*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٠٤٠٥٦ ١١:٢٢ - 1391/08/02   آثار ماندگار شماره 349 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 349

احتجاج‌المخالفین


سید‌هاشم‌بن سلیمان‌بن اسماعیل حسینی بحرانی، فقیه، مفسر، محدث و رجالى معروف شیعی در قرن یازدهم و مشهور به علامة‌البحرین است. ایشان در كتكان از توابع بحرین به دنیا آمد. نسب او را به سیدمرتضى علم‌الهدى و از او به امام موسى كاظم علیه‌السلام مى‏رسانند. او محدثى متتبع بود و در كثرت تتبع او را مجلسى ثانی مى‏دانند. دامنه مرجعیت او...


احتجاجالمخالفین

از سیدهاشم بحرانی (1107ق)

 سیدهاشمبن سلیمانبن اسماعیل حسینی بحرانی، فقیه، مفسر، محدث و رجالى معروف شیعی در قرن یازدهم و مشهور به علامةالبحرین است. ایشان در كتكان از توابع بحرین به دنیا آمد. نسب او را به سیدمرتضى علمالهدى و از او به امام موسى كاظم علیهالسلام مى‏رسانند.

او محدثى متتبع بود و در كثرت تتبع او را مجلسى ثانی مى‏دانند. دامنه مرجعیت او از بحرین فراتر رفت و در بیشتر شهرهاى شیعه‏نشین از این عالم ربانی تقلید مى‏كردند. صاحب «جواهر» او و مقدس اردبیلى را، به عنوان نمونه یاد مى‏كند و واجد ملكه عدالت مى‏داند. سیدهاشم بحرانى از كسانى چون شیخ فخرالدین طریحى نجفى و سیدعبدالعظیم استرآبادى نقل روایت كرده و علمایى همچون شیخ حر عاملى از وى روایت كرده‏اند.

او داراى بیش از هفتاد و پنج تألیف بزرگ و كوچك است كه صاحب «ریاضالعلماء» اكثر این كتابها را در نزد فرزندش، سیدمحسن دیده است.

از جمله آثار وى: «اثباتالوصیة»؛ «ارشادالمسترشدین»؛ «البرهان فى تفسیرالقرآن»، در شش مجلد، گردآورى خبرهایى در زمینه تفسیر از كتابهاى ناشناخته كهن؛ «معالمالزلفى فى معارفالنشأةالأولى والأخرى»؛ «مدینةالمعجزات» یا «مدینةالمعاجز»؛ ترتیب كتاب «تهذیب» شیخ طوسى؛ «البهجةالمرضیة فى اثباتالخلافة والوصیة»؛ «نزهةالابرار و منارالأفكار فىالجنة والنار»؛ «روضةالعارفین»؛ «غایةالمرام و حجةالخصام فى تعیینالامام من طریقالخاص والعام»؛ «الدرالنضید فى فضائلالحسینالشهید»؛ «تنبیهالاریب»، در رجال «تهذیب».

احتجاجالمخالفینالعامة

احتجاج بر امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام از جمله موضوعاتی است که برخی از علمای شیعه برای آن کتاب مستقلی نوشتهاند؛ «الاحتجاج علی أهلاللجاج» ابومنصور طبرسی (استاد ابنشهرآشوب)، «الاحتجاج فیالامامة» ابوعلی حسنبن محمد نهاوندی، «الاحتجاج فیالامامة» ابومقاتل صالح دیلمی، «الاحتجاج فیالامامة» ابواحمد محمدبن ابیعمیر بغدادی (م217ق) و «الاحتجاج فی إمامة امیرالمؤمنین علیهالسلام» ابوجعفر محمدبن علی مؤمنالطاق از جمله کتابهایی هستند که علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی در کنار «احتجاجالمخالفین» سیدهاشم بحرانی معرفی کرده است.

سیدهاشم بحرانی پیش از تألیف احتجاجالمخالفین، کتابهای الانصاف فيالنص علیالأئمةالأشراف (1097)، بهجةالنظر فی اثباتالوصایا والامامة للائمةالأثنی عشر (1099)، التحفةالبهیة فی اثباتالوصیة لعلی علیهالسلام (1099)، غایةالمرام و حجةالخصام فی تعیینالإمام من طریقالخاص والعام (1100)، مدینةالمعاجز (1090) و... را تألیف و امامت ائمه علیهمالسلام را به دلایل مختلف اثبات کرده بود، اما تصمیم گرفت که دلایل اثبات امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام را از زبان علمای اهلسنت، در کتابی مستقل جمع کند تا نشان دهد که امامت، خلافت و ولایت امری امیرالمؤمنین، حضرت علیبن ابیطالب علیهالسلام به نص قرآن و سنت رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم است.

