*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٠٠٤٨٠ ١٠:٤٤ - 1391/06/09   آثار ماندگار شماره 345 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 345

نخب‌المناقب


شیخ ابوعبدالله حسین‌بن جبر از علمای فاضل، آگاه و بزرگوار شیعه در قرن هفتم است. او را ابن‌جبیر نیز گفته‌اند، اما مشهور به ابن‌جبر است. از زندگی او اطلاعی چندانی در دست نیست، جز این‌که او توسط شیخ نجیب‌الدین علی‌بن فرج سوراوی (یعنی با یک واسطه) از ابن‌شهرآشوب مازندرانی نقل می‌کند. شیخ نجیب‌الدین به او اجازه روایتی داده است که ابن‌جبر حکایت کامل آن را در مقدمه کتابش نگاشته است.

نخبالمناقب

از ابنجبر (از علمای قرن هفتم)

شیخ ابوعبدالله حسینبن جبر از علمای فاضل، آگاه و بزرگوار شیعه در قرن هفتم است. او را ابنجبیر نیز گفتهاند، اما مشهور به ابنجبر است.

از زندگی او اطلاعی چندانی در دست نیست، جز اینکه او توسط شیخ نجیبالدین علیبن فرج سوراوی (یعنی با یک واسطه) از ابنشهرآشوب مازندرانی نقل میکند. شیخ نجیبالدین به او اجازه روایتی داده است که ابنجبر حکایت کامل آن را در مقدمه کتابش نگاشته است.

جز کتاب نخبالمناقب، کتابالاعتبار فی بطلانالاختیار را نیز به ابنجبر نسبت دادهاند که درباره اختیار امت در تعیین امام است. از این کتاب در نهجالإیمان شیخ یوسفبن جبر نقل شده است. نیز مولا عبدالله افندی و شیخ حر عاملی از این کتاب ابنجبر نام بردهاند.

نخبالمناقب

این کتاب منتخبی از کتاب مناقب ابنشهرآشوب مازندرانی است. از آنجا که کتاب مناقب ابنشهرآشوب، کتاب مفصلی بوده، ابنجبر به تلخیص آن پرداخته است. در مقدمه به عظمت «مناقب آل ابیطالب» شیخ ابوجعفر محمدبن علیبن شهرآشوب مازندرانی اشاره کرده و به تحسین او پرداخته که در آن مطالبی از سرزمینهای بسیار دور و آرای مختلف جمع آمده که در یک کتاب نمیگنجد. سپس به اخذ اجازه خود از شیخ نجیبالدین، شاگر ابنشهرآشوب، اشاره کرده و برای استفاده همگان از کتاب مناقب ابنشهرآشوب به مختصرکردن آن پرداخته است؛ چراکه حجم بزرگ کتاب و اسانید بسیار و... حتی ورق زدن آن را نیز سخت مینمود. ابنجبر پساز آنکه به فکر تلخیص مناقب میافتد، با ابوالحسین علیبن محمدبن فضل علوی حسینی که اهل فضل و دیانت بوده، مشورت میکند؛ او نیز ابنجبر را به این کار ترغیب کرده و قوت قلب میدهد و حتی کلماتی از خطبه کتاب را نیز مینگارد تا ابنجبر کتاب را بیآغازد.

ابنجبر خود را در مقابل مناقب ابنشهرآشوب قطرهای بیش نمیداند که در سفره رنگارنگش برای وی هر آنچه میخواهد، آماده دارد.

بعد از آنکه کتابش را «نخبالمناقب لآل أبیطالب» نام مینهد، به اجازه ابنشهرآشوب از علمای شیعه و سنی اشاره کرده و سلسه اسناد او را بر میشمارد؛ چراکه در متن کتاب سلسله اسناد را نیاورده است.

کتاب نخبالمناقب شامل مناقب رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم و امیرالمؤمنین و حضرت فاطمه زهرا علیهماالسلام است.

در مناقب رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم مطالبی همچون بشارتهای نبوت حضرت، تولد، رشد، مبعث، آشکار کردن نبوت به ابوطالب، حفظ خداوندی از کید مشرکین، استجابت دعاهای حضرت، سخن گفتن جمادات و حیوانات در شهادت به نبوتش، ازدیاد غذا بر اثر معجزه حضرت، معجزات بعد از وفات، خوشطبعیهای حضرت، رفتارهای شایسته حضرت، نسب، خویشان، زندگانی، معراج، هجرت، غزوهها، وفات و زیارت حضرت مطالبی هستند که درباره رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم  در این بخش آمده است.

نیز مطالبی با عنوان النکت والاشارات به هرآنچه از قرآن مربوط به رسول خداست، نقل شده و برای هر مورد شاهدی از آیات قرآن آورده است. عنوان لطایف، بخش دیگری از مطالب مناقب رسول خداست که به مقایسه حضرت صلیاللهعلیهوآلهوسلم با دیگر انبیا پرداخته و نکتههای شیرین و دلچسبی را متذکر شده است؛ از جمله اینکه سفینه نوح علیهالسلام  باعث نجات در دنیا شد و حال اینکه ذریه رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم سفینه نجات در عقبی هستند و... .

در بخش وفات رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم از پنجشنبهای شکوه کرده است که به روایت ابنبطه، طبری، مسلم و بخاری، رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم دوات خواست تا نامه‌‌ای بنویسد که مسلمانان بعد از ایشان گمراه نشوند اما مسلمانان منازعه کردند - و منازعه نزد رسولخدا شایسته نبود-  و گفتند رسول خدا هجر (پریشان) میگوید!! و... . مناقب امیرالمؤمنین علیهالسلام با بحثی در شرایط، صفات و وجوب امامت آغاز میشود و مباحثی در همین زمینه در بطلان اختیار امت در تعیین امام، رد بر غلاة، رد بر سبعیه، رد بر خوارج آورده است. ویژگیهای امیرالمؤمنین علیهالسلام در عناوینی همچون سبقت در اسلام و نماز، علم، هجرت، جهاد، شجاعت، سخاوت، زهد، قناعت، عدل وامانت، حلم و شفقت و... آمده است.

 خویشی ایشان با رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم و پایبندی آنحضرت به میثاقی که با خدا و پیامبرش بسته بود، از دیگر مطالب این قسمت است.

زندگانی امیرالمؤمنین علیهالسلام در عناوین کیفیت ولادت، طهارت و تربیت او، دامادی رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم، برادری، فرزندان، مشاهد اهلبیت علیهمالسلام، مصائب و ظلمهایی که بر آنان رفته است، بیان شده است. اختصاصات امیرالمؤمنین در آیه مباهله، حدیث منزلت، و احادیث دیگری که همچون رابطه حضرت با رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم نسبت روح و جسد، سر به تن، نور به نور و... بازگو شده است. هدایای خداوندی به امیرالمؤمنین علیهالسلام، دوست داشتن ملائکه امیرالمؤمنین را، مقام و منزلت او در بین انبیا و اوصیا، برخوردش با ابلیس و لشکر او،  یادکرد او در کتب از جمله کتابهای الرد علی اهلالتبدیل، کافی، شرحالأخبار، روضةالواعظین، مولد امیرالمؤمنین و...، خبر دادن از غیب و رؤیاها و آرزوها، استجابت دعای حضرت، قضاوتهای حضرت و... عناوینی هستند که ذیل هر کدام احادیث فراوانی نقل شدهاند. در بخشی، نصوص امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام را نقل کرده و ضمن بیان آیات قرآن و ماجرای غدیر، صفات و ویژگیهای حضرت را بر اساس آیات قرآن برشمرده است. حضور امیرالمؤمنین و نقش او در پیشبرد اسلام در غزواتی مثل بدر، احد، خیبر، احزاب، ذاتالسلاسل، جمل و صفین بازگو شده است.

مساوات او با دیگر انبیا، منزلتش در قیامت، تأثیر حب و بغض او در ایمان و... نکاتی است که ابنجبر بدانها پرداخته است.

قصایدی در وصف حضرت، خانواده و فرزندان، مقتل و اتفاقات بعد از شهادت و زیارت حضرت، پایانبخش مناقب امیرالمؤمنین علیهالسلام است. مناقب حضرت زهرا علیهاالسلام با مطالبی در تفضیل ایشان بر زنان، و منزلتش نزد خدایتعالی آغاز میشود و در ادامه محبت رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم به آنحضرت، معجزات، سیره، تزویج، زیبایی و تاریخ زندگانی حضرت نقل میشود.

ابنجبر تولد حضرت فاطمه سلاماللهعلیها را پنجسال بعد از بعثت، بیستم جمادیالاخره، و تزویج ایشان را سال دوم هجرت، اول یا ششم یا ذیحجه میداند. هنگام رحلت رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم، هجدهسال و هفتماه داشت و وفات ایشان، شب یکشنبه سیزده روز گذشته از ربیعالآخر سال یازده هجرت بود. کتاب با مطالبی در وفات حضرت زهرا سلاماللهعلیها و نقل قصیدههایی در رثای حضرت پایان میپذیرد. اینکه آیا مناقب ابنشهرآشوب نیز با حجم بسیارش تا مناقب حضرت زهرا سلاماللهعلیها بوده یا مناقب ائمه دیگر را هم داشته، نخبالمناقب چاپشده، پاسخی بدان ندارد. اما نکتهای را میتوان از آن فهمید که مناقب چاپشده ابنشهرآشوب تمام کتاب مناقب نیست؛ افزون بر اینکه دانشمندانی چون علامه مجلسی از مناقب روایتهایی نقل کردهاند که در نسخه چاپی نیست، نخبالمناقب نیز مطالبی از مناقب این شهرآشوب را نقل میکند که در نسخه چاپی آن نیست.

چاپ نخبالمناقب

تنها چاپ نخبالمناقب به تازگی، به تحقیق و تصحیح سیدمهدی رجایی در کتابخانه آیةاللهالعظمی مرعشی در سال 1391ش/1433ق چاپ شده است.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی

 


خروج