*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٢١٧٨٨٤ ٠٩:٤٩ - 1391/04/26   آثار ماندگار شماره 342 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 342

الغيبة نعمانی


ابوعبد‌الله محمد‌بن ابراهيم ملقب به كاتب نعمانى و معروف به ابن ابى‌زينب، يكى از بزرگان محدثين شيعه اماميه در اوایل قرن چهارم هجرى است. ایشان نزد ثقة‌الإسلام محمد‌بن يعقوب كلينى رحمةالله‌علیه به آموختن حديث پرداخت و كاتب استاد خود گرديد و به همين عنوان (كاتب) شهرت يافت.

 

الغيبة

از نعماني (زنده در 342ق)

 

ابوعبدالله محمدبن ابراهيم ملقب به كاتب نعمانى و معروف به ابن ابىزينب، يكى از بزرگان محدثين شيعه اماميه در اوایل قرن چهارم هجرى است.

ایشان نزد ثقةالإسلام محمدبن يعقوب كلينى رحمةاللهعلیه به آموختن حديث پرداخت و كاتب استاد خود گرديد و به همين عنوان (كاتب) شهرت يافت.

او از جمله دانشمندانى است كه در دوران زندگی در پى دانشاندوزى از فرزانگان به مسافرت پرداخته است. در سال 313 سفرى به شيراز كرد و در آنجا از عالم بزرگوار ابوالقاسم موسىبن محمد اشعرى- نوه دخترى سعدبن عبدالله اشعرى- احاديثى فرا گرفت، سپس به بغداد روى نمود و در آنجا نيز از علما و دانشمندانی چون احمدبن محمدبن سعيدبن عقده كوفى، و نيز در سال 327 از محمدبن همامبن سهيل (د 336)، همچنين از ابوعلي احمدبن محمدبن يعقوببن عمار كوفى و سلامةبن محمدبن اسماعيل ارزنى و دانشمندانى ديگر أخذ حديث کرد. سپس رهسپار بلاد شام گرديد و در سال 333 در طبريه- از شهرهاى اردن- به مجلس محمدبن عبداللهبن معمر طبرانى و ابوحارث عبداللهبن عبدالملكبن سهل طبرانى راه‏ يافت، آنگاه به دمشق رفت و در آنجا به فراگيرى حديث از محمدبن عثمانبن علان دهنى بغدادى پرداخت و سپس در اواخر عمر خود آنجا را به مقصد شهر حلب ترك کرد. و هم در آنجا بود كه كتاب غيبت را روايت نموده و بر ابوالحسن محمدبن على شجاعى خواند و به او در اين خصوص اجازه اعطا نمود. نعمانی در شام وفات کرد.

از دیگر اساتید ایشان – جز آنها که نامشان در بالا گذشت – میتوان احمدبن نصربن هوذه ابوسليمان باهلي، ابوالقاسم حسينبن محمد باورى، عبدالعزيزبن عبداللهبن يونس موصلى، عبدالواحدبن عبداللهبن يونس برادر عبدالعزيز موصلي، عليبن احمد بندنيجي، محمدبنالحسنبن محمدبن جمهور عمى و محمدبن عبداللهبن جعفر حميري را نام برد.

از کسانی که از ایشان روایت کردهاند، جز سه تن را نمیشناسیم: ابوالحسين محمدبن علي شجاعي كاتب، ابوغالب احمدبن محمد زراري (د 368) و ابوالرجاء محمدبن علىبن طايب بلدى.

از آثار نعمانی جز کتاب غيبت، چهار کتاب «كتابالفرائض، كتابالرد علىالاسماعيليه، كتابالتفسير و كتابالتسلي‏» را نام بردهاند. شایان ذکر است که تفسیری به نام او موجود و چاپ شده است.

غیبت نعمانی

مؤلف، درباره انگيزه نگارش اين كتاب، مى‏گويد: «من، در جامعه مى‏ديدم شيعيان و علاقه‏مندان به محمد و آلمحمد صلیاللهعلیهوآلهوسلم به گروه‏هاى مختلفى تقسيم شده‏اند و نسبت به امام زمان و ولىامر و حجت پروردگار خود سرگردان گشته‏اند.

پس از بررسى، دليل آن را غيبت آن حضرت يافتم، چنان‏كه رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم و حضرت على و ائمه معصومين علیهمالسلام نيز به آن اشاره نموده‏اند.

لذا به يارى خداوند بر آن شدم تا رواياتى كه مشايخ بزرگ روايى، از اميرالمؤمنين و ائمه معصومين علیهمالسلام، درباره غيبت امام عصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف روايت كرده‏اند، جمع‏آورى نمايم.