او کتابش را «احتجاجالمخالفینالعامة علی إمامة علیبن ابیطالب علیهالسلام امیرالمؤمنینالعامة» نامیده است.

این کتاب، هفتاد و چهار بخش است و در هر بخشی سخنی از علمای اهلسنت در اثبات امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام نقل شده است. از برخی از علمای اهلسنت چندین شاهد نقل شده است.

کتاب بعد از مقدمه با نقل دو احتجاج از جاحظ آغاز میشود. نوشته جاحظ را به نقل از کتاب کشفالغمة آورده است.

احتجاجهای خلیفه اول و دوم، عبداللهبن عمر، معاویه، عمروعاص، عبداللهبن مسعود، أنسبن مالک، منصور دوانیقی، مأمون، ابنابیالحدید، غزالی و... در این کتاب نقل شده است. برخی از احتجاجها نیز از شیعیان و معتقدان به امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام است.

سیدهاشم بحرانی گاهی ضمن نقل سخنان دانشمندی، به نقد برخی از وجوه آن نیز اقدام کرده است، از جمله در پایان احتجاج شصتوششم به نقد سخن ابنابیالحدید نشسته است.

در پایان احتجاج هفتادم نیز ضمن بیان مسایلی به تفسیر صحیح آیه غار دست زده و اشتباه کسانی را که مصاحبت را دلیل بر فضیلت دانستهاند، متذکر شده است.

بعد از بیان احتجاج هفتادودوم هم دو مطلب را مطرح کرده است:

امیرالمؤمنین علیهالسلام بهترینِ خلق است؛ و اینکه انتخاب و اختیار امام به دست خداست و مردم در این مورد اختیاری ندارند.

احتجاج هفتادوچهارم (بخش پایانی) از ابوهریره برای امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام است که از کتاب «فضایل امیرالمؤمنین علیهالسلام» موفقبن احمد خوارزمی از بزرگان اهلسنت نقل شده است.

منابع احتجاجالمخالفین

سیدهاشم بحرانی منابع کتاب خود را از منابع پیشین و عمدتاً دست اول انتخاب کرده است.

برخی از منابع مستقیم بحرانی چنین است:

«کشفالغمة» علیبن عیسی اربلی، «الاحتجاج» طبرسی، «دلایلالامامة» طبری، «سیرالصحابه» خوارزمی، «شرح نهجالبلاغه» ابنابیالحدید، «فضایل امیرالمؤمنین علیهالسلام» موفقبن احمد خوارزمی، «المناقبالفاخرة في عترةالطاهرة علیهمالسلام» سیدرضی، «طرائف»، «کتابالأربعین»، «مسند» احمدبن حنبل، کتاب ابنمغازلی شافعی، «مناقب» موفقبن احمد خوارزمی، «المستخرج منالتفاسیر الأثنیعشر» محمدبن مؤمن شیرازی، «مناقب» ابنشهرآشوب، «مناقبالمائة من طریقالعامة» ابوالحسنبن شاذان، «عقدالفرید» ابنعبد ربّه، کتاب صولی، «کتابالشریعة» ابوبکر محمدبن حسن، شاگرد سجستانی، «صحیح» مسلم، «تفسیر» ثعلبی، «ثاقبالمناقب» واقدی، «کتابالغیبة» ابنزینب، «سرّالعالمین» ابوحامد محمد غزالی، «کتابالسیاسة» ابنقتیبه، «شواهدالتنزیل» حاکم حسکانی، «فیما نزل منالقرآن فی علی علیهالسلام» ابراهیم اصفهانی، «نزولالقرآن فی شأن امیرالمؤمنین علیهالسلام» ابوبکر شیرازی، «کمالالدین و تمامالنعمة» شیخ صدوق و... .

چاپ احتجاجالمخالفین

تنها چاپ این کتاب به تصحیح محمدعیسی آلمکباس از محققین کوشای بحرین است که در دار زینالعابدین قم در سال 1433ق چاپ شده است.

محقق در مقدمهای نسبتاً طولانی به معرفی سیدهاشم بحرانی و آثار وی پرداخته است. تنها نسخه خطی موجود از این کتاب در کتابخانه آستان قدس است.

صداقت محقق در نامبردن از نرمافزارهای مکتبه اهلبیت علیهمالسلام، موسوعه جامع کبیر اردن، موسوعه شعریه ابوظبی برای تخریج مصادر ستودنی است.

منابع: نرمافزار مشاهیر.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج