*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣١٢٦١٦ ١٢:١٤ - 1391/11/25   آثار ماندگار شماره 357 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 357

غررالحكم از آمدي ( از علماي قرن ششم هجري)


قاضي ناصح‌الدين ابوالفتح عبدالواحد‌بن محمدبن عبدالواحد تميمي آمدي، محدث امامي شيعي از علماي بنام شيعه در قرن ششم هجري است. از زندگي وي اطلاع چنداني در دست نيست جز اين‌که از اساتيدش احمد غزالي (م520 ق) و از شاگردان و راويانش ابن‌شهرآشوب را نام برده‌اند. وفات وي را برخي «510ق» و بعضي «550 ق» نوشته‌اند. دو کتاب غرر‌الحکم و درر‌الکلم، و جواهرالكلام في‌الحكم والاحكام من قصة سيدالانام از آثار قلمي آمدي است.

قاضي ناصحالدين ابوالفتح عبدالواحدبن محمدبن عبدالواحد تميمي آمدي، محدث امامي شيعي از علماي بنام شيعه در قرن ششم هجري است. از زندگي وي اطلاع چنداني در دست نيست جز اينکه از اساتيدش احمد غزالي 520 ق) و از شاگردان و راويانش ابنشهرآشوب را نام بردهاند. وفات وي را برخي «510ق» و بعضي «550 ق» نوشتهاند. دو کتاب غررالحکم و دررالکلم، و جواهرالكلام فيالحكم والاحكام من قصة سيدالانام از آثار قلمي آمدي است.

غررالحكم و دررالكلم

كتاب غررالحکم شامل 10760 حديثِ كوتاه از اميرمؤمنان حضرت علي علیه السلام  است، كه به ترتيب حروفِ الفباي نخستين كلمه حديث و در 91 باب از كتابهايي مانند نهجالبلاغه، مأة كلمة جاحظ، تحفالعقول ابنشعبه حراني و دستور معالمالحكم قاضي قضاعي گردآوري شده است. مؤلف، در آغاز كتاب، انگيزه خود را از گردآوري آن، چنين بيان ميدارد: ... آن چه مرا بر گردآوري اين احاديث و قلمداد كردنِ اين كتاب برانگيخت، همانا چيزي بود كه ابوعثمان جاحظ را دلشاد ساخته بود... و آن چيز، صد كلمه از كلماتي بود كه دربردارنده انواع سودها و بخشاينده لذتها به گوشها بود، و آن كلمات را جاحظ از كلمات اميرالمؤمنين گرد آورده بود. من، همين كه آن را از جاحظ ديدم، خنديدم و پيش خود گفتم، عجبا! پناه بر خدا از اين مرد

! با اين كه او علامه زمان و يگانه در ميان همگان است، با آن سابقه علمي و اوج بلندش در دانش و چيزفهمي و نزديكياش با صدرِ اول و زمان عليبن ابيطالب و ضربالمثل بودنش در فضل به سهمي بيشتر و حظ و بهره وافرتر، چه شده است كه از ماهِ تمام روشن، چشم پوشيده، از بسيار به كم ساخته است؟ چرا چنين كرده است؟ مگر اين جزئي از كل، و اندكي از بسيار، و قطرهاي از باران بيشمار بيشتر است؟ آنگاه من با همه گرفتاري خاطر، و كوتاهي از رتبه اهل كمال، در حالي كه به عجز و ناتواني از دريافتِ آن چه فضلاي صدر اول خواسته و در آن راه قدم نهادهاند و كوتاه دستي خويش را از گرديدن در ميدانِشان و كموزني خود را در ميزانشان ميدانم و اعتراف دارم، با اين حال همت گماشتم تا آن جا كه تيررس فكر و مطمحنظر من است، از سخنان آن حضرت گرد آورم و برخي از حكمتها و اندكي از بسيار را كه سخنوران و حكيمان از آوردنِ مانندش نااميدند، گرد آوردم... آن حضرت علیه السلام  از چشمهسار گواراي نبوي آشاميده و علم و دانش الهي، هر دو پهلوي او را پر كرده است؛ چنان كه او خود - كه سخنش حق و كلامش درست است - فرموده: «بدانيد ميان دو پهلويِ من، علم فراواني انباشته شده است؛ چه مي شد اگر بردارنده و نگهدارندهاي پيدا مي كردم....».

شيوه تدوين غررالحكم

آمدي، روِش تأليف و گردآوري خود را چنين مي نويسد:«اسنادِ احاديث را كنار زدم و حروفش را به ترتيب حروف تهجي مرتب كرده و آن چه از سخنان حكيمانه آن حضرت بود، تمام را از حيث سجع و قافيه، موافق و مطابق يكديگر قرار دادم؛ زيرا با اين ترتيب آن كلمات در گوش جاي گيرندهتر، و در دلها فرود آيندهتر، و ميل نفوس هم به سوي كلام منظوم بيشتر است و حفظش بر خواننده آسانتر، و لفظش براي بيننده - كه مي خواهد از آن لعلها و مرواريدهاي درخشان نور برگيرد - جذابتر و شيرينتر است...». آمدي بسياري از فصول كتابش را براساس كلمه آغازينِ حديث بنياد كرده و مجموعهاي دلپذير را فراهم ساخته است؛ مثلاً: فصل 4: لفظ احذر؛ فصل 5: لفظ اياك؛ فصل 23: لفظ ثمره؛ فصل 24: لفظ ثلاث... .

برخي از چاپهاي غررالحکم

1.چاپ هند در سال 1280 قمري؛

2.چاپ مطبعةالعرفان در سال 1349 ق در شهر صيدا؛

3.تحقيق و ترجمه محمدعلي انصاري همراه با تعليقاتِ ميرزاعبدالجواد عقيلي در سال 1377ق / 1337ش؛

4.تحقيق سيدمهدي رجايي، دارالکتاب اسلامي، 1410ق، قم؛

برخي از ترجمههاي غررالحكم

1.اصدافالدرر از ملاعبدالكريمبن محمد يحيي، معاصر شاه سلطان حسين صفوي؛

2.ترجمه غررالحكم از آقا جمالالدين محمدبن آقاحسين خوانساري 1125 ق)؛

3.ترجمه غررالحكم از زينالعابدين؛

4.ترجمه غررالحكم از ميرزا محسن خوشنويس اردبيلي متخلص به حالي؛ چاپ سنگي در سال 1344ق، شيراز؛

5.ترجمه غررالحكم از محمدعلي انصاري قمي؛

6. ترجمه سيدحسين شيخالاسلامي تويسرکاني، انتشارت اسماعيليان، 1391ش، قم.

شرحهاي غررالحكم

معروفترين شرح غررالحکم شرح آقا جمالالدين محمدبن آقاحسين خوانساري اصفهاني 26رمضان 1125) است كه به خواستِ شاه سلطانحسين صفوي 1135ق)، نگارش يافت. اين شرح، علاوه بر توضيحِ مفهومي و ترجمه لُغَوي احاديث، آكنده از فوايد گوناگون كلامي، حديثي، ادبي، اخلاقي، تفسيري، فقهي، فلسفي و غير آن است. اين كتاب را استاد سيدجلالالدين محدث ارموي، با مقدمه، تصحيح و تعليق، در شش جلد، به سال 1346ش/1387ق، در انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رساند، و بر آن فهرستي موضوعي افزود كه جلد هفتمِ شرح به شمار آمد.

تكملههاي غررالحكم

1. عيونالحكم والمواعظ و ذخيرةالمتعظ والواعظ از كافيالدين ابوالحسن عليبن محمد ليثي واسطي، معروف به «ابن شرفيه» از علماي قرن ششم قمري در 91 فصل شامل 13628 روايت؛ به تصحيح حسين حسيني بيرجندي (دارالحديث، 1377ش) چاپ شده است؛

2. الحكم من كلامالامام أميرالمؤمنين علي علیه السلام . تدوين گروه حديث بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي در دو جلد، زير نظر استاد كاظم مدير شانه چي، شامل 15978 حديث در سال 1417ق/ 1376ش، چاپ شده است.

برخي از تلخيصهاي غررالحكم

1.حكمت اسلام از محمدصالحبن محمدباقر قزويني (از اعلام قرن يازدهم قمري). به تحقيق سيدجلالالدين محدث ارموي، در سال 1354ش، در بنگاه ترجمه و نشر كتاب تهران چاپ شده است.

2.الجواهرالعَلية فيالكلماتالعلويه از علي بغدادي. به تصحيحهادي رباني در شماره هفتم مجموعه ميراث حديث شيعه، چاپ شده است.

3.حقيقتنامه از جهانگير خان ناظمالملك ضيايي. منظومهاي فارسي، شامل بخشي از كلمات قصار اميرالمؤمنين علیه السلام ، در سال 1331ق، در اسلامبول چاپ شد.

4.چهل حديث حضرت علي علیه السلام  از حسينبن يوسفالدين هروي. منظوم به فارسي. به خط شاه محمود نيشابوري و به اهتمام و تصحيح كاظم مدير شانه چي چاپ شده است.

5.نظمالغرر والدرر از شيخ ابراهيمبن شهابالدين احمد تبريزي حصفكي، معروف به ابنالملا (مقتول 1003 ق)، از علماي شهر حلب.

6.ابوابالحكم از كمالالدوله محمدحسن ميرزاي قاجار. در سال 1319 قمري، در تهران چاپ شد.

7.كلمات قصار از احمدعلي سپهر. وي 570 حديث را كه بيشتر جنبه اخلاقي دارند، انتخاب و به فارسي و فرانسه ترجمه كرده، در تهران به چاپ رسانيد.

8.محفظةالأنوار في شرح بعض كلماتالقصار از سيدعبداللَّه بلادي بوشهري (1372ق). فارسي. در سال 1343ق، در شيراز چاپ شد.

9.حليةالصالحين في شرح كلمات اميرالمؤمنين علیه السلام  از ملاحيدرعليبن محمدعلي هندي. در سال 1294ق، در چاپخانه حيدري، حيدرآباد دكن، چاپ شده است.

10.پرتوي از كلمات گهربار امام علي علیه السلام  (گزيده غررالحكم و دررالكلم) از مصطفي اسرار. تهران، چوگان، 1378 ش، قطع رقعي، 228 صفحه.

منابع: «غررالحکم و دررالکلم» از ناصرالدين انصاري قمي، چاپ شده در دانشنامه امام علي علیه السلام ، جلد 12؛ سايت lib.ir

تنظيم: عباسعلي مردي


خروج