بسيارى از رواياتى را كه اكنون در اختيار من است، علماى اهل تسنن نيز روايت كرده‏اند، البته روايات آنان در اينباره، بسيار گسترده‏تر از رواياتى است كه اكنون در اختيار من مى‏باشد.»

اين كتاب که داراى 26 باب و شامل 478 روايت است، در سال 342 ق، در اوايل غيبت كبرى، در شهر حلب، به نگارش درآمده است. دیگر اينکه الغیبه، توسط ابوحسين، محمدبن على شجاعى كاتب، از آغاز تا پايان بر مؤلف آن قرائت شده و مؤلف نيز اجازه روايت آن را به وى داده است.

ديگر روات نيز در نزد شجاعى قرائت مى‏كردند، سپس فرزند او، حسينبن محمد شجاعى، نسخه قرائت شده در نزد مؤلف و ديگر كتاب‏هاى پدرش را در اختيار نجاشى - از مشايخ بزرگ شيعه -، قرار داده است.

اکثر بخشهای کتاب، نسبتاً کوتاه است. ابواب مفصل کتاب - که چهره کلی کتاب را شکل دادهاند - عبارت است از:

بخش چهار «ما روی فی انالائمة اثنا عشر اماما و انهم منالله و اختیاره»

در پایان این باب، روایاتی چند از طرق عامه در اثبات عدد دوازده امام علیهمالسلام نقل شده است. در ضمن آن، به نقل عبارتی از تورات درباره نامهای امامان به زبان عبری میپردازد.

مؤلف باب دیگری (باب 6) را درباره احادیث دوازده امام که از طریق عامه نقل شده، گشوده، که ظاهراً پس از تالیف کتاب افزوده شده است (سیدمحمدجواد شبیری).

بخش دهم «ما روی فی غیبةالامامالمنتظر و هوالثانی عشر»

بخش 13 «ما روی فی صفته و سیرته و فعله و فی اصحابه و ما یریدالله، جل و عز، به، و ما نزل منالقرآن فیه».

بخش 14 «ما جاء فیالعلاماتالتی تکون قبل قیامالقائم علیهالسلام و یدل علی ان ظهوره یکون بعدها کما قالتالائمة علیهمالسلام».

در این چند باب گسترده، عناوین فرعی هم ذکر شده که نقل احادیث را منظمتر میسازد.

ابواب کتاب، تقریبا سهگونهاند: ابواب مقدماتی (مربوط به مبانی غیبت)، غیبت و دوران غیبت، عصر ظهور و علائم آن.

نه باب نخستین کتاب، به مبانی عقیدتی غیبت، مانند لزوم رازداری و الهی بودن منصب امامت و ضرورت وجود امام بر روی زمین و روایات مربوط به دوازده امام علیهمالسلام میپردازد. سه باب بعدی (باب 10 تا 12) به غیبت و گزارش دوران غیبت اختصاص دارد. باب 15 و 16 نیز به همین دوران مربوط میگردد.

بقیه ابواب کتاب، به دوران ظهور یا علائم ظهور میپردازد.

در این میان، یک باب (باب 24) موضوع خاصی را دنبال میکند. این باب، بطلان امامت اسماعیل (فرزند امام صادق علیهالسلام) را اثبات میکند که در ارتباط با ادعای مهدویت خلیفه فاطمی است  که به مذهب اسماعیلی بود.

ترجمههای الغیبه

1. ترجمه سیداحمد فهری زنجانی، ترجمه مقدمه استادعلی اکبر غفاری توسط حسین استادولی، دارالکتبالإسلامیه، 1362ش، تهران؛

2. ترجمه محمدجواد غفاری، نشر صدوق، چاپ دوم، 1376ش، تهران.

چاپهای الغیبه

1. چاپ سنگی، به کوشش علینقی گیلانی، دارالخلافه، طهران، 1318؛

2. چاپ تبریز، مکتبه صابری، 1383. این چاپ، از روی چاپ پیشین افست شده است؛

3. تصحیح علیاکبر غفاری، مکتبه صدوق، تهران، 1397. این چاپ، نخست بدون اعراب نشر یافت و سپس به دست آقای محسن احمدی، با بازنگری حسین آقا استاد ولی، اعرابگذاری شد؛

4. تحقیق فارس حسون کریم، انوارالهدی، قم، 1422. این چاپ، از روی چاپ پیشین، با حذف حواشی کتاب و افزودن تخریج احادیث، انجام گرفته است .

منابع: مقدمه زندهیاد استاد علیاکبر غفاری؛ نعمانی و کتابالغیبه از محمدجواد شبیری، مجله موعود.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج