اين ميان، نسخههاي مصباح غالباً صحيحتر از نسخههاي کاملالزيارات هستند، چون مصباح  کتاب  همراه عالمان و فقيهان بوده و مانند حرز و تميمه ( بازوبند) همواره در کنار خود داشتهاند.

در ادامه اشکالات دهگانه علامه مجلسي در زادالمعاد، درباره سند اين زيارت را ذکر کرده و مناقشههاي وارد شده را شايسته علامه نامداري چون وي نميداند، اگرچه در مواردي اشکالات را متوجه نساخ و آسيبديدن نسخهها ميسازد.

دوازده فايده و نکته درباره اين روايت و زيارت را پس از بيان سند و متن روايت مينويسد.در اين نکتهها، زيارت عاشورا به نقل ازکتاب مزار قديم، روايتي ديگر و متفاوت از زيارت عاشورا از همان کتاب، وجود صد لعن و سلام در کتاب مصباحالزائر به نقل از مصباح صغير شيخ طوسي، عدم شرطيت دعاي صفوان در تماميت زيارت عاشورا، صحت خواندن زيارت عاشورا در شب، تحقيقي در لفظ عاشورا، زيارت عاشورا حديث قدسي است و گوشهاي از آثار زيارت عاشورا بيان شده است.

در بخش دوم که به ترجمه الفاظ زيارت پرداخته، نکات ادبي، اشعار عربي و فارسي و مطالب مرتبط بسياري با الفاظ روايت نقل کرده است؛ از جمله ميتوان به مطالب زير اشاره کرد:

اثبات وصايت اميرالمؤمنين(علیه السلام) ، غلطهاي دو کتاب قاموسالمحيط و مجمعالبحرين، بيان شبهه ناسازگاري قواعد عدل الهي با تأثير لعن در افزايش عذاب، شرح حال مروان و پدرش حکم و رواياتي در مذمت آن دو، رواياتي در مذمت امويان، اميه غلامي رومي، الطاف الهي بر امام حسين(علیه السلام) ، جهت نامگذاري قائم آلمحمد صلواتالله عليهم به مهدي، فرازهايي از رساله يکي از علماي زيديه در لعن يزيد، شرح حال يزيد، استدلال به آيات قرآن در لعن يزيد، معرفي رساله ابوبکر خوارزمي در بيان مظالم امويان، فضايل حضرت علياکبر(علیه السلام) و....

وي اين مطالب را مستند و از کتابهايي همچون صحيح مسلم و بخاري، مروجالذهب، قاموسالمحيط، امالي شيخ صدوق، حقايقالتأويل و...نقل ميکند.اهتمام وي چنان است که نشان دهد مطالبي را که در لعن و ارتداد صحابه فتن نقل شده اختصاص به کتب اماميه ندارد از همين رو چهارده حديث از صحيح بخاري در باب «ارتداد صحابه و فتن ايشان و بدع مستحدثه که  رسول(صل الله علیه و آله) در زمان حيات، اِخبار کرده» ميآورد.

بخش پاياني کتاب شرح دعاي علقمه است.اين دعا که به روايت صفواني است جزو عمل زيارت عاشورا نيست با اين حال براي بيان نفع بيشتر، مرحوم طهراني ابتدا به ترجمه عبارات اين دعا و سپس شرح آن ميپردازد.

اين کتاب دربردارنده نظرات رجالي، ادبي و...طهراني نيز بهشمار ميرود؛ گاهي کتابهايي همچون قاموس و مجمعالبحرين و اغاني را نقد ميکند و مسعودي را از اعاظم علماي شيعه بر ميشمارد؛ و اعتبار احاديث مرسل شيخ صدوق را کمتر از احاديث مسند نميداند.کتاب احتجاج را قطعاً از آنِ احمدبن عليبن ابيطالب طبرسي ميداند.و با دقت در احاديث، بعضي کنيهها و لقبهاي غير مشهور امامان معصوم(علیهم السلام) را همچون کنيه ابواسحاق براي امام صادق و لقب فقيه را براي حضرت بقيةالله ارواحنافداه بر ميشمارد.و گاه به نقد کلام مفسراني مانند کلبي، سدي، حسن و...و نقد علاءالدوله سمناني ميپردازد.

او همچنين اهلبيت(علیهم السلام) را واجد اسم اعظم خداي بزرگ بلکه خود اسم اعظم ميداند (و باسمکالذي جعلته عندهم...) و ولايت را همرديف توحيد و نبوت ميشمارد و از ديدگاه وي تولي و تبري دو رکن اصلي ايمان است.

نثر متن کتاب با توجه به دوره شارح، متني روان است و از لحاظ جامعيت در شرح عبارات زيارات، به قول استاد عبدالحسين طالعي بهترين شرح موجود زيارت عاشوراست.

چاپهاي شفاءالصدور

اين کتاب چاپهاي مختلف به خود ديده است، اما شايد بهترين چاپ آن، به تحقيق صادق حسنزاده (انتشارات آلعلي(علیه السلام) ، 1390ش) باشد که داراي پاورقيهاي مفيد و فهارس فني (فهرست احاديث، اشعار عربي و فارسي و...) است.

تهيه و تنظيم: عباسعلي مردي


خروج