*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٠٣١٨٥ ٠٩:٥٢ - 1391/07/20   آثار ماندگار شماره 348 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 348

تفسير حبري


ابوعبدالله حسين‌بن حكم‌بن مسلم كوفي حِبَري وشّاء از علماي تفسير و محدثين و فقهاي شيعي مسلك و زيدي مذهب قرن سوم است. از علمایی است که هیچ‌گونه قدح و طعنی درباره‌اش نقل نشده است. اساتید و شیوخ وی عبارتند از: ابراهیم‌بن اسحاق صینی، اسماعیل‌بن ابان ازدی، اسماعیل‌بن صبیح یشکری کوفی، جندل تغلبی، حسن‌بن حسین عرنی...

تفسير حبري از ابوعبدالله حبری (م286ق)

ابوعبدالله حسين‌بن حكم‌بن مسلم كوفي حِبَري وشّاء از علماي تفسير و محدثين و فقهاي شيعي مسلك و زيدي مذهب قرن سوم است. از علمایی است که هیچ‌گونه قدح و طعنی درباره‌اش نقل نشده است.

اساتید و شیوخ وی عبارتند از: ابراهیم‌بن اسحاق صینی، اسماعیل‌بن ابان ازدی، اسماعیل‌بن صبیح یشکری کوفی، جندل تغلبی، حسن‌بن حسین عرنی، حسین‌بن حسن اشقر فزاری کوفی، حسین‌بن نصر مُزاحم منقری، سعید‌بن عثمان خزّاز، ابوالحسن عبدالعزیز‌بن خطاب، عفّان‌بن مسلم و... .

از شاگردان و راویان وی می‌توان علمای ذیل را برشمرد:

ابراهیم‌بن سلیمان نهمی، ابراهیم‌بن محمد‌بن بطحا، احمد‌بن اسحاق‌بن بهلول قاضی، احمد‌بن محمد اعرابی، احمد‌بن محمد‌بن عقده، احمد‌بن محمد طحاوی و... .

آیة‌الله سیدمحمدرضا جلالی در مقدمه‌اش 20 تن از مشایخ و 43 تن از راویان و شاگردان حبری را شناسانده است.

از آثار حبری کتاب تفسیر با نام‌های مختلف در منابع ذکر شده است.

تفسیر حبری

تفسیر حبری که در نسخه‌های خطی از آن با عناوین «تنزیل‌الآیات‌المنزلة فی مناقب اهل‌البیت»، «ما نزل من‌القرآن فی علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام» و «الآیات‌المنتزعة» نام برده شده، تفسيری عربي به شيوه روایي و كلامي است. از آن‌جایی که به اسباب‌النزول پرداخته، این کتاب، کتابی تفسیری است و از پیشگامان در این شیوه است؛ و از آن‌جایی که آیاتی را که درباره امیر‌المؤمنین علیه‌السلام نازل شده جمع کرده، کتابی کلامی (عقایدی) است. کتاب شامل 71 حدیث (بنا بر شمارش آیة‌الله سیدمحمدرضا جلالی) است که با روایتی از جناب سلمان فارسی قدس‌الله‌نفسه‌الزکیه درباره آیه «هم‌المفلحون» آغاز می‌شود که رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بر شانه جناب سلمان رحمةالله‌علیه زده و فرموده‌اند: ای سلمان، «هم‌المفلحون» علی و حزب اوست. پایان بخش کتاب شأن نزول آیه‌ای از سوره بینه را نقل کرده که ابن‌عباس گفته: آیه «ان‌الذین آمنوا و عملوا‌الصالحات، أُولئک هم خیر‌البریّة» درباره علی و شیعه اوست. حبری در تفسیرش، به طور خلاصه و به دور از داستان گویی و تفصیل شأن نزول آیات، فقط به نقل روایات پرداخته است. از ویژگی دیگر کتابش ذکر اسانید احادیث است. دیگر این‌که گاهی در ذکر شأن نزول آیات، طرق دیگر روایت را نقل کرده است از جمله شأن نزول آیه تطهیر را از هفت طریق، و این‌که رسول‌خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم هنگام نماز صبح، خانواده امیر‌المؤمنین علیه‌السلام را مخاطب ساخته و آیه تطهیر را تلاوت می‌کرد، از سه طریق نقل کرده است.

تفسیر حبری در منابع بعد از خود

این کتاب علی‌رغم حجم اندک خود، به دلیل اعتبارش در نزد علما، در کتب معتبر بسیاری نقل شده است؛ از آن‌همه -که 44 مورد را آیة‌الله جلالی معرفی کرده – می‌توان به علمای ذیل اشاره کرد:

 

1. حسکانی در کتاب شواهد‌التنزیل با عبارت «الحبری فی تفسیره»؛ 2. فرات‌بن ابراهیم کوفی در تفسیر فرات کوفی – او که شاگرد حبری نیز بوده، تقریباً تمام کتاب را در تفسیر خود نقل کرده است. 3. محمد‌بن احمد‌بن سلامه طحاوی در کتاب مشکل‌الآثار؛ 4. محمد‌بن جریر طبری؛ 5. ابوعبیدالله محمد‌بن عمران مرزبانی، او از راویان کتاب تفسیر حبری نیز است و تمام کتاب را در کتابش «ما نزل من‌القرآن فی امیر‌المؤمنین علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام» نقل کرده است. افزون بر آن‌ها در دوره متأخر از حبری، علمای بسیاری تفسیر او را در کتب خویش نقل کرده‌اند که از آن میان می‌توان به امالی شیخ صدوق، تأویل ما نزل فی اهل‌البیت علیهم‌السلام ابن‌حجّام، ‌المستدرک علی‌الصحیحین حاکم نیشابوری، خصائص‌الوحی‌المبین ابن‌بطریق، الیقین ابن‌طاوس، غایة‌المرام سید‌هاشم بحرانی و... .

چاپ‌های تفسیر‌الحبری

1- ما نزل من‌القرآن في اهل‌البيت علیهم‌السلام، تحقيق سيداحمد حسيني اشكوري، 1359ق، قم. در این چاپ مؤلف، الحسين‌بن‌الحكم‌الحبري معرفي شده است.

2- تفسیر الحبری، تحقیق آیة‌الله سیدمحمدرضا حسینی، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء‌التراث، 1433ق/2012م، قم. مقدمه‌ای مبسوط از آیة‌الله حسینی جلالی در معرفی حسین‌بن حکم حبری، معرفی تفسیر، معرفی نسخه‌های خطی تفسیر، منابع تفسیر، منابع نقل‌کننده از تفسیر، مصادر و منابع احادیث منقول در تفسیر حبری از منابع گوناگون به‌ویژه کتب اهل‌سنت، نوشتاری مستقل درباره اسباب‌النزول، نوشتاری مستقل درباره رابطه امامت و قرآن، فهارس فنی و... از ویژگی‌های این کتاب است. شیوه استاد جلالی در تحقیق این کتاب، می‌تواند روشی آموزشی برای کسانی‌که در وادی تحقیق و تصحیح متون قدم نهاده‌اند قرار گیرد.

منابع: مقدمه تفسير الحبري به قلم آیة‌الله سيدمحمدرضا حسيني جلالي

 

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